મિડલ ઈસ્ટમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ હવે અત્યંત ગંભીર તબક્કે પહોંચી ગયો છે. જૉર્ડનમાં આવેલા અમેરિકન સૈન્ય મથક પર થયેલા ઘાતક હુમલામાં બે અમેરિકન જવાનોના મોત અને અન્ય સૈનિકોને ઇજા થતાં અમેરિકાએ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે. ત્યારબાદ અમેરિકન સેનાએ ઈરાન વિરુદ્ધ સતત આઠમી રાત્રે પણ હવાઈ હુમલાઓ ચાલુ રાખ્યા છે. અમેરિકાના સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM)ના જણાવ્યા અનુસાર આ હુમલાઓમાં ઈરાનની એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ, રડાર સ્ટેશનો, મિસાઈલ લોન્ચિંગ સાઇટો તેમજ ડ્રોન સ્ટોરેજ સુવિધાઓને નિશાન બનાવવામાં આવી છે. અમેરિકાનો દાવો છે કે આ હુમલાઓથી ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતાને નોંધપાત્ર નુકસાન પહોંચ્યું છે.
જૉર્ડનમાં થયેલા હુમલાએ સમગ્ર પરિસ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવી દીધી છે. અમેરિકાનો આરોપ છે કે આ હુમલા પાછળ ઈરાન સમર્થિત દળો અને ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)નો હાથ છે. આ ઘટનાને પગલે વોશિંગ્ટને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે પોતાના સૈનિકો પર થયેલા હુમલાનો જવાબ કડક રીતે આપવામાં આવશે. પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સેનાને જરૂરી તમામ પગલાં લેવા મંજૂરી આપી હોવાનું અમેરિકન અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે. સુરક્ષા નિષ્ણાતોના મતે અમેરિકા હવે માત્ર મર્યાદિત એરસ્ટ્રાઈક સુધી સીમિત રહેવાના મૂડમાં નથી. અહેવાલો અનુસાર મિડલ ઈસ્ટ વિસ્તારમાં તૈનાત 50 હજારથી વધુ અમેરિકન સૈનિકોને હાઈ એલર્ટ પર રાખવામાં આવ્યા છે. વિવિધ સૈન્ય મથકો પર સુરક્ષા વધારી દેવામાં આવી છે અને કોઈપણ સંભવિત હુમલાનો તાત્કાલિક જવાબ આપવા માટે દળોને તૈયાર રહેવાનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
અમેરિકાએ પોતાની વાયુસેના પણ વધુ મજબૂત બનાવવાનું શરૂ કર્યું છે. જર્મનીમાં તૈનાત F-16 ફાઈટર જેટ્સ અને બ્રિટનમાંથી અત્યાધુનિક F-35 સ્ટેલ્થ ફાઈટર વિમાનોને ઈઝરાયેલ તથા મિડલ ઈસ્ટના અન્ય મિત્ર દેશોના સૈન્ય મથકો તરફ મોકલવામાં આવી રહ્યા છે. આ ઉપરાંત અમેરિકાના નૌકાદળના યુદ્ધજહાજો અને મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમોને પણ વ્યૂહાત્મક સ્થળોએ તૈનાત કરવામાં આવી રહી છે જેથી કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં ઝડપી જવાબી કાર્યવાહી કરી શકાય. પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકાના સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટે વિશ્વભરમાં રહેતા પોતાના નાગરિકો માટે સુરક્ષા એડવાઈઝરી જાહેર કરી છે. એડવાઈઝરીમાં ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે ઈરાન સમર્થિત સંગઠનો માત્ર મિડલ ઈસ્ટમાં જ નહીં પરંતુ દુનિયાના અન્ય વિસ્તારોમાં આવેલા અમેરિકન દૂતાવાસો, સરકારી સંસ્થાઓ અને અમેરિકન નાગરિકોને પણ નિશાન બનાવી શકે છે. તેથી અમેરિકન નાગરિકોને બિનજરૂરી મુસાફરી ટાળવા, સ્થાનિક સુરક્ષા એજન્સીઓની સૂચનાઓનું પાલન કરવા અને સતત સતર્ક રહેવા માટે કહેવામાં આવ્યું છે.