રશિયાના સાઇબેરિયા વિસ્તારમાં આવેલા ઇરકુત્સ્કમાં અજાણ્યા કારણથી થયેલા ન્યુમોનિયાને કારણે એક મહિલાનું મોત થયા બાદ તેમના સંપર્કમાં આવેલા લોકોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન ચાર લોકોમાં સંક્રમણની પુષ્ટિ થઈ છે. તેમાંથી બે લોકોમાં COVID-19 અને અન્ય બે લોકોમાં રાઇનૉવાયરસ મળી આવ્યો છે. આરોગ્ય અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, આ ચાર લોકો સિવાય અન્ય કોઈ સંક્રમણના પુરાવા મળ્યા નથી. એક જ ઘટનામાં બે અલગ-અલગ શ્વસન વાયરસ મળી આવતા આ મામલો ચર્ચામાં આવ્યો છે.
ઇરકુત્સ્કની આ મહિલાને શરૂઆતમાં ન્યુમોનિયા થયો હતો, પરંતુ તેની પાછળનું ચોક્કસ કારણ જાણી શકાયું નહોતું. તેમની તબિયત સતત બગડતી ગઈ અને અંતે તેમનું મોત થયું. મહિલાના મોત બાદ તેમના પરિવારના સભ્યો, પડોશીઓ અને તેમના સંપર્કમાં આવેલા અન્ય લોકોની તપાસ કરવામાં આવી હતી. લેબોરેટરી ટેસ્ટમાં ચાર લોકો સંક્રમિત હોવાનું સામે આવ્યું હતું. બે લોકો COVID-19 પોઝિટિવ હતા, જ્યારે બે લોકોમાં રાઇનૉવાયરસનું સંક્રમણ મળ્યું હતું. આ તપાસમાં અન્ય કોઈ વાયરસ કે સંક્રમણના પુરાવા ન મળતાં હાલ ઉપલબ્ધ માહિતી પ્રમાણે બે સામાન્ય શ્વસન વાયરસ જ મળી આવ્યા છે. જોકે મહિલાને થયેલા ન્યુમોનિયાનું ચોક્કસ કારણ શું હતું અને તેમના મોત સાથે આ વાયરસનો સીધો સંબંધ હતો કે નહીં તે અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ માટે વધુ તપાસ જરૂરી છે.
આ ઘટનાને લઈને લેબોરેટરીની સંભવિત ભૂલ અંગે પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. જોકે અત્યાર સુધી કોઈ સત્તાવાર માહિતીમાં લેબોરેટરીમાં થયેલી દુર્ઘટના કે ત્યાંથી વાયરસ ફેલાવાની પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. તેથી લેબોરેટરીની ભૂલને હાલ માત્ર એક સંભાવના તરીકે જ જોવી જરૂરી છે. કોઈ ચોક્કસ પુરાવા વગર તેને વાયરસ ફેલાવાનું કારણ માનવું યોગ્ય નથી. COVID-19 સાર્સ-કોવ-2 નામના વાયરસથી થતો શ્વસન રોગ છે. તે મુખ્યત્વે શ્વાસ દ્વારા ફેલાય છે અને તેના સામાન્ય લક્ષણોમાં તાવ, ઉધરસ, થાક, ગળામાં તકલીફ અને શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલીનો સમાવેશ થાય છે. કેટલાક દર્દીઓમાં સ્વાદ અથવા ગંધમાં ઘટાડો પણ જોવા મળી શકે છે. ગંભીર સ્થિતિમાં આ સંક્રમણ ન્યુમોનિયા, લોહીમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટવા અને અન્ય ગંભીર સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે.
