ઝારખંડમાં સરકારી ભરતી પરીક્ષાઓમાં કથિત ગેરરીતિ સામે છેલ્લા 24 દિવસથી ચાલી રહેલા વિદ્યાર્થીઓના આંદોલન વચ્ચે હેમંત સોરેન સરકારે મોટો નિર્ણય લીધો છે. રાજ્ય કેબિનેટની ખાસ બેઠક બાદ મુખ્યમંત્રીએ જેએસએસસી-સીજીએલ પરીક્ષા રદ કરવાની સાથે આઉટસોર્સિંગ એજન્સી ટીએસઆર ડેટા પ્રોસેસિંગ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ એટલે કે ટીડીપીએલ દ્વારા વર્ષ 2014થી લેવામાં આવેલી તમામ પરીક્ષાઓ, જાહેર કરાયેલા પરિણામો અને પસંદગી પ્રક્રિયાને રદ કરવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો છે. સાથે જ વર્ષ 2014થી અત્યાર સુધીની ભરતી પ્રક્રિયામાં થયેલી નાની-મોટી ભૂલો અને સંભવિત ગેરરીતિઓની તપાસ કરવાનો પણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે.
મુખ્યમંત્રી હેમંત સોરેને કેબિનેટની બેઠક બાદ જણાવ્યું હતું કે સમગ્ર મામલાના તમામ પાસાઓ પર વિચાર કર્યા બાદ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. લાંબા સમયથી વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા પરીક્ષા અને ભરતી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા લાવવાની માંગ કરવામાં આવી રહી હતી. વિદ્યાર્થીઓએ કથિત પેપર લીક, પરીક્ષામાં ગેરરીતિ અને ભરતીની પ્રક્રિયા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમની માગ હતી કે જ્યાં પણ ગેરરીતિ થઈ હોય ત્યાં નિષ્પક્ષ તપાસ કરવામાં આવે અને વિવાદિત પરીક્ષાઓને રદ કરીને ફરીથી યોગ્ય પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવે. સરકારના નવા નિર્ણયથી ખાસ કરીને જેએસએસસી-સીજીએલના ઉમેદવારોમાં ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ છે. આ પરીક્ષાને લઈને લાંબા સમયથી ઉમેદવારોમાં અસંતોષ હતો. હવે સરકાર દ્વારા પરીક્ષા રદ કરવાની જાહેરાત થતાં આંદોલન કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓએ તેને પોતાના વિરોધની મોટી સફળતા ગણાવી છે. ઘણા ઉમેદવારો ભાવુક બન્યા હતા અને તેમની લાંબી લડતને પરિણામ મળ્યું હોવાનું જણાવ્યું હતું.
જોકે, આ નિર્ણયની અસર માત્ર વર્તમાન ઉમેદવારો પૂરતી મર્યાદિત નથી. અગાઉની કેટલીક ભરતી પ્રક્રિયામાં પસંદ થયેલા ઉમેદવારોનું ભવિષ્ય પણ હવે ચર્ચામાં આવ્યું છે. જે લોકો પરીક્ષા પાસ કરીને નોકરીમાં જોડાઈ ચૂક્યા છે તેઓ માટે પણ સ્થિતિ અનિશ્ચિત બની શકે છે. ખાસ કરીને જો કોઈ ભરતી પ્રક્રિયા તપાસમાં ગેરરીતિગ્રસ્ત સાબિત થાય તો તેમની નિમણૂક અંગે શું નિર્ણય લેવાશે તે મોટો પ્રશ્ન બની શકે છે. આ મુદ્દે સરકારને આગામી સમયમાં સ્પષ્ટતા કરવી પડશે. સરકારનું કહેવું છે કે તપાસનો વ્યાપ માત્ર તાજેતરની પરીક્ષાઓ સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવશે નહીં. વર્ષ 2014થી અત્યાર સુધીમાં લેવામાં આવેલી ભરતી પરીક્ષાઓમાં ક્યાં અને કયા સ્તરે ગેરરીતિ થઈ તે શોધવામાં આવશે. પરીક્ષા ગોઠવવાથી લઈને પ્રશ્નપત્રની સુરક્ષા, પરીક્ષા યોજવાની પ્રક્રિયા, પરિણામ જાહેર કરવું અને અંતિમ પસંદગી સુધીના દરેક તબક્કાની તપાસ થઈ શકે છે. આ તપાસનો મુખ્ય હેતુ માત્ર જવાબદાર વ્યક્તિઓ શોધવાનો નહીં પરંતુ સમગ્ર વ્યવસ્થામાં રહેલી ખામીઓ ઓળખવાનો પણ રહેશે.