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર ઈઝરાયેલ પણ નજીકથી નજર રાખી રહ્યું છે. ઈઝરાયેલી સૈન્ય અધિકારીઓએ સંકેત આપ્યા છે કે જો ઈરાન સીધો હુમલો કરશે તો ઈઝરાયેલ માત્ર જવાબી કાર્યવાહી નહીં કરે, પરંતુ ઈરાનના આંતરિક વિસ્તારોમાં આવેલા મહત્વના સૈન્ય અને પરમાણુ ઠેકાણાઓને પણ નિશાન બનાવી શકે છે. તેમાં તેહરાન નજીકના સૈન્ય મથકો, મિસાઈલ ઉત્પાદન કેન્દ્રો અને પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે સંકળાયેલા સ્થળોનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જોકે હાલમાં અમેરિકા ઈઝરાયેલને સીધી લશ્કરી કાર્યવાહીથી દૂર રહેવાની સલાહ આપી રહ્યું છે જેથી સંઘર્ષ વધુ વિસ્તરે નહીં.
સંરક્ષણ વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન હાલમાં ‘મેક્સિમમ પ્રેશર’ એટલે કે મહત્તમ દબાણની વ્યૂહરચના પર કામ કરી રહ્યું છે. આ નીતિનો મુખ્ય હેતુ ઈરાનની સૈન્ય અને આર્થિક શક્તિને નબળી બનાવવાનો, તેના પ્રાદેશિક પ્રભાવને ઘટાડવાનો અને અમેરિકાના સાથી દેશો ખાસ કરીને ઈઝરાયેલની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. સતત એરસ્ટ્રાઈક, આર્થિક પ્રતિબંધો અને સૈન્ય દળોની વધતી તૈનાતી એ આ જ વ્યૂહરચનાનો ભાગ માનવામાં આવી રહી છે. બીજી તરફ ઈરાને પણ સ્પષ્ટ સંકેત આપ્યા છે કે જો તેના હિતોને વધુ નુકસાન પહોંચાડવામાં આવશે તો તે જવાબી કાર્યવાહી કરવામાં પાછળ નહીં રહે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જેવા વ્યૂહાત્મક સમુદ્રી માર્ગો પર તણાવ વધવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. વિશ્વના મોટા ભાગના કાચા તેલનો પુરવઠો આ માર્ગેથી પસાર થતો હોવાથી અહીં કોઈપણ પ્રકારનો વિક્ષેપ વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ગંભીર અસર પહોંચાડી શકે છે.
વિશ્વના અનેક દેશો હાલ બંને પક્ષોને સંયમ રાખવાની અપીલ કરી રહ્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોનું માનવું છે કે જો હાલની સ્થિતિ વધુ બગડશે તો સમગ્ર મિડલ ઈસ્ટ એક મોટા પ્રાદેશિક યુદ્ધમાં ફેરવાઈ શકે છે, જેના પરિણામો માત્ર આ વિસ્તાર પૂરતા મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ વૈશ્વિક વેપાર, ઊર્જા પુરવઠો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષા પર પણ તેની વ્યાપક અસર પડશે. હાલની સ્થિતિમાં અમેરિકાના સતત હવાઈ હુમલા, 50 હજારથી વધુ સૈનિકોની હાઈ એલર્ટ તૈનાતી, અદ્યતન લડાકૂ વિમાનોની ગોઠવણી અને ઈરાન તરફથી મળતા જવાબી સંકેતોને જોતા મિડલ ઈસ્ટમાં તણાવ ચરમસીમાએ પહોંચી ગયો છે. આગામી દિવસોમાં બંને દેશો કયો નિર્ણય લે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે, કારણ કે એક નાનું પગલું પણ સમગ્ર પ્રદેશને મોટા યુદ્ધ તરફ ધકેલી શકે છે.
