દેશભરમાં લાખો વાહનો માન્ય વીમા વિના રસ્તા પર દોડી રહ્યા હોવાની ચિંતાજનક સ્થિતિ વચ્ચે સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વપૂર્ણ સૂચન કર્યું છે. કોર્ટએ કેન્દ્ર સરકાર, માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય (MoRTH) તથા ઈન્શ્યોરન્સ રેગ્યુલેટરી એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (IRDAI)ને એવો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરવાની ભલામણ કરી છે, જેમાં માન્ય મોટર વીમા વગરના વાહનોને પેટ્રોલ પંપ પર ઈંધણ આપવામાં ન આવે. હાલ આ માત્ર એક પ્રસ્તાવ છે અને તેને અમલમાં મૂકતા પહેલાં પાયલોટ પ્રોજેક્ટ દ્વારા તેની વ્યવહારિકતા ચકાસવામાં આવશે.
શું છે ‘નો ઈન્શ્યોરન્સ નો ફ્યુઅલ’ યોજના?
સુપ્રીમ કોર્ટના સૂચન મુજબ પેટ્રોલ પંપ પર ઈંધણ ભરાવતા પહેલાં વાહનનો વીમો માન્ય છે કે નહીં તેની ડિજિટલ ચકાસણી થઈ શકે. જો વાહનનો થર્ડ પાર્ટી ઈન્શ્યોરન્સ સમાપ્ત થઈ ગયો હોય અથવા લેવામાં આવ્યો ન હોય તો આવા વાહનને પેટ્રોલ અથવા ડીઝલ આપવાનું અટકાવવામાં આવી શકે.કોર્ટનું માનવું છે કે આ વ્યવસ્થા અમલમાં આવશે તો લોકો સમયસર પોતાનો વીમો રિન્યુ કરાવશે અને રસ્તા પર વીમા વગરના વાહનોની સંખ્યા ઘટશે.
શા માટે જરૂરી બન્યો આ નિર્ણય?
સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરાયેલા આંકડાઓએ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરાવી છે. દેશના કરોડો વાહનો હજુ પણ ફરજિયાત થર્ડ પાર્ટી ઈન્શ્યોરન્સ વિના રસ્તા પર દોડી રહ્યા છે. કેટલાક અહેવાલો મુજબ દેશમાં આશરે 16.54 કરોડ વાહનો માન્ય વીમા વિના ચાલી રહ્યા છે, જે કુલ વાહનોના મોટા હિસ્સાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આવી સ્થિતિમાં અકસ્માત થાય તો પીડિતોને વળતર મેળવવામાં મુશ્કેલીઓ ઊભી થાય છે અને કાનૂની પ્રક્રિયા પણ જટિલ બની જાય છે.
પાયલોટ પ્રોજેક્ટ કેવી રીતે કામ કરશે?
કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર અને IRDAIને મળીને એવો મોડલ તૈયાર કરવા કહ્યું છે જેમાં પેટ્રોલ પંપના ડિજિટલ સિસ્ટમને વાહનના વીમા ડેટાબેઝ સાથે જોડવામાં આવે.વાહનનો નંબર દાખલ થતાં જ સિસ્ટમ ચકાસશે કે તે વાહનનો વીમો માન્ય છે કે નહીં. જો વીમો માન્ય હશે તો સામાન્ય રીતે ઈંધણ મળશે. જો વીમો સમાપ્ત થયો હશે તો સિસ્ટમ તેના વિશે સૂચના આપશે અને પાયલોટ પ્રોજેક્ટના નિયમો મુજબ ઈંધણ ન આપવાનો વિકલ્પ અપનાવી શકાય.સરકાર આ યોજના અમલમાં મૂકતા પહેલાં તેની ટેકનિકલ, કાનૂની અને વ્યવહારિક અસરનું મૂલ્યાંકન કરશે.
ANPR કેમેરા પણ જોડાશે
સુપ્રીમ કોર્ટે માત્ર પેટ્રોલ પંપ પૂરતું જ સૂચન આપ્યું નથી. કોર્ટે માર્ગો અને હાઈવે પર લગાવવામાં આવેલા Automatic Number Plate Recognition (ANPR) કેમેરાને VAHAN ડેટાબેઝ અને વીમા ડેટાબેઝ સાથે જોડવાની પણ ભલામણ કરી છે.આથી કોઈ પણ વાહનનો નંબર સ્કેન થતાં જ સિસ્ટમ જાણી શકશે કે વાહનનો વીમો માન્ય છે કે નહીં. જો વીમો ન હોય તો ઈ-ચલાન આપમેળે જનરેટ થઈ શકે છે અને ટ્રાફિક પોલીસને પણ તરત માહિતી મળી શકે.
