દિલ્હીના રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચા ગરમ આવનારી વિધાનસભા ચૂંટણી, એનડીએના બદલાતા રાજકીય સમીકરણો અને સરકારના આગામી એજન્ડાને ધ્યાનમાં રાખીને મોદી સરકારમાં મોટા કેબિનેટ વિસ્તરણની અટકળો તેજ બની છે.
પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીની આગેવાની હેઠળની કેન્દ્ર સરકારમાં ફરી એકવાર કેબિનેટ વિસ્તરણ અને મંત્રાલયોમાં મોટા ફેરફાર થવાની અટકળોએ જોર પકડ્યું છે. રાજધાની દિલ્હીના રાજકીય વર્તુળોમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી એવી ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે કે સરકાર આગામી મહિનાઓમાં પોતાની ટીમમાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો કરી શકે છે. જોકે કેન્દ્ર સરકાર અથવા ભાજપ તરફથી અત્યાર સુધી કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી, છતાં રાજકીય હલચલ અને સતત ચાલી રહેલી બેઠકોને કારણે ચર્ચાઓ વધુ તેજ બની છે.
મોદી સરકારના અગાઉના કાર્યકાળ દરમિયાન પણ અનેક વખત કેબિનેટમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા. તે સમયે કેટલાક નવા ચહેરાઓને તક આપવામાં આવી હતી તો કેટલાક અનુભવી મંત્રીઓને વધુ મહત્વપૂર્ણ જવાબદારીઓ સોંપવામાં આવી હતી. હવે ફરી એકવાર એ જ પ્રકારની રાજકીય કવાયત શરૂ થઈ હોવાનું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે આ વખતે ભાજપ વર્ષોથી પાર્ટી અને સંગઠન સાથે જોડાયેલા વફાદાર નેતાઓને પ્રાથમિકતા આપશે કે પછી છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અન્ય પક્ષોમાંથી ભાજપ અથવા એનડીએમાં જોડાયેલા પ્રભાવશાળી નેતાઓને મંત્રીપદ આપીને મોટો રાજકીય સંદેશ આપશે.
તાજેતરના વર્ષોમાં દેશના અનેક રાજ્યોમાં વિરોધ પક્ષોના ઘણા દિગ્ગજ નેતાઓએ ભાજપ અથવા એનડીએનો હાથ પકડ્યો છે. મહારાષ્ટ્રમાં રાજકીય ઉથલપાથલ બાદ બદલાયેલા સમીકરણો, પશ્ચિમ બંગાળમાં તૃણમૂલ કોંગ્રેસ છોડીને આવેલા કેટલાક નેતાઓ, પંજાબ, દિલ્હી અને અન્ય રાજ્યોમાંથી જોડાયેલા ચહેરાઓને લઈને સતત ચર્ચા ચાલી રહી છે. જો આવા નેતાઓને કેન્દ્રમાં સ્થાન આપવામાં આવે તો તેનો સીધો રાજકીય સંદેશ વિરોધ પક્ષોને જશે.બીજી તરફ ભાજપમાં વર્ષોથી સંગઠન માટે કામ કરતા નેતાઓ અને સતત ચૂંટણી જીતતા સાંસદો પણ મંત્રીપદની આશા રાખી રહ્યા છે. પાર્ટી માટે લાંબા સમયથી કાર્યરત એવા નેતાઓને અવગણવામાં નહીં આવે તેવું રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે. તેથી જૂના અને નવા ચહેરાઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું ભાજપ માટે સૌથી મોટો પડકાર બની શકે છે.
કેબિનેટ વિસ્તરણ પાછળનું સૌથી મોટું કારણ આગામી વિધાનસભા ચૂંટણી પણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. આગામી સમયમાં બિહાર,પશ્ચિમ બંગાળ,ઉત્તર પ્રદેશ સહિત અનેક મહત્વપૂર્ણ રાજ્યોમાં રાજકીય સ્પર્ધા વધુ તીવ્ર બનવાની છે.આવી સ્થિતિમાં દરેક રાજ્યને યોગ્ય પ્રતિનિધિત્વ મળે, સ્થાનિક સામાજિક સમીકરણોને ધ્યાનમાં રાખીને મંત્રીમંડળ રચાય તેવી શક્યતા છે. સૂત્રોના જણાવ્યા મુજબ સરકાર વિવિધ સમાજ, જાતિ, પ્રદેશ અને યુવા વર્ગને પ્રતિનિધિત્વ આપવા પર ભાર મૂકી શકે છે. ખાસ કરીને અનુસૂચિત જાતિ, અનુસૂચિત જનજાતિ, અન્ય પછાત વર્ગો તેમજ મહિલાઓને વધુ પ્રતિનિધિત્વ આપવા અંગે પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે. મહિલા સશક્તિકરણને સરકાર સતત પ્રાથમિકતા આપતી હોવાથી આ વખતે મહિલા સાંસદોની સંખ્યા પણ વધી શકે છે.
