યમનમાં હૂતી બળવાખોરોની વધતી સૈન્ય પકડ વચ્ચે સાઉદી અરેબિયા મોટા સૈન્ય ઓપરેશનની તૈયારી કરી રહ્યું છે. હાલના પ્લાન મુજબ સાઉદી અરેબિયા 1 લાખથી વધુ યમની સૈનિકોને ઓપરેશન માટે એકત્રિત કરી શકે છે. મુખ્ય હેતુ લાલ સમુદ્રના દક્ષિણ છેડે આવેલા વ્યૂહાત્મક બાબ-અલ-મંદેબ જળમાર્ગની આસપાસ હૂતીઓની વધતી પકડને પાછળ ધકેલવાનો અને મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગને ફરી સુરક્ષિત કરવાનો છે. ઓપરેશન આગામી અઠવાડિયામાં શરૂ થઈ શકે છે, જોકે તેની ચોક્કસ તારીખ હજુ નક્કી નથી.
બાબ-અલ-મંદેબ જળસંધિ લાલ સમુદ્રને એડનની ખાડી સાથે જોડે છે. આ માર્ગ એશિયા અને યુરોપ વચ્ચેના સમુદ્રી વેપાર માટે ખૂબ મહત્વનો છે. એશિયાથી યુરોપ જતા અનેક જહાજો લાલ સમુદ્ર અને ત્યારબાદ સુએઝ નહેરનો ઉપયોગ કરે છે. તેથી આ વિસ્તારમાં કોઈપણ પ્રકારની સૈન્ય અથડામણ અથવા જળમાર્ગ પર નિયંત્રણ બદલાય તો વૈશ્વિક શિપિંગ, તેલના પરિવહન અને સપ્લાય ચેઇન પર અસર પડી શકે છે. તાજા આંકડા મુજબ બાબ-અલ-મંદેબ વૈશ્વિક તેલ પરિવહનના આશરે 7% માટે મહત્વપૂર્ણ માર્ગ છે.
હૂતીઓએ તાજેતરમાં યમનના લાલ સમુદ્રના કિનારાના વિસ્તારોમાં ઝડપથી આગળ વધીને બાબ-અલ-મંદેબની આસપાસ પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરી છે. આ દરમિયાન સાઉદી સમર્થિત યમની સરકારી દળો અને અન્ય હૂતી વિરોધી જૂથોને પાછળ હટવું પડ્યું છે. આ પ્રગતિને કારણે સાઉદી અરેબિયાની ચિંતા વધી છે, કારણ કે બાબ-અલ-મંદેબ પર હૂતીઓની મજબૂત પકડ તેમને મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ પર વધુ પ્રભાવ આપી શકે છે.
સાઉદી અરેબિયા સામે સૈન્ય કાર્યવાહી માટે મુખ્યત્વે બે વિકલ્પો પર વિચારણા થઈ રહી છે. પ્રથમ વિકલ્પમાં બાબ-અલ-મંદેબ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં મર્યાદિત સૈન્ય ઓપરેશન ચલાવીને દરિયાઈ માર્ગને સુરક્ષિત કરવાનો પ્રયાસ થઈ શકે છે. બીજો વિકલ્પ વધુ વ્યાપક છે, જેમાં યમનના અલગ-અલગ મોરચા પર એકસાથે કાર્યવાહી કરવામાં આવી શકે છે. તેમાં અલ-બાયદા, મારિબ, તાઇઝ અને અલ-જૌફ જેવા વિસ્તારોનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
સંભવિત ઓપરેશનમાં જમીની લડાઈની મુખ્ય જવાબદારી યમની દળોની રહેશે, જ્યારે સાઉદી અરેબિયા તેમને હવાઈ હુમલા અને અન્ય સૈન્ય સહાય પૂરી પાડી શકે છે. ઓપરેશનના વ્યાપ પ્રમાણે 1 લાખથી વધુ યમની સૈનિકોને એકત્રિત કરવામાં આવી શકે છે. જોકે, આ સંખ્યા અંતિમ નથી અને ઓપરેશન કયા સ્તરે ચલાવવામાં આવે છે તેના આધારે તેમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
સાઉદી અરેબિયા માટે આ અભિયાન સરળ નહીં હોય. યમનમાં હૂતી વિરોધી જૂથો વચ્ચે રાજકીય અને સૈન્ય સ્તરે સંપૂર્ણ એકતા નથી. અલગ-અલગ જૂથોના પોતાના હિતો અને લક્ષ્યો છે. આવી સ્થિતિમાં મોટી સંખ્યામાં સૈનિકો એકત્રિત કરવા છતાં સંકલન અને કમાન્ડની સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે. અગાઉ પણ હૂતી દળોની ઝડપથી આગળ વધવાની ક્ષમતા સામે સાઉદી સમર્થિત દળોને મુશ્કેલી પડી છે.