ટ્રાફિક પોલીસને મળશે ડિજિટલ સુવિધા
કોર્ટે સૂચન કર્યું છે કે ટ્રાફિક પોલીસને એવા મોબાઇલ ડિજિટલ સાધનો આપવામાં આવે જેથી રસ્તા પર જ કોઈપણ વાહનનો વીમો તરત ચકાસી શકાય.હાલમાં ઘણી વખત પોલીસને દસ્તાવેજોની તપાસમાં સમય લાગે છે. નવી ટેકનોલોજી દ્વારા વાહન નંબર દાખલ કરતાં સમગ્ર માહિતી ઉપલબ્ધ થઈ જશે, જેના કારણે અમલીકરણ વધુ અસરકારક બની શકે છે.
નવા વાહનો માટે વીમા અવધિ વધારવાનો પ્રસ્તાવ
સુપ્રીમ કોર્ટે નવા વાહનો માટે ફરજિયાત થર્ડ પાર્ટી ઈન્શ્યોરન્સની અવધિ વધારવાની પણ ભલામણ કરી છે.
પ્રસ્તાવ અનુસાર:
નવી ખાનગી કાર માટે ફરજિયાત થર્ડ પાર્ટી વીમાની અવધિ 3 વર્ષથી વધારીને 4 વર્ષ કરવાની વિચારણા છે.
નવા ટુ-વ્હીલર માટે આ અવધિ 5 વર્ષથી વધારીને 6 વર્ષ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.કોર્ટનું માનવું છે કે શરૂઆતના વર્ષો પછી ઘણા વાહન માલિકો વીમો રિન્યુ કરાવતા નથી, જેના કારણે મોટી સંખ્યામાં વાહનો વીમા વિના રસ્તા પર દોડે છે.
થર્ડ પાર્ટી ઈન્શ્યોરન્સ શા માટે જરૂરી?
મોટર વાહન કાયદા હેઠળ દરેક વાહન માટે થર્ડ પાર્ટી ઈન્શ્યોરન્સ ફરજિયાત છે. જો કોઈ અકસ્માતમાં અન્ય વ્યક્તિને ઈજા થાય, મૃત્યુ થાય અથવા સંપત્તિને નુકસાન થાય તો તેનું વળતર આ વીમા દ્વારા ચૂકવવામાં આવે છે.જો વાહન વીમા વિના હોય તો વળતરની જવાબદારી સીધી વાહન માલિક પર આવી શકે છે અને કાનૂની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
શું તરત જ લાગુ થશે નિયમ?
ના. હાલમાં સુપ્રીમ કોર્ટે માત્ર પાયલોટ પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. સરકાર અને સંબંધિત વિભાગો તેની કામગીરી, કાનૂની પાસાઓ અને ટેકનિકલ વ્યવસ્થાનો અભ્યાસ કરશે. ત્યારબાદ પસંદ કરાયેલા વિસ્તારોમાં પ્રાયોગિક ધોરણે અમલ શરૂ થઈ શકે છે. સફળતા બાદ જ દેશવ્યાપી અમલ અંગે નિર્ણય લેવાશે.
વાહનચાલકો પર શું અસર પડશે?
જો આ યોજના ભવિષ્યમાં અમલમાં આવશે તો વાહનચાલકોને સમયસર પોતાનો વીમો રિન્યુ કરાવવો પડશે. પેટ્રોલ પંપ પર ઈંધણ મેળવતા પહેલાં વીમાની ચકાસણી થઈ શકે છે. પરિણામે લોકોમાં નિયમોનું પાલન વધશે અને અકસ્માતગ્રસ્ત લોકોને વળતર મેળવવામાં સરળતા રહેશે.નિયમિત વીમો જાળવનારા વાહન માલિકોને કોઈ મુશ્કેલી નહીં પડે, પરંતુ વીમા વિના વાહન ચલાવનારાઓ માટે આ મોટો પડકાર બની શકે છે.
માર્ગ સુરક્ષા તરફ મોટું પગલું
સુપ્રીમ કોર્ટના આ સૂચનોનો મુખ્ય હેતુ માત્ર દંડ વસૂલવાનો નથી, પરંતુ દેશના દરેક વાહન માટે ફરજિયાત વીમાનું પાલન સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. ડિજિટલ ટેકનોલોજી, ANPR કેમેરા, VAHAN ડેટાબેઝ, ટ્રાફિક પોલીસ અને પેટ્રોલ પંપોને એક જ સિસ્ટમ સાથે જોડીને માર્ગ સુરક્ષાને વધુ મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.જો સરકાર આ પાયલોટ પ્રોજેક્ટને સફળતાપૂર્વક અમલમાં મૂકે છે, તો ભારતમાં વાહન વીમા સંબંધિત નિયમોના પાલનમાં ઐતિહાસિક સુધારો જોવા મળી શકે છે. સાથે જ અકસ્માતના પીડિતોને કાનૂની અને આર્થિક સુરક્ષા વધુ અસરકારક રીતે મળી શકે છે.