ટીડીપીએલ દ્વારા લેવામાં આવેલી પરીક્ષાઓને લઈને ખાસ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. 2014થી આ એજન્સી દ્વારા આયોજિત તમામ પરીક્ષાઓ, તેમના પરિણામો અને પસંદગી સંબંધિત પ્રક્રિયા રદ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી છે. આ નિર્ણયનો અર્થ એ છે કે એકાદ પરીક્ષા સુધી મામલો સીમિત નહીં રહે, પરંતુ લાંબા સમયગાળામાં એજન્સી દ્વારા કરવામાં આવેલી કામગીરી પણ તપાસના દાયરામાં આવશે. સરકાર હવે તપાસ દ્વારા એ નક્કી કરવાનો પ્રયાસ કરશે કે ક્યાં નિયમોનું પાલન થયું નહોતું અને ક્યાં ગેરરીતિ બની હતી. આ પહેલા પણ રાજ્યમાં ભરતી પરીક્ષાઓને લઈને વિરોધ જોવા મળ્યો હતો. ઉમેદવારોનું કહેવું હતું કે સરકારી નોકરી મેળવવા માટે તેઓ વર્ષો સુધી તૈયારી કરે છે, મોટી રકમ ખર્ચે છે અને લાંબા સમય સુધી મહેનત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં જો પરીક્ષા પ્રક્રિયા પર જ સવાલ ઉભા થાય તો તેમની મહેનત અને ભવિષ્ય બંને જોખમમાં મુકાય છે. તેથી વિદ્યાર્થીઓ અને ઉમેદવારો લાંબા સમયથી સરકાર પાસે પારદર્શક અને વિશ્વસનીય ભરતી વ્યવસ્થા બનાવવાની માંગ કરતા હતા.
વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ દરમિયાન ઘણા ઉમેદવારો ભૂખ હડતાળ પર પણ બેઠા હતા. આંદોલન માત્ર પરીક્ષા રદ કરવાની માંગ સુધી સીમિત નહોતું. તેઓ ભરતી પ્રક્રિયામાં નિયમિતતા, કથિત ગેરરીતિની તપાસ અને ભવિષ્યમાં આવી ઘટનાઓ ફરી ન બને તે માટે મજબૂત સિસ્ટમની માંગ કરી રહ્યા હતા. સરકાર અને વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે અગાઉ વાતચીત પણ થઈ હતી, પરંતુ તમામ મુદ્દાઓ પર સહમતી ન બનતાં વિરોધ લાંબો ચાલ્યો. આ મામલે કોંગ્રેસ નેતા રાહુલ ગાંધીએ પણ હેમંત સોરેનને પત્ર લખ્યો હતો. તેમણે મુખ્યમંત્રીને વિદ્યાર્થીઓ સાથે વ્યક્તિગત રીતે મળવાની અપીલ કરી હતી. રાહુલ ગાંધીનું કહેવું હતું કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવો લોકશાહીનો મહત્વનો અધિકાર છે અને સરકારને વિદ્યાર્થીઓની વાત ગંભીરતાથી સાંભળવી જોઈએ. તેમણે સૂચન કર્યું હતું કે મુખ્યમંત્રી પોતે પ્રદર્શન કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના પ્રતિનિધિઓને મળે તો તેમની ચિંતાઓ દૂર કરવા માટે વિશ્વાસનું વાતાવરણ ઊભું થઈ શકે.
