દેશમાં ઝડપથી વધી રહેલી ‘ડિજિટલ અરેસ્ટ’ પ્રકારની સાયબર ઠગાઈને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. કોર્ટે દેશભરમાં આવા કૌભાંડો સામે અસરકારક કાર્યવાહી કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. સાથે જ ભારતીય રિઝર્વ બેંકને ‘મ્યુલ એકાઉન્ટ’ના સંચાલન અને દેખરેખ માટે વિગતવાર માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવાનો નિર્દેશ પણ આપ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટનું માનવું છે કે ડિજિટલ અરેસ્ટ જેવી ઠગાઈથી મોટી સંખ્યામાં લોકો આર્થિક નુકસાન અને માનસિક તણાવનો સામનો કરી રહ્યા છે. તેથી સમગ્ર દેશમાં સંકલિત અને અસરકારક કાર્યવાહી જરૂરી બની છે.
શું છે ડિજિટલ અરેસ્ટ ઠગાઈ?
ડિજિટલ અરેસ્ટ એક એવી સાયબર ઠગાઈ છે જેમાં ઠગો પોલીસ, CBI, ED અથવા અન્ય સરકારી એજન્સીના અધિકારી હોવાનું ખોટું ઓળખાવી લોકોને ડરાવે છે. પીડિતને એવો વિશ્વાસ અપાવવામાં આવે છે કે તેમની સામે કોઈ ગુનાની તપાસ ચાલી રહી છે અથવા તેમની તાત્કાલિક ધરપકડ થઈ શકે છે. આ ડરનો લાભ લઈને ઠગો લોકો પાસેથી મોટી રકમ ટ્રાન્સફર કરાવે છે અથવા બેંકિંગ અને વ્યક્તિગત માહિતી મેળવી લે છે.
RBIને ‘મ્યુલ એકાઉન્ટ’ અંગે માર્ગદર્શિકા તૈયાર કરવાનો આદેશ
સુપ્રીમ કોર્ટે RBIને એવા ‘મ્યુલ એકાઉન્ટ’ અંગે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા જાહેર કરવા જણાવ્યું છે, જેનો ઉપયોગ સાયબર ઠગો ગેરકાયદેસર રીતે નાણાંની લેવડદેવડ માટે કરે છે. મ્યુલ એકાઉન્ટ એવા બેંક ખાતાઓ હોય છે, જેના મારફતે ઠગાઈની રકમ એક ખાતામાંથી બીજા ખાતામાં ઝડપથી ખસેડવામાં આવે છે. આવી વ્યવસ્થાને કારણે તપાસ એજન્સીઓ માટે મૂળ આરોપીઓ સુધી પહોંચવું વધુ મુશ્કેલ બની જાય છે.
બેંકો માટે વધી શકે જવાબદારી
સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ બાદ બેંકો અને અન્ય નાણાકીય સંસ્થાઓ માટે ખાતાઓની ચકાસણી અને શંકાસ્પદ લેવડદેવડ પર વધુ કડક નજર રાખવાની જરૂર પડી શકે છે. આગામી સમયમાં ગ્રાહકોની ઓળખ પ્રક્રિયા વધુ મજબૂત બનાવવી, શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શનનું સતત નિરીક્ષણ કરવું અને સાયબર ઠગાઈ અટકાવવા માટે વધારાના સુરક્ષા પગલાં અમલમાં મૂકવામાં આવી શકે છે.
ગ્રાહકોમાં જાગૃતિ પર પણ ભાર
નિષ્ણાતો લાંબા સમયથી ડિજિટલ વ્યવહારો દરમિયાન સાવચેતી રાખવા અને સાયબર ઠગાઈથી બચવા અંગે જનજાગૃતિ વધારવાની જરૂરિયાત દર્શાવતા રહ્યા છે. સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ બાદ બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા ગ્રાહકોને સાયબર ઠગાઈની ઓળખ, સાવચેતીના પગલાં અને સુરક્ષિત ડિજિટલ વ્યવહાર અંગે વધુ જાગૃત કરવા માટે વિશેષ અભિયાન ચલાવવામાં આવી શકે છે.
આગળ શું થશે?
સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશ બાદ કાયદો અમલમાં મૂકતી એજન્સીઓ, RBI અને અન્ય નાણાકીય નિયમનકારી સંસ્થાઓ વચ્ચે સંકલન વધવાની શક્યતા છે. RBI દ્વારા જાહેર થનારી માર્ગદર્શિકા આધારે મ્યુલ એકાઉન્ટ સામે કાર્યવાહી વધુ અસરકારક બની શકે છે. સાથે જ તપાસ એજન્સીઓને સાયબર ઠગાઈના કેસોમાં આરોપીઓ સુધી પહોંચવામાં પણ વધુ સરળતા મળી શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનું આ પગલું દેશભરમાં વધી રહેલી ડિજિટલ અરેસ્ટ ઠગાઈ સામે સંકલિત કાર્યવાહી માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. તેનો મુખ્ય હેતુ ડિજિટલ નાણાકીય વ્યવહારોને વધુ સુરક્ષિત બનાવવાનો અને ગ્રાહકોના હિતોની રક્ષા કરવાનો છે.
