ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચેના સંબંધો નૈસર્ગિક અને પરસ્પર નિર્ભરતા પર આધારિત છે, તેથી બંને દેશો વચ્ચે મતભેદો હોય તો પણ વાતચીતનો રસ્તો બંધ ન થવો જોઈએ. ભારત સ્થિત બાંગ્લાદેશના હાઈ કમિશનર રિયાઝ હમીદુલ્લાહે પોતાના કાર્યકાળના અંતિમ તબક્કામાં બંને દેશોના સંબંધો અંગે વાત કરતાં આ વાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે ભૌગોલિક નિકટતા, સામાજિક સંબંધો અને લોકો વચ્ચેના ઊંડા સંપર્કને કારણે બંને દેશો માટે સતત સંપર્ક અને મંત્રણા જરૂરી છે. હમીદુલ્લાહે કહ્યું કે નજીકના દેશો વચ્ચે વિચારો, દૃષ્ટિકોણ અને નીતિઓમાં તફાવત હોવો સ્વાભાવિક છે. ભારત અને બાંગ્લાદેશ વચ્ચે પણ કેટલીક બાબતોમાં અભિગમ અલગ હોઈ શકે છે, પરંતુ આવા મતભેદો બંને દેશો વચ્ચેની વાતચીતને રોકવાનું કારણ ન બનવા જોઈએ. તેમના મતે, મુશ્કેલ મુદ્દાઓ હોય ત્યારે પણ એકબીજા સાથે સંવાદ ચાલુ રાખવો જરૂરી છે.
હમીદુલ્લાહે ભારત અને બાંગ્લાદેશના સંબંધોને ‘ઓર્ગેનિક’ એટલે કે સ્વાભાવિક સંબંધ ગણાવ્યા હતા. તેમણે જણાવ્યું કે બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો માત્ર સરકારો અથવા રાજદ્વારી સ્તર સુધી મર્યાદિત નથી. બંને દેશોની જનતા વચ્ચે પણ લાંબા સમયથી સામાજિક, સાંસ્કૃતિક અને આર્થિક જોડાણ છે. આ જનતા-જનતા વચ્ચેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાની જરૂરિયાત પણ તેમણે વ્યક્ત કરી હતી. હમીદુલ્લાહના જણાવ્યા પ્રમાણે, બંને દેશો એકબીજાની નજીક હોવાથી તેમની વચ્ચેના સંબંધો પર ભૂગોળની પણ મોટી અસર છે. ભારત અને બાંગ્લાદેશની સરહદો જોડાયેલી છે અને બંને દેશોના લોકો વચ્ચે ઐતિહાસિક તથા સાંસ્કૃતિક સંબંધો છે. તેથી કોઈ એક મુદ્દે મતભેદ ઊભો થાય ત્યારે સમગ્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર તેની અસર ન પડે તે માટે વાતચીત ચાલુ રાખવી મહત્વપૂર્ણ છે.
આ વાત તેમણે બાંગ્લાદેશના હાઈ કમિશન દ્વારા નવી દિલ્હીમાં આયોજિત ઇલિશ ફેસ્ટિવલ દરમિયાન કરી હતી. ઇલિશ એટલે કે હિલસા માછલી બાંગ્લાદેશની સંસ્કૃતિ અને ખાણીપીણી સાથે ઊંડે જોડાયેલી છે અને ભારતના બંગાળી સમાજમાં પણ તે ખૂબ લોકપ્રિય છે. હમીદુલ્લાહે હળવા અંદાજમાં કહ્યું હતું કે ઇલિશ માત્ર ખાણીપીણી સાથે જોડાયેલી વસ્તુ નથી, પરંતુ કેટલીક વખત તે અર્થતંત્ર અને રાજકારણ સાથે પણ જોડાઈ જાય છે. તેમણે કહ્યું હતું કે આવા સાંસ્કૃતિક કાર્યક્રમો લોકોને એકબીજાની નજીક લાવવાનું કામ કરે છે. સાથે બેસીને વાતચીત કરવાથી ઘણા ગેરસમજ અને સંકોચ ઓછા થઈ શકે છે. તેમના મતે, લોકો વચ્ચેના સંપર્કથી બંને દેશો વચ્ચે વધુ સમજણ અને વિશ્વાસ ઊભો થઈ શકે છે. આ વર્ષે આયોજિત ઇલિશ ફેસ્ટિવલ તેમના માટે ભારતમાં પોતાના દોઢ વર્ષના કાર્યકાળ દરમિયાન મળેલા લોકો અને સંબંધો પ્રત્યે આભાર વ્યક્ત કરવાનો એક પ્રસંગ પણ હતો.
