વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે જણાવ્યું છે કે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે વધી રહેલી સ્પર્ધાની વચ્ચે, વિશ્વભરના દેશોએ સંતુલન જાળવવું જોઈએ. મ્યુનિક લીડર્સ મીટિંગમાં બોલતા તેમણે ટિપ્પણી કરી હતી કે ઉભરતી અને મધ્યમ શક્તિ ધરાવતા દેશોએ કોઈ એક જૂથ સાથે સંપૂર્ણપણે જોડાવાને બદલે પોતાના હિતોના આધારે નિર્ણયો લેવા જોઈએ.
અમેરિકાની બદલાતી ભૂમિકા અને ચીનનો વધતો પ્રભાવ
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે વર્તમાન વૈશ્વિક પરિદ્રશ્યમાં બે મુખ્ય ફેરફારો નોંધ્યા. પ્રથમ, અમેરિકાની વ્યૂહરચનામાં નોંધપાત્ર ફેરફાર થયો છે; એક રીતે કહીએ તો, અમેરિકા જાણીજોઈને એવી શક્તિ બની ગયું છે જે સ્વતંત્ર રીતે કાર્ય કરે છે. બીજો ફેરફાર ચીનનો વધતો જતો પ્રભાવ છે. તેમણે અવલોકન કર્યું કે આ બે દેશો વચ્ચે તીવ્ર સ્પર્ધા ચાલી રહી છે.
વૈશ્વિક સ્તરે આર્થિક શક્તિનો ઉપયોગ કેવી રીતે થઈ રહ્યો છે?
મંત્રી જયશંકરે ધ્યાન દોર્યું કે દેશો વચ્ચે વધતી જતી પરસ્પર નિર્ભરતાના યુગમાં, પ્રભાવ વિસ્તારવા માટે આર્થિક શક્તિનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે. તેમણે પ્રશ્ન ઉઠાવ્યો: વ્યવહારમાં સૌથી વધુ પ્રભાવ કોનો હોય છે—વેચનારનો, ખરીદનારનો કે તે દેશનો જે ઉત્પાદન અને બજારો પર વધુ નિયંત્રણ ધરાવે છે? તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જે દેશ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં મજબૂત પકડ ધરાવે છે અને પોતાના હિતો પ્રત્યે દ્રઢ પ્રતિબદ્ધતા ધરાવે છે, તે પોતાની શક્તિનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરવાની વધુ સારી સ્થિતિમાં હશે.
‘ગોલ્ડિલોક્સ સ્થિતિ’ (Goldilocks Situation) શું છે?
અમેરિકા-ચીન વચ્ચેની સ્પર્ધાનો ઉલ્લેખ કરતા જયશંકરે ‘ગોલ્ડિલોક્સ સ્થિતિ’ વિશે વાત કરી. તેમણે સમજાવ્યું, “તમે નથી ઈચ્છતા કે બાબતો ખૂબ ગરમ થઈ જાય, કે પછી તે ખૂબ સારી (અથવા અતિશય) હોય; તમે ઈચ્છો છો કે પરિસ્થિતિ યોગ્ય તાપમાન પર રહે. એટલે કે ક્યાંક મધ્યમાં.” તેમના મતે, વિશ્વએ સંતુલન જાળવવાની જરૂર છે જેથી બે મુખ્ય શક્તિઓ વચ્ચેની સ્પર્ધા વૈશ્વિક વ્યવસ્થાને અસ્થિર ન કરે.
આત્મનિર્ભરતા અને નવી ભાગીદારી પર ભાર
મંત્રી જયશંકરે નોંધ્યું કે ‘ગ્લોબલ નોર્થ’ અને ‘ગ્લોબલ સાઉથ’ (વિકસિત અને વિકાસશીલ વિશ્વ) ના ઘણા ઉભરતા અને મધ્યમ શક્તિ ધરાવતા દેશો પોતાના હિતો પ્રત્યે વધુ જાગૃત બની રહ્યા છે. તેઓ આત્મનિર્ભર બનવાની દિશામાં કામ કરી રહ્યા છે. તેમણે નોંધ્યું કે ભારતમાં ‘આત્મનિર્ભર’ શબ્દનો ઉપયોગ સ્વનિર્ભરતા દર્શાવવા માટે થાય છે. રાષ્ટ્રો હવે એ બાબતનું પણ મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે કે તેઓ ચર્ચાઓ કે કરારોમાં શું યોગદાન આપી શકે છે અને તેમાંથી તેમને શું લાભ મળી શકે છે.
દરેક મુદ્દા પર સર્વસંમતિ જરૂરી નથી: જયશંકર
વિદેશ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે દેશો હવે તેમની અર્થવ્યવસ્થા અને સુરક્ષા સંબંધિત જોખમોને ઘટાડવાની સાથે સાથે સપ્લાય ચેઈનને મજબૂત કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. આ માટે તેઓ વિવિધ રાષ્ટ્રો સાથે ભાગીદારી સ્થાપિત કરી રહ્યા છે અને ચોક્કસ મુદ્દાઓ પર સહયોગ સાધવાના નવા માર્ગો શોધી રહ્યા છે. તેમણે ટિપ્પણી કરી હતી કે સહયોગ માટે દરેક બાબતમાં સમાન અભિપ્રાય હોવો અનિવાર્ય નથી; જો અમુક મુદ્દાઓ પર સર્વસંમતિ હોય, તો દેશો સાથે મળીને કામ કરી શકે છે. તેમના મતે જોખમ ઘટાડવા, ભાગીદારી વધારવા અને સમાન હિતો પર સહયોગ દ્વારા એક નવી વૈશ્વિક વ્યવસ્થા આકાર લઈ રહી છે.
