રવિવારે હૈદરાબાદમાં એક સભાને સંબોધતા પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ દેશના નાગરિકોને એક વર્ષ માટે સોનું ખરીદવા અને વિદેશ પ્રવાસ કરવાથી દૂર રહેવાની અપીલ કરી. પીએમ મોદીએ મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રની મજબૂતાઈ જાળવવાના ઉદ્દેશ્યથી આ અપીલ કરી હતી. પ્રધાનમંત્રી મોદીની અપીલ પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારને સુરક્ષિત રાખવાનો છે. વધુમાં તેમણે નાગરિકોને પેટ્રોલ અને ડીઝલનો વપરાશ ઘટાડવા પણ વિનંતી કરી કારણ કે પશ્ચિમ એશિયામાં કટોકટીને કારણે વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓ ભારે ખોરવાઈ ગઈ છે.
ભારતનો વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે
આરબીઆઈ (રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા) ના ડેટા અનુસાર 1 મેના રોજ પૂરા થતા સપ્તાહમાં દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં $7.794 બિલિયનનો ઘટાડો થયો છે, જે $690.693 બિલિયન પર સ્થિર થયો છે. આ પહેલા 27 ફેબ્રુઆરીના રોજ પૂરા થયેલા સપ્તાહ દરમિયાન અનામત $728.494 બિલિયનના રેકોર્ડ ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયું હતું. ત્યારબાદ મધ્ય પૂર્વમાં ભૂ-રાજકીય તણાવને કારણે ભારતીય રૂપિયો વધતા દબાણ હેઠળ આવ્યો જેના કારણે RBI ને યુએસ ડોલર વેચીને હસ્તક્ષેપ કરવાની ફરજ પડી.
ભારત તેના કુલ સોનાના વપરાશના 90 ટકા આયાત કરે છે
ભારત વિશ્વના સોનાના સૌથી મોટા ગ્રાહકોમાંનો એક છે. આપણી સ્થાનિક માંગના 90% થી વધુને પહોંચી વળવા માટે આપણે સામાન્ય રીતે વાર્ષિક 700 થી 800 ટન સોનાની આયાત કરીએ છીએ. સોનાની આયાતનો આ મોટો જથ્થો આપણા એકંદર આયાત બિલનો નોંધપાત્ર ભાગ બનાવે છે. એક ખર્ચ જે હાલમાં ઝડપથી વધી રહ્યો છે, ખાસ કરીને વૈશ્વિક સોનાના ભાવમાં વધારો થવાને કારણે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં સોનાની આયાત 24% વધીને $71.98 બિલિયનના સર્વકાલીન ઉચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગઈ. આ આંકડો ૨૦૨૪-૨૫માં ૫૮ અબજ ડોલર, ૨૦૨૩-૨૪માં ૪૫.૫૪ અબજ ડોલર અને ૨૦૨૨-૨૩માં ૩૫ અબજ ડોલરથી નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. સોનાની આયાતમાં થયેલા વધારાને કારણે ૨૦૨૫-૨૬ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન દેશની વેપાર ખાધ ૩૩૩.૨ અબજ ડોલર થઈ ગઈ.
ભારતે ૨૦૨૫-૨૬ નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન આશરે ૭૭૫ અબજ ડોલરના માલની આયાત કરી હતી. આ આંકડામાં ૧૩૪.૭ અબજ ડોલરનું ક્રૂડ ઓઇલ, ૭૨ અબજ ડોલરનું સોનું, ૧૯.૫ અબજ ડોલરનું ખાદ્ય તેલ અને ૧૪.૫ અબજ ડોલરનું ખાતરનો સમાવેશ થાય છે. ક્રૂડ ઓઇલ, સોનું, ખાદ્ય તેલ અને ખાતરોની આયાત પર થતો ખર્ચ દેશની કુલ આયાતના આશરે ૩૨-૩૩ ટકા જેટલો છે. આમાંથી ફક્ત સોનું જ ખર્ચના આશરે ૧૦ ટકા જેટલો છે.
આ દરમિયાન સોમવારે સોનાના ભાવમાં ઘટાડો જોવા મળ્યો. આજે સોનાના ભાવમાં 0.25%નો ઘટાડો થયો અને ₹152,150 પ્રતિ 10 ગ્રામ થયા. જોકે, હાલમાં સોનાના ભાવ મુખ્યત્વે વૈશ્વિક પરિબળો દ્વારા પ્રેરિત છે, જેમાં સ્થાનિક પરિબળોનો કોઈ ખાસ પ્રભાવ નથી. ભૂ-રાજકીય તણાવ વચ્ચે સોનાના ભાવ અત્યાર સુધી વિરુદ્ધ દિશામાં આગળ વધ્યા છે, જેમાં લગભગ 5%નો ઘટાડો નોંધાયો છે. સામાન્ય રીતે સંઘર્ષના સમયે સોનાના ભાવમાં વધારો થાય છે જોકે આ પ્રસંગે ભાવમાં ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. આ મુખ્યત્વે એટલા માટે છે કારણ કે રોકાણકારોને ડર છે કે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો ફુગાવાને વેગ આપી શકે છે અને કેન્દ્રીય બેંક દ્વારા વ્યાજ દરમાં ઘટાડાની આશાને ઠંડક આપી શકે છે. આ જ કારણ છે કે ચાલુ સંઘર્ષ છતાં સોનાના ભાવ ઘટી રહ્યા છે.
સોનાની માંગમાં કોઈ મોટો ઘટાડો થવાની અપેક્ષા નથી
માંગના વલણો અંગે નિષ્ણાતો જણાવે છે કે હાલમાં કોઈ નોંધપાત્ર પરિવર્તન દેખાતું નથી. ભારતમાં સોનાનું આકર્ષણ બચત, રોકાણ અને સાંસ્કૃતિક ખરીદીની પરંપરાઓ સાથે ઊંડે સુધી જોડાયેલું છે. જોકે ટૂંકા ગાળામાં, સોનાના દાગીનાની વિવેકાધીન ખરીદી ધીમી પડી શકે છે જે બુલિયન અને દાગીના સાથે સંકળાયેલા વ્યવસાયોમાં સાવચેતીનું વાતાવરણ ઉભું કરી શકે છે.
સોનાના ભાવ પર શું અસર પડશે?
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અપીલ બાદ સોનાની ખરીદીમાં ઘટાડો થાય તો પણ તેની કિંમતો પર નોંધપાત્ર અસર થવાની શક્યતા ઓછી છે. હકીકતમાં સોનાના ભાવ સામાન્ય રીતે બાહ્ય પરિબળોથી પ્રભાવિત થાય છે. જેમ કે યુએસ ડોલરનું મૂલ્ય, બોન્ડ યીલ્ડમાં વધારો, યુએસ ફેડરલ રિઝર્વ દ્વારા જાહેરાતો અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ. નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે આ વર્ષે સોનાના ભાવ તેમના વર્તમાન સ્તરો કરતાં લગભગ 12-15 ટકા વધી શકે છે.