આ કાર્યક્રમમાં ભારતના રાજકીય, સામાજિક, શૈક્ષણિક અને સાંસ્કૃતિક ક્ષેત્ર સાથે જોડાયેલા અનેક જાણીતા લોકો હાજર રહ્યા હતા. હમીદુલ્લાહે આ ઉપસ્થિતિને પણ બંને દેશોના લોકો વચ્ચેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાના પ્રયાસ તરીકે ગણાવી હતી. તેમણે પોતાના કાર્યકાળ દરમિયાન ભારતના અલગ-અલગ વર્ગના લોકો સાથે થયેલી મુલાકાતો અને ચર્ચાઓને મહત્વપૂર્ણ ગણાવી હતી. હમીદુલ્લાહનો નવી દિલ્હીમાં હાઈ કમિશનર તરીકેનો દોઢ વર્ષનો કાર્યકાળ હવે પૂર્ણ થવા જઈ રહ્યો છે. એપ્રિલ 2025માં તેમણે ભારત ખાતેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો હતો અને હવે તેઓ જિનેવામાં સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં બાંગ્લાદેશના સ્થાયી પ્રતિનિધિ તરીકે નવી જવાબદારી સંભાળશે. તેમના પછી બાંગ્લાદેશના નવા હાઈ કમિશનર તરીકે વિદેશ સચિવ આસદ આલમ સિયામની નિમણૂક થવાની છે.
ભારત અને બાંગ્લાદેશના સંબંધો છેલ્લા કેટલાક સમયથી અનેક પડકારોમાંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. ખાસ કરીને બાંગ્લાદેશના પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાના ભારતમાં રહેવા અને તેમની પ્રત્યાર્પણની માગણી જેવા મુદ્દાઓને કારણે બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી ચર્ચા જટિલ બની છે. વેપાર, સુરક્ષા અને પાણી સંબંધિત મુદ્દાઓ પણ દ્વિપક્ષીય સંબંધોમાં મહત્વ ધરાવે છે. હમીદુલ્લાહે અગાઉ પણ બંને દેશો વચ્ચે પરસ્પર વિશ્વાસ અને સન્માન વધારવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
આ પૃષ્ઠભૂમિમાં હમીદુલ્લાહનું તાજેતરનું નિવેદન બંને દેશો વચ્ચે મતભેદ હોવા છતાં સંવાદ ચાલુ રાખવાની જરૂરિયાત પર કેન્દ્રિત રહ્યું છે. તેમણે કોઈ એક મુદ્દાને સમગ્ર સંબંધો પર હાવી થવા દેવા કરતાં સતત સંપર્ક અને વાતચીતને મહત્વ આપ્યું છે. તેમના મતે, ભારત અને બાંગ્લાદેશ જેવા પડોશી દેશો વચ્ચેના સંબંધો માત્ર રાજકીય નિર્ણયો પર નહીં, પરંતુ બંને દેશોના લોકો વચ્ચેના સંબંધો પર પણ આધારિત છે. આગામી સમયમાં બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધો કઈ દિશામાં આગળ વધે છે તે અનેક રાજકીય અને દ્વિપક્ષીય મુદ્દાઓના ઉકેલ પર આધાર રાખશે. જોકે, બાંગ્લાદેશના હાઈ કમિશનરનું નિવેદન એ વાત સ્પષ્ટ કરે છે કે મતભેદો વચ્ચે પણ વાતચીત અને સંપર્ક જાળવી રાખવાની જરૂરિયાતને બંને તરફથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