ભાજપ માટે એનડીએના સાથી પક્ષોનું મહત્વ પણ વધ્યું છે. સરકારને સ્થિરતા આપવા અને આગામી ચૂંટણીમાં ગઠબંધન વધુ મજબૂત રહે તે માટે સાથી પક્ષોના કેટલાક નેતાઓને પણ મહત્વપૂર્ણ મંત્રાલયોની જવાબદારી સોંપવામાં આવી શકે છે. ખાસ કરીને બિહાર, આંધ્ર પ્રદેશ, મહારાષ્ટ્ર અને ઉત્તર-પૂર્વના રાજ્યોના સાથી પક્ષો તરફ સૌની નજર છે. મોદી સરકારમાં કામગીરીને સૌથી મોટું માપદંડ માનવામાં આવે છે. અગાઉ પણ ઘણા મંત્રીઓના કાર્યનું મૂલ્યાંકન કરીને તેમના વિભાગોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા. આ વખતે પણ જે મંત્રીઓનું પ્રદર્શન અપેક્ષા મુજબ ન હોય તેમના વિભાગોમાં બદલાવ થઈ શકે છે, જ્યારે ઉત્તમ કામગીરી કરનારા નેતાઓને વધુ મહત્વના મંત્રાલયો સોંપાઈ શકે છે.
સૂત્રો એવું પણ જણાવે છે કે કેન્દ્ર સરકારના મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટો, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકાસ, કૃષિ, શિક્ષણ, આરોગ્ય, રેલવે, માર્ગ પરિવહન, ડિજિટલ ઇન્ડિયા, રોજગાર અને ઔદ્યોગિક વિકાસ જેવા ક્ષેત્રોમાં આગામી વર્ષોમાં વધુ ઝડપથી કામ થાય તે માટે અનુભવી અને પરિણામલક્ષી નેતાઓને જવાબદારી સોંપવાનો વિચાર થઈ શકે છે.રાજકીય વિશ્લેષકોના મતે ભાજપ હવે માત્ર સરકાર ચલાવવાની નહીં પરંતુ આગામી લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણી માટે રાજકીય સંદેશ આપવાની તૈયારીમાં છે. કેબિનેટમાં એવા ચહેરાઓને સ્થાન મળી શકે છે જેમની પોતાના વિસ્તારમાં મજબૂત લોકપ્રિયતા હોય અને જે ચૂંટણીમાં પાર્ટીને સીધો લાભ અપાવી શકે.
આ ઉપરાંત યુવા સાંસદોને પણ મહત્વ આપવાની શક્યતા છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પ્રથમ વખત ચૂંટાયેલા ઘણા યુવા સાંસદોએ સંસદ તેમજ પોતાના મતવિસ્તારમાં નોંધપાત્ર કામગીરી કરી છે. આવા ચહેરાઓને સરકારમાં સામેલ કરીને ભાજપ યુવા મતદારોને પણ સકારાત્મક સંદેશ આપવા ઇચ્છે છે. દિલ્હીમાં ચાલી રહેલી રાજકીય ચર્ચાઓમાં કેટલાક વર્તમાન મંત્રાલયોમાં મોટા ફેરફારની અટકળો પણ વ્યક્ત થઈ રહી છે. કેટલાક મંત્રીઓના વિભાગોની અદલાબદલી, કેટલાકને સંગઠનમાં મોકલવા અને નવા ચહેરાઓને તક આપવાની ચર્ચા સતત ચાલી રહી છે. જોકે અંતિમ નિર્ણય માત્ર પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદી અને ભાજપના ટોચના નેતૃત્વ દ્વારા લેવામાં આવશે.
તાજેતરમાં પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ વિવિધ મંત્રાલયો અને વરિષ્ઠ અધિકારીઓ સાથે અનેક સમીક્ષા બેઠકો યોજી છે. સરકારના આગામી એજન્ડા, વિકાસકાર્યો, આત્મનિર્ભર ભારત, ટેક્નોલોજી, કૃષિ, નિકાસ, રોકાણ અને ગવર્નન્સ સુધારણા જેવા મુદ્દાઓ પર સતત ચર્ચા થઈ રહી છે. રાજકીય વર્તુળો માને છે કે આવી બેઠકો બાદ કેબિનેટમાં ફેરફાર થવાની શક્યતા વધુ મજબૂત બની છે.મહારાષ્ટ્રમાં બદલાયેલા રાજકીય સમીકરણો, પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપની વ્યૂહરચના, ઉત્તર પ્રદેશમાં સંગઠન મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસો, બિહારમાં ગઠબંધનનું સંતુલન અને દક્ષિણ ભારતમાં પાર્ટીનો વિસ્તાર—આ તમામ મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેબિનેટનું નવું સ્વરૂપ તૈયાર થઈ શકે છે.
ભાજપ માટે આ કેબિનેટ વિસ્તરણ માત્ર મંત્રીપદ વહેંચવાનો કાર્યક્રમ નહીં પરંતુ આગામી ચૂંટણીની વ્યૂહરચનાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની શકે છે. દરેક રાજ્ય, દરેક સમાજ અને દરેક રાજકીય સંદેશને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવનારા નિર્ણયો આગામી વર્ષોની રાજનીતિ પર અસર કરી શકે છે. હાલ દેશની નજર દિલ્હી પર ટકેલી છે. રાજકીય ગલિયારાઓમાં ચર્ચાઓનો માહોલ ગરમ છે,પરંતુ સત્તાવાર જાહેરાત થયા બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે જૂના વિશ્વાસુ સાથીઓનો ડંકો વાગશે કે પછી પાળા બદલીને આવેલા નવા સમર્થકોને કેન્દ્ર સરકારમાં મોટી જવાબદારી મળશે. એક વાત નિશ્ચિત છે કે જો કેબિનેટ વિસ્તરણ થાય તો તે દેશની રાજનીતિમાં નવી ચર્ચાઓને જન્મ આપશે, આવનારી ચૂંટણી પહેલાં ભાજપની વ્યૂહરચનાનું સ્પષ્ટ ચિત્ર દેશ સામે મૂકાશે.
