આજકાલ ભારતીય બજારોમાં અને ઓનલાઈન ડિલિવરી એપ્સ પર એનર્જી ડ્રિંક્સનું ચલણ ખૂબ જ ઝડપથી વધી રહ્યું છે. થાક ઉતારવા કે ત્વરિત ઉર્જા મેળવવા માટે ભારતના સ્કૂલ-કોલેજના બાળકો અને કિશોરોમાં આ પીણાંઓ ફેશન સ્ટેટમેન્ટ બની ગયા છે. પરંતુ, પશ્ચિમી દેશોમાંથી આવી રહેલા અહેવાલો ભારતીય માતા-પિતા અને આરોગ્ય પ્રશાસન માટે આંખ ઉઘાડનારા છે. બ્રિટન સરકારની કડક જાહેરાત બાદ હવે આયર્લેન્ડનું આરોગ્ય વિભાગ પણ બાળકોના સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા માટે એનર્જી ડ્રિંક્સ પર પ્રતિબંધ મૂકવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સમીક્ષા અહેવાલની રાહ જોઈ રહ્યું છે. આ વૈશ્વિક ચિંતા વચ્ચે, ભારતમાં પણ આ વિષય પર ગંભીર વિચારણાની તાતી જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે.
બ્રિટન અને આયર્લેન્ડના કડક નિર્ણયો શું છે?
યુરોપમાં થઈ રહેલા સંશોધનો બાદ ત્યાંની સરકારો બાળકોને બચાવવા માટે સક્રિય બની છે. બ્રિટન સરકારે જાહેરાત કરી છે કે એપ્રિલ 2027 થી 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે એનર્જી ડ્રિંક્સ ખરીદવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ રહેશે.
- નવા નિયમ મુજબ પ્રતિ લીટર 150 મિલિગ્રામથી વધુ કેફીન ધરાવતા ડ્રિંક્સ દુકાનો, કાફે કે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પર બાળકોને વેચવા ગેરકાનૂની ગણાશે.
- બ્રિટનમાં લેવાયેલા જનતાના અભિપ્રાયમાં 1,100 જેટલી સંસ્થાઓ અને લોકોએ આ પ્રતિબંધને જોરદાર સમર્થન આપ્યું હતું.
- બીજી તરફ, આયર્લેન્ડની સંસદમાં પણ 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે આવા કેફીનયુક્ત પીણાં બંધ કરવાનું બિલ લાવવામાં આવ્યું છે.
- હાલમાં આયર્લેન્ડનું આરોગ્ય વિભાગ તેની જનસ્વાસ્થ્ય અને આર્થિક અસરો ચકાસવા માટે ‘સેફફૂડ’ સંસ્થાના આખરી સમીક્ષા રિપોર્ટની રાહ જોઈ રહ્યું છે.
ભારતની જનતા અને બાળકો માટે આ શા માટે ચિંતાનો વિષય છે?
યુરોપિયન ફૂડ સેફ્ટી ઓથોરિટીના રિપોર્ટ અનુસાર, 68% કિશોરો એનર્જી ડ્રિંક્સ પીએ છે અને તેમાંથી 12% તો દરરોજ તેનું સેવન કરે છે. ભારતમાં પણ સ્થિતિ આનાથી અલગ નથી. આપણા દેશમાં રમતગમત, ગેમિંગ અને અભ્યાસના બહાને બાળકો આ ડ્રિંક્સ તરફ આકર્ષાય છે.
- કેફીનનું વધુ પડતું પ્રમાણ: આ ડ્રિંક્સમાં કેફીન અને ટૌરિન જેવા ઉત્તેજકોનું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હોય છે. બાળકોના શરીરનું વજન ઓછું હોવાથી, કેફીનની થોડી માત્રા પણ તેમના હૃદયના ધબકારા વધારી શકે છે અને અનિદ્રા કે ચિંતા (એન્ઝાયટી) જેવી સમસ્યાઓ પેદા કરી શકે છે.
- જાહેરાતોની માયાજાળ: વિદેશની જેમ ભારતમાં પણ ગ્લેમરસ જાહેરાતો અને આકર્ષક પેકેજિંગ દ્વારા બાળકોને ટાર્ગેટ કરવામાં આવે છે, જેના પર કાયદાકીય અંકુશ હોવો જરૂરી છે.
શું ભારતમાં પણ આવા પ્રતિબંધની જરૂર છે?
ભારતમાં ખાદ્ય પદાર્થોની સુરક્ષા નક્કી કરતી સંસ્થા FSSAI દ્વારા કેફીનની માત્રા પર નિયમો બનાવેલા છે, પરંતુ વિદેશની જેમ વય મર્યાદાના આધારે વેચાણ પર પ્રતિબંધ જેવો કોઈ કડક કાયદો હજુ સુધી નથી.
- ભારતીય પરિવારોમાં જાગૃતિનો અભાવ હોવાથી બાળકો ગમે ત્યાંથી સરળતાથી આ ડ્રિંક્સ ખરીદી શકે છે.
- આયર્લેન્ડના આરોગ્ય વિભાગની જેમ ભારત સરકારે પણ સ્થાનિક સ્તરે ડેટા એકઠો કરવો જોઈએ કે આ પીણાંઓ ભારતીય બાળકોના સ્વાસ્થ્યને કેટલું નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે.
- જ્યાં સુધી કાયદો ન બને ત્યાં સુધી ભારતીય માતા-પિતાએ જાગૃત થઈને પોતાના બાળકોને ડિટોક્સ કરવા પડશે અને આ ‘સ્લો પોઈઝન’ સમાન ટ્રેન્ડથી દૂર રાખવા પડશે.
