રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ ‘ગુજરાત યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (UCC) બિલ, ૨૦૨૬’ ને ઔપચારિક મંજૂરી આપી દીધી છે. આ સાથે જ રાજ્યમાં આ કાયદાના અમલીકરણ માટેની જરૂરી કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. ઉત્તરાખંડ પછી યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ લાગુ કરતો કાયદો પસાર કરનાર ગુજરાત દેશનું બીજું રાજ્ય બન્યું છે. જોકે આ બિલની જોગવાઈઓ અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) સમુદાયના સભ્યોને લાગુ પડશે નહીં.
જબરદસ્તીથી થતા લગ્ન માટે કડક સજા
આ કાયદો બહુપત્નીત્વ (Polygamy) (એકથી વધુ લગ્ન કરવા) પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકે છે. જે કોઈ વ્યક્તિ જબરદસ્તી કે બળપ્રયોગ દ્વારા લગ્ન કરાવે છે, તેના માટે સાત વર્ષ સુધીની જેલની સજાની કડક જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. વધુમાં કોર્ટના આદેશ સિવાય અન્ય કોઈ માધ્યમથી મેળવેલા છૂટાછેડાને ગેરકાયદેસર માનવામાં આવશે અને તેના માટે ત્રણ વર્ષ સુધીની જેલની સજા થઈ શકે છે. આ કાયદો છૂટાછેડા લીધેલા યુગલોને કોઈપણ અયોગ્ય શરતો વિના પુનઃલગ્ન કરવાનો અધિકાર આપે છે અને ‘હલાલા’ જેવી પ્રથાઓ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકે છે.
મહિલાઓના અધિકારોનું સંપૂર્ણ રક્ષણ
વિધાનસભામાં બિલ રજૂ કરતી વખતે મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલે જણાવ્યું હતું કે UCC એ એવા મુખ્ય સુધારાઓમાંનું એક છે જેના અમલીકરણ માટે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે. મુખ્યમંત્રીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ કાયદાનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય સામાજિક સૌહાર્દ અને રાષ્ટ્રીય એકતાને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. વધુમાં સુપ્રીમ કોર્ટના સૂચનોને અનુરૂપ, આ કાયદો મહિલાઓના કાનૂની અધિકારો અને સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવશે.
લગ્ન, છૂટાછેડા અને લિવ-ઇન સંબંધોનું ફરજિયાત રજીસ્ટ્રેશન
નવા કાયદા હેઠળ તમામ નાગરિકો માટે લગ્ન અને છૂટાછેડાનું ઔપચારિક રજીસ્ટ્રેશન ફરજિયાત બનાવવામાં આવ્યું છે. આ નિયમોનું પાલન ન કરવા બદલ ₹૧૦,૦૦૦ સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. વધુમાં તમામ લિવ-ઇન સંબંધોનું રજીસ્ટ્રેશન કરાવવું ફરજિયાત છે અને જો આવો સંબંધ સમાપ્ત થાય તો વહીવટીતંત્રને જાણ કરવી જરૂરી છે. આ કાયદા હેઠળ લિવ-ઇન સંબંધોથી જન્મેલા બાળકોને કાયદેસરની સંતાન માનવામાં આવશે અને જો કોઈ મહિલાને તેના સાથી દ્વારા છોડી દેવામાં આવે તો તેને ભરણપોષણનો દાવો કરવાનો સંપૂર્ણ કાનૂની અધિકાર રહેશે.