સરકારના તાજા નિર્ણયમાં માત્ર પરીક્ષાઓ રદ કરવાની વાત નથી, પરંતુ પરીક્ષા વ્યવસ્થામાં સુધારા માટે અલગ સમિતિ બનાવવાનો પણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. આ સમિતિનો હેતુ રાજ્યની ભરતી પરીક્ષા પદ્ધતિમાં રહેલી ખામીઓ શોધી તેને સુધારવાનો રહેશે. આવનારા સમયમાં પ્રશ્નપત્રની સુરક્ષા, પરીક્ષા કેન્દ્રોની દેખરેખ, ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ, પરિણામ તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા અને ફરિયાદ નિવારણ જેવી વ્યવસ્થાઓને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂર પડશે. પરીક્ષા સુધાર સમિતિની રચના એટલા માટે પણ મહત્વની છે કારણ કે માત્ર એક પરીક્ષા રદ કરવાથી સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ આવી શકતો નથી. ઉમેદવારોનો વિશ્વાસ ત્યારે જ ફરી સ્થાપિત થશે જ્યારે સમગ્ર પ્રક્રિયા પારદર્શક બને અને દરેક તબક્કે ગેરરીતિ રોકવા માટે મજબૂત વ્યવસ્થા કરવામાં આવે. પ્રશ્નપત્ર લીક કે અન્ય કોઈ ગેરરીતિ થાય તો તેની જવાબદારી ઝડપથી નક્કી થાય અને દોષિતો સામે કડક કાર્યવાહી થાય તે પણ જરૂરી છે.
સરકાર હવે 2014થી થયેલી ભરતી પ્રક્રિયાઓની તપાસ કરશે, ત્યારે અનેક જૂના કેસો પણ ફરી તપાસના દાયરામાં આવી શકે છે. આ તપાસમાં કઈ પરીક્ષામાં શું થયું, કોણ જવાબદાર હતું અને ક્યાં સિસ્ટમ નિષ્ફળ રહી તે બાબતો બહાર આવી શકે છે. જો ગંભીર ગેરરીતિ મળી આવે તો સંબંધિત પરીક્ષાની પ્રક્રિયા અંગે પણ આગળનો નિર્ણય લેવામાં આવી શકે છે. જેએસએસસી-સીજીએલ રદ થવાથી એક તરફ આંદોલન કરી રહેલા ઉમેદવારોમાં રાહત છે, પરંતુ બીજી તરફ અગાઉ પસંદ થયેલા ઉમેદવારો માટે નવી ચિંતા ઊભી થઈ છે. તેથી સરકારને હવે આગળની પ્રક્રિયા અંગે સ્પષ્ટ રોડમેપ જાહેર કરવો પડશે. પરીક્ષા ફરી ક્યારે લેવામાં આવશે, ઉમેદવારોને ઉંમર અથવા અરજી અંગે કોઈ રાહત મળશે કે નહીં અને અગાઉ ભરવામાં આવેલી ફી અંગે શું નિર્ણય થશે જેવા અનેક સવાલોના જવાબ આપવાના રહેશે.
ઝારખંડમાં છેલ્લા ઘણા દિવસોથી ચાલી રહેલા આંદોલન બાદ સરકારનો નિર્ણય વિદ્યાર્થીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાઈ રહ્યો છે. હવે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે સરકાર માત્ર જાહેરાત સુધી મર્યાદિત ન રહે અને તપાસ તથા સુધારાની પ્રક્રિયા ઝડપથી પૂર્ણ કરે. નવી ભરતી પરીક્ષાઓ એવી રીતે યોજાય કે ઉમેદવારોને પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા અંગે કોઈ શંકા ન રહે તે જરૂરી બનશે. એકંદરે, હેમંત સોરેન સરકારે જેએસએસસી-સીજીએલ રદ કરીને અને 2014થી ટીડીપીએલ દ્વારા લેવાયેલી પરીક્ષાઓ તથા તેમની પસંદગી પ્રક્રિયા સામે મોટો નિર્ણય લઈને વિદ્યાર્થીઓની મુખ્ય માંગણીઓમાંથી કેટલીક સ્વીકારી છે. સાથે જ જૂની ભરતી પ્રક્રિયાઓની તપાસ અને પરીક્ષા સુધાર સમિતિ બનાવવાથી સરકાર હવે સમગ્ર સિસ્ટમમાં સુધારો લાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. હવે આ નિર્ણયનો વાસ્તવિક અમલ કેટલો ઝડપથી થાય છે અને નવી ભરતી વ્યવસ્થા કેટલી પારદર્શક બને છે તેના પર ઝારખંડના હજારો ઉમેદવારોની નજર રહેશે.