બીજી તરફ રાઇનૉવાયરસ સામાન્ય શરદીનું મુખ્ય કારણ છે. તે પણ શ્વસન માર્ગ દ્વારા ફેલાય છે અને સામાન્ય રીતે નાક તથા ગળાને અસર કરે છે. નાક વહેવું, છીંક આવવી, ગળામાં ખરાશ, ઉધરસ અને હળવો તાવ તેના સામાન્ય લક્ષણો છે. મોટાભાગના લોકોમાં આ સંક્રમણ હળવું રહે છે અને થોડા સમય બાદ સારવાર વગર અથવા સામાન્ય સારવારથી સ્વસ્થ થઈ જાય છે. જોકે બાળકો, વૃદ્ધો અને નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકોમાં રાઇનૉવાયરસ ક્યારેક નીચેના શ્વસનતંત્રને અસર કરી શકે છે. આવા કિસ્સામાં બ્રોન્કાઇટિસ અથવા ન્યુમોનિયા જેવી સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે. રાઇનૉવાયરસના અનેક પ્રકાર હોવાથી તેના સંક્રમણને સંપૂર્ણપણે રોકવું મુશ્કેલ છે અને તેની સામે હાલમાં કોઈ ચોક્કસ રસી ઉપલબ્ધ નથી. સામાન્ય રીતે દર્દીના લક્ષણો પ્રમાણે સારવાર કરવામાં આવે છે.
એક વ્યક્તિમાં એકસાથે બે વાયરસનું સંક્રમણ થવું શક્ય છે. એ જ રીતે એક પરિવાર અથવા એક જ સંપર્ક જૂથમાં અલગ-અલગ લોકોને અલગ વાયરસનું સંક્રમણ પણ થઈ શકે છે. આથી ચાર લોકોમાં બે અલગ વાયરસ મળી આવવું પોતે જ કોઈ નવા વાયરસ કે નવા પ્રકોપનો પુરાવો નથી. જોકે કોઈ વ્યક્તિમાં એકથી વધુ શ્વસન વાયરસ સક્રિય હોય તો લક્ષણો વધુ ગંભીર બનવાની શક્યતા રહે છે, ખાસ કરીને પહેલેથી આરોગ્યની સમસ્યા ધરાવતા લોકોમાં. ઇરકુત્સ્ક જેવા ઠંડા વિસ્તારમાં ઠંડીની ઋતુ દરમિયાન શ્વસન સંબંધિત વાયરસનું સંક્રમણ વધવાની શક્યતા રહે છે. આવી સ્થિતિમાં અજાણ્યા ન્યુમોનિયાના કેસનું કારણ શોધવા માટે યોગ્ય લેબોરેટરી તપાસ ખૂબ મહત્વની બની જાય છે. ખાસ કરીને કોઈ દર્દીની તબિયત ઝડપથી બગડતી હોય તો માત્ર સામાન્ય લક્ષણોના આધારે કારણ નક્કી કરવાને બદલે જરૂરી પરીક્ષણો કરવામાં આવે તે જરૂરી છે.
હાલ ચાર લોકોમાં COVID-19 અને રાઇનૉવાયરસ મળી આવ્યા છે, જ્યારે અન્ય કોઈ સંક્રમણની પુષ્ટિ થઈ નથી. આ બાબતથી મોટી સંખ્યામાં લોકોમાં કોઈ અજાણ્યો વાયરસ ફેલાયો હોવાનો નિષ્કર્ષ કાઢી શકાય નહીં. તેમ છતાં, આરોગ્ય અધિકારીઓ માટે સંપર્કમાં આવેલા લોકો પર નજર રાખવી અને જરૂરિયાત મુજબ વધુ તપાસ કરવી મહત્વપૂર્ણ છે. સામાન્ય લોકો માટે પણ શ્વસન સંક્રમણથી બચવા માટે હાથની સ્વચ્છતા જાળવવી, બીમાર વ્યક્તિથી યોગ્ય અંતર રાખવું, ભીડવાળી જગ્યાએ જરૂર મુજબ માસ્કનો ઉપયોગ કરવો અને તાવ, સતત ઉધરસ કે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ જેવા લક્ષણો દેખાય તો સમયસર તબીબી સલાહ લેવી મહત્વપૂર્ણ છે.
ઇરકુત્સ્કની આ ઘટના હાલ બે જાણીતા શ્વસન વાયરસના સંક્રમણની પુષ્ટિ સુધી સીમિત છે. મહિલાના મોતનું ચોક્કસ કારણ અને આ વાયરસની તેની બીમારી સાથે કોઈ સીધી કડી હતી કે નહીં તે અંગે વધુ તપાસ જરૂરી છે. તેથી લેબોરેટરી લીક અથવા કોઈ નવા ખતરનાક વાયરસ અંગેના દાવાને સત્તાવાર પુરાવા મળ્યા વગર સાચા માનવા યોગ્ય નથી.
