ઇરાન ન માને તો NATOની એન્ટ્રીથી દુનિયામાં મચી શકે આર્થિક ભૂકંપ
મધ્ય પૂર્વમાં ફરી એકવાર તણાવ ઉગ્ર બનતા વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર ગંભીર સંકટના વાદળો ઘેરાયા છે. ઇરાન અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચે વધી રહેલા વિવાદના કેન્દ્રમાં હવે હોર્મુઝની જળસંધિ (Strait of Hormuz) આવી ગઈ છે. વિશ્વભરના ઊર્જા બજારોમાં ભયનો માહોલ છે અને નિષ્ણાતો ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો પરિસ્થિતિ વધુ બગડશે તો કાચા તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ 110 ડોલરથી પણ ઉપર પહોંચી શકે છે.
વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી વેપાર માર્ગોમાંથી એક ગણાતી હોર્મુઝ જળસંધિમાં જો કોઈ સૈન્ય અથડામણ થાય અથવા ઇરાન અવરોધ ઉભો કરે, તો તેની સીધી અસર ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વના પેટ્રોલ-ડીઝલ, ગેસ અને ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચ પર પડી શકે છે. હાલ વૈશ્વિક રાજકીય પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકા અને NATO દેશો પણ પરિસ્થિતિ પર બારીક નજર રાખી રહ્યા છે.
શું છે હોર્મુઝ જળસંધિ અને કેમ છે એટલી મહત્વપૂર્ણ?
હોર્મુઝ જળસંધિ ઇરાન અને ઓમાન વચ્ચે આવેલો અત્યંત મહત્વનો સમુદ્રી માર્ગ છે. વિશ્વમાં દરરોજ સપ્લાય થતું લગભગ 20 ટકા કાચું તેલ આ માર્ગ મારફતે પસાર થાય છે. સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, કુવૈત, UAE અને કતાર જેવા દેશોમાંથી નીકળતું મોટાભાગનું તેલ અને LNG શિપમેન્ટ આ જ રસ્તેથી દુનિયાભરમાં પહોંચે છે.એટલા માટે જ હોર્મુઝમાં તણાવ વધે એટલે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં તરત જ ભય ફેલાય છે. રોકાણકારો, તેલ કંપનીઓ અને વૈશ્વિક શક્તિઓ માટે આ વિસ્તાર વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનો માનવામાં આવે છે.
ઇરાનનો કડક વલણ, પશ્ચિમ દેશોની ચિંતા વધી
તાજેતરના દિવસોમાં ઇરાને પશ્ચિમી દબાણ સામે કડક વલણ અપનાવ્યું હોવાનું સામે આવ્યું છે. અહેવાલો અનુસાર, જો ઇરાન પર વધુ પ્રતિબંધો અથવા સૈન્ય દબાણ વધારાશે તો તે હોર્મુઝ માર્ગમાં અવરોધ ઉભો કરી શકે છે. આ ધમકીએ અમેરિકા સહિત NATO દેશોની ચિંતા વધારી દીધી છે. અમેરિકી નૌકાદળ પહેલેથી જ પર્શિયન ગલ્ફ વિસ્તારમાં સક્રિય છે અને NATO પણ પરિસ્થિતિને લઈને એલર્ટ મોડમાં હોવાનું માનવામાં આવે છે. જો પરિસ્થિતિ નિયંત્રણ બહાર જશે તો NATOની સીધી એન્ટ્રી પણ થઈ શકે છે, જે સમગ્ર મધ્ય પૂર્વને યુદ્ધની આગમાં ધકેલી શકે છે.
તેલના ભાવમાં ભયંકર ઉછાળો આવવાની આશંકા
ઊર્જા વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે હોર્મુઝમાં કોઈપણ પ્રકારની અસ્થિરતા સર્જાય તો આંતરરાષ્ટ્રીય કાચા તેલના ભાવ ઝડપથી વધી શકે છે. કેટલાક નિષ્ણાતોએ આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 110 ડોલર પ્રતિ બેરલથી પણ વધુ પહોંચી શકે છે. જો આવું બને તો ભારત જેવા તેલ આયાત પર આધારિત દેશોને મોટો ફટકો પડી શકે છે. ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધારો, મોંઘવારીમાં ઉછાળો, ટ્રાન્સપોર્ટ ખર્ચમાં વધારો અને સામાન્ય જનતાના બજેટ પર સીધી અસર જોવા મળી શકે છે.
ભારત માટે કેમ ચિંતાજનક છે પરિસ્થિતિ?
ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો મધ્ય પૂર્વમાંથી આયાત કરે છે. હોર્મુઝ જળસંધિમાં કોઈ અવરોધ ઉભો થાય તો ભારત માટે તેલ સપ્લાય પર અસર થઈ શકે છે. પરિણામે સરકાર પર ઇંધણના ભાવ નિયંત્રણનું દબાણ વધી શકે છે.
વિશેષજ્ઞોનું કહેવું છે કે જો લાંબા સમય સુધી તણાવ ચાલુ રહેશે તો ભારતના શેરબજાર, રૂપિયાની કિંમત અને આયાત ખર્ચ પર પણ તેની અસર પડશે. એરલાઈન, ટ્રાન્સપોર્ટ, કેમિકલ અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્ર પર સીધી અસર જોવા મળી શકે છે.
વૈશ્વિક બજારોમાં ગભરાટ
મધ્ય પૂર્વના વધતા તણાવના કારણે વૈશ્વિક શેરબજારોમાં પણ ચિંતા વધી છે. રોકાણકારો સુરક્ષિત રોકાણ તરફ વળી રહ્યા છે. સોનું અને ક્રૂડ ઓઈલમાં તેજી જોવા મળી રહી છે, જ્યારે અનેક દેશો પોતાની ઊર્જા સુરક્ષા અંગે નવા પ્લાન તૈયાર કરી રહ્યા છે. વિશ્વ રાજકારણમાં હોર્મુઝ હવે માત્ર સમુદ્રી માર્ગ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિરતા માટેનું કેન્દ્રબિંદુ બની ગયું છે. જો રાજદ્વારી ઉકેલ નહીં આવે તો આગામી દિવસોમાં વિશ્વ વધુ મોટા ઊર્જા અને આર્થિક સંકટનો સામનો કરી શકે છે.
