મિડલ ઇસ્ટમાં વધી રહેલા તણાવ વચ્ચે અમેરિકા હવે ઈરાન સામે વધુ આક્રમક વલણ અપનાવી શકે તેવી ચર્ચાઓ તેજ બની છે. મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, અમેરિકાના પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે વ્હાઇટ હાઉસના સિચ્યુએશન રૂમમાં પોતાના ટોચના સૈન્ય અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અધિકારીઓ સાથે ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક યોજી હતી. આ બેઠકમાં ઈરાન સામે આગળની સૈન્ય કાર્યવાહી કેવી રીતે હાથ ધરવી તે અંગે અનેક વિકલ્પો પર ચર્ચા કરવામાં આવી હોવાનું કહેવાય છે. જોકે, અમેરિકી સરકાર તરફથી આ અંગે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, અમેરિકી પ્રશાસન હાલમાં ઈરાન સામે ત્રણ મુખ્ય સૈન્ય વિકલ્પો પર વિચાર કરી રહ્યું છે. જો આમાંથી કોઈ એક વિકલ્પને મંજૂરી મળે તો મિડલ ઇસ્ટમાં હાલની સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે છે અને તેની અસર સમગ્ર વિશ્વ પર જોવા મળી શકે છે.
પહેલો વિકલ્પ ઈરાનના ઊર્જા મથકો અને અન્ય વ્યૂહાત્મક લશ્કરી વિસ્તારો પર હવાઈ હુમલાઓ વધુ તેજ કરવાનો છે. અમેરિકાનું માનવું છે કે આવા હુમલાથી ઈરાનની સૈન્ય ક્ષમતા અને તેની આર્થિક વ્યવસ્થાને મોટો ફટકો પહોંચી શકે છે. ખાસ કરીને તેલ અને ગેસ સાથે જોડાયેલા મહત્વના વિસ્તારોને નિશાન બનાવવાની ચર્ચા થઈ હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
બીજો વિકલ્પ સૌથી વધુ ચર્ચામાં છે. તેમાં હોર્મુઝ જળમાર્ગ નજીક આવેલા ઈરાનના મહત્વના ટાપુઓ, ખાસ કરીને ખર્ગ દ્વીપ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં અમેરિકી સૈનિકોને ઉતારી લશ્કરી નિયંત્રણ સ્થાપિત કરવાની સંભાવના પર વિચાર કરવામાં આવ્યો છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાંનો એક છે. વિશ્વના મોટા પ્રમાણમાં કાચા તેલની નિકાસ આ જ માર્ગથી થાય છે. જો અહીં કોઈ સૈન્ય કાર્યવાહી થાય તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક તેલ બજાર, શિપિંગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પડી શકે છે.
ત્રીજો વિકલ્પ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલા કથિત ગુપ્ત ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવવાનો છે. અહેવાલો મુજબ, અમેરિકી અધિકારીઓએ ‘પિકેક્સ માઉન્ટેન’ તરીકે ઓળખાતા એક ટનલ કોમ્પ્લેક્સ પર હુમલો કરવાની સંભાવના અંગે ચર્ચા કરી છે. આ સ્થળને ઈરાનની સંવેદનશીલ પરમાણુ પ્રવૃત્તિઓ સાથે જોડવામાં આવે છે. અત્યાર સુધી અમેરિકા દ્વારા આ સ્થળ પર કોઈ હુમલો કરવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ હવે તેને સંભવિત નિશાન તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
મીડિયા અહેવાલો મુજબ, બેઠક દરમિયાન ઈરાનની અંદર મર્યાદિત ગ્રાઉન્ડ ઓપરેશનની શક્યતાઓનું પણ મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળમાર્ગ નજીક આવેલા વિસ્તારોમાં સૈનિકો ઉતારી ત્યાં લાંબા સમય સુધી નિયંત્રણ જાળવી શકાય કે નહીં તે અંગે ચર્ચા થઈ હતી. જોકે, આ અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હોવાની પુષ્ટિ થઈ નથી.
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો અમેરિકા હોર્મુઝ વિસ્તારમાં કોઈ મોટું સૈન્ય પગલું ભરે તો તેની અસર માત્ર ઈરાન સુધી મર્યાદિત નહીં રહે. મિડલ ઇસ્ટના અનેક દેશો, વૈશ્વિક તેલ પુરવઠો અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારો પણ તેની ઝપેટમાં આવી શકે છે. વિશ્વના આશરે પાંચમા ભાગનું તેલ હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે. તેથી અહીં કોઈ પણ પ્રકારનો વિવાદ અથવા યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ઊભી થાય તો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ઇંધણના ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા વધી શકે છે. ચીન, રશિયા અને અન્ય મોટા દેશો પણ આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ પર નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે. ઈરાન સાથે તેમના વ્યૂહાત્મક અને આર્થિક સંબંધોને કારણે આ દેશોની પ્રતિક્રિયા પણ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. જો સ્થિતિ વધુ ગંભીર બને તો આંતરરાષ્ટ્રીય કૂટનીતિક પ્રયાસો પણ તેજ થઈ શકે છે.
હાલમાં મહત્વની વાત એ છે કે આ સમગ્ર માહિતી મીડિયા રિપોર્ટ્સના આધારે સામે આવી છે. અમેરિકી પ્રશાસને હજુ સુધી ઈરાન સામે કોઈ નવા સૈન્ય ઓપરેશન અથવા ગ્રાઉન્ડ એક્શનની સત્તાવાર જાહેરાત કરી નથી. તેથી આ ચર્ચાઓને સંભવિત વ્યૂહાત્મક વિકલ્પો તરીકે જ જોવી જોઈએ. આગામી દિવસોમાં અમેરિકા શું નિર્ણય લે છે અને ઈરાન તેની સામે કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