સાઉદી અરેબિયાની બીજી મોટી ચિંતા પોતાના તેલ અને ઊર્જા માળખાની સુરક્ષાને લઈને છે. હૂતીઓ અગાઉ સાઉદી શહેરો અને ઊર્જા સંબંધિત સ્થળોને ડ્રોન અને મિસાઇલથી નિશાન બનાવી ચૂક્યા છે. યમનમાં ફરી મોટા પાયે યુદ્ધ શરૂ થાય તો હૂતી દળો સાઉદીના તેલ મથકો, બંદરો અથવા અન્ય વ્યૂહાત્મક સ્થળો પર હુમલા વધારી શકે છે. તેના કારણે માત્ર સાઉદી અરેબિયા જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા બજાર પર પણ દબાણ વધી શકે છે.
અમેરિકા હાલ સાઉદી અરેબિયાને ગુપ્તચર માહિતી અને ટાર્ગેટિંગ સંબંધિત મદદ આપી રહ્યું છે. જોકે, અમેરિકી દળો સીધા જમીની યુદ્ધમાં ઉતરે તેવી અપેક્ષા નથી. અમેરિકાની ભૂમિકા હાલમાં મુખ્યત્વે માહિતી, સૈન્ય સલાહ અને અન્ય સહાય સુધી મર્યાદિત હોવાનું જણાવાયું છે. સાઉદી અરેબિયાએ અમેરિકી સીધી સૈન્ય મદદ અંગે ચર્ચા કરી હોવા છતાં વોશિંગ્ટને સીધા હુમલામાં સામેલ થવાની મંજૂરી આપી નથી. પાકિસ્તાન અને અન્ય દેશો તરફથી પણ સાઉદી અરેબિયાને રક્ષણાત્મક સહાય મળી રહી છે. પાકિસ્તાને સૈન્ય સાધનો અને સલાહકારોની મદદ પૂરી પાડી છે, પરંતુ પાકિસ્તાની સૈનિકોને યમનમાં સીધી લડાઈ માટે મોકલવાનો નિર્ણય થયો નથી. અન્ય પ્રાદેશિક અને યુરોપિયન દેશો પણ મુખ્યત્વે રક્ષણાત્મક સાધનો અને સહાય પૂરી પાડી રહ્યા છે.
આ દરમિયાન યમનમાં હિંસા ફરી વધવાને કારણે માનવતાવાદી સ્થિતિ પણ ગંભીર બની રહી છે. તાજેતરના સંઘર્ષમાં હજારો લોકો વિસ્થાપિત થયા છે અને ખાદ્ય પુરવઠા પર પણ અસર પડી છે. યમન પહેલેથી જ લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને માનવતાવાદી સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે. નવા સૈન્ય ઓપરેશનથી સ્થિતિ વધુ ગંભીર બનવાની આશંકા છે. બાબ-અલ-મંદેબ પર નિયંત્રણ માટેની આ સંભવિત સૈન્ય કાર્યવાહી માત્ર યમન સુધી મર્યાદિત રહેવાની નથી. આ જળમાર્ગ વૈશ્વિક વેપાર માટે મહત્વપૂર્ણ હોવાથી અહીં લાંબા સમય સુધી અસ્થિરતા રહે તો જહાજોને વૈકલ્પિક લાંબા માર્ગો અપનાવવા પડી શકે છે. તેના કારણે પરિવહન ખર્ચ, મુસાફરીનો સમય અને ઊર્જાના ભાવ પર અસર થવાની શક્યતા રહે છે.
હાલ સાઉદી અરેબિયા ઓપરેશનના વિવિધ વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યું છે. 1 લાખથી વધુ યમની સૈનિકોની સંભવિત તૈનાતી અને સાઉદી હવાઈ સહાય સાથેનું આ અભિયાન કેટલા મોટા સ્તરે શરૂ થશે તે હજુ સ્પષ્ટ નથી. જોકે, બાબ-અલ-મંદેબની આસપાસ હૂતીઓની વધતી સૈન્ય હાજરીએ લાલ સમુદ્રના દરિયાઈ વેપાર અને સમગ્ર મિડલ ઈસ્ટની સુરક્ષા સ્થિતિને વધુ સંવેદનશીલ બનાવી દીધી છે.
Saudi Arabia, Houthi Rebels, Bab El Mandeb, Red Sea Crisis, Yemen Conflict
