મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન પ્રોજેક્ટમાં મહારાષ્ટ્ર માટે મહત્વની પ્રગતિ થઈ છે. પ્રોજેક્ટના મહારાષ્ટ્ર ભાગમાં પ્રથમ સ્ટીલ બ્રિજનું સફળતાપૂર્વક લોન્ચિંગ કરવામાં આવ્યું છે. આ બ્રિજની ખાસિયત એ છે કે તેનું સ્ટીલ માળખું મહારાષ્ટ્રથી લગભગ 1,300 કિલોમીટર દૂર તામિલનાડુના ત્રિચી ખાતે આવેલી વર્કશોપમાં તૈયાર કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ આ તૈયાર માળખાને વિશેષ ટ્રેલર્સ દ્વારા મહારાષ્ટ્ર લાવવામાં આવ્યું અને સાઇટ પર તેનું એસેમ્બલી કરીને નિર્ધારિત સ્થળે સ્થાપન કરવામાં આવ્યું. આ કામગીરી હાઇ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટ માટે જરૂરી ચોકસાઈપૂર્ણ એન્જિનિયરિંગ અને મોટા સ્ટીલ માળખાના નિર્માણમાં દેશની વધતી ક્ષમતા દર્શાવે છે. બ્રિજના નિર્માણ દરમિયાન ડિઝાઇન, ડ્રોઇંગ અને નક્કી કરવામાં આવેલા ટેકનિકલ ધોરણોનું પાલન કરવામાં આવ્યું હતું. સ્ટીલના માળખામાં કટિંગ, ડ્રિલિંગ, વેલ્ડિંગ અને પેઇન્ટિંગ જેવા તમામ કામ ચોકસાઈપૂર્વક કરવામાં આવ્યા હતા.
બ્રિજના નિર્માણ દરમિયાન સ્ટીલની દરેક પ્રોડક્શન બેચનું અલ્ટ્રાસોનિક ટેસ્ટિંગ એટલે કે UT કરવામાં આવ્યું હતું. વેલ્ડિંગની ગુણવત્તા અને સલામતી જળવાઈ રહે તે માટે વેલ્ડર અને સુપરવાઇઝર્સને આંતરરાષ્ટ્રીય વેલ્ડિંગ નિષ્ણાતો દ્વારા પ્રમાણિત કરવામાં આવ્યા હતા. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન સ્ટીલના માળખાની મજબૂતી અને લાંબા સમય સુધી તેની કામગીરી જળવાઈ રહે તેના પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું હતું. 100 મીટર લાંબા આ બ્રિજનું સાઇટ પર એસેમ્બલીનું કામ જમીનથી લગભગ 17.5 મીટરની ઊંચાઈએ કામચલાઉ ટ્રેસ્ટલ્સ પર કરવામાં આવ્યું હતું. આ માટે 22 સ્કિડ એરેન્જમેન્ટનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. બ્રિજના અલગ-અલગ ભાગોને જોડવા માટે કુલ 54,076 Tor-Shear Type High Strength Bolts એટલે કે TTHSBનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
બ્રિજની ટકાઉ ક્ષમતા વધારવા અને લાંબા સમય સુધી સ્ટીલને સુરક્ષિત રાખવા માટે C5 પ્રોટેક્ટિવ પેઇન્ટિંગ સિસ્ટમ આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત વાઇબ્રેશનને નિયંત્રિત કરવા માટે ઇલાસ્ટોમેરિક બેરિંગ્સનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે. હાઇ-સ્પીડ રેલ પ્રોજેક્ટમાં બ્રિજ પર સતત પડતા ભાર અને કંપનને ધ્યાનમાં રાખીને આ પ્રકારની વ્યવસ્થા મહત્વપૂર્ણ છે. સાઇટ પર બ્રિજનું એસેમ્બલી કામ પૂર્ણ થયા બાદ તેને નિર્ધારિત સ્થાન સુધી પહોંચાડવા માટે ખાસ ઓટોમેટિક મિકેનિઝમનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. બે હોલો જેક્સની મદદ લેવામાં આવી હતી, જેમાં દરેક જેકની ક્ષમતા 150 મેટ્રિક ટન છે. આ ઉપરાંત પ્રી-ટેન્શન કરાયેલા Macalloy Barsનો ઉપયોગ કરીને સમગ્ર બ્રિજને ધીમે ધીમે નિર્ધારિત સ્થાન તરફ ખેંચવામાં આવ્યો અને ત્યારબાદ તેનું સ્થાપન પૂર્ણ કરવામાં આવ્યું.
આ કામગીરી દરમિયાન આસપાસના ટ્રાફિકને ઓછામાં ઓછી અસર થાય તે માટે ખાસ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. બ્રિજ રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગને પાર કરતો હોવાથી સ્થાપનની કામગીરી રાત્રિના ટ્રાફિક બ્લોક દરમિયાન કરવામાં આવી હતી. ભારે સ્ટીલ માળખાને ખસેડવા અને સ્થાપિત કરવા માટે સમગ્ર પ્રક્રિયામાં ચોકસાઈ અને સલામતીના પગલાંનું ખાસ ધ્યાન રાખવામાં આવ્યું હતું. સ્ટીલના આવા બ્રિજનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે એવી જગ્યાએ કરવામાં આવે છે જ્યાં લાંબા સ્પાનની જરૂરિયાત હોય. હાઇવે, એક્સપ્રેસવે, મોટી નદીઓ અને રેલવે લાઇનોને પાર કરવા માટે આવા માળખા ખાસ ઉપયોગી બને છે. મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરમાં પણ વિવિધ સ્થળોએ આવી જ જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને સ્ટીલ બ્રિજ બનાવવામાં આવી રહ્યા છે.
આ બ્રિજની લંબાઈ 100 મીટર છે, જ્યારે મુખ્ય બ્રિજનું વજન આશરે 1,405 મેટ્રિક ટન છે. તેની ઊંચાઈ 14 મીટર અને પહોળાઈ પણ 14 મીટર છે. આટલા મોટા સ્ટીલ માળખાને એક રાજ્યમાં તૈયાર કરીને બીજા રાજ્યમાં લઈ જવું અને ત્યારબાદ સાઇટ પર એસેમ્બલ કરીને સ્થાપિત કરવું પોતે જ એક જટિલ એન્જિનિયરિંગ પ્રક્રિયા છે. મુંબઈ-અમદાવાદ બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરમાં કુલ 28 સ્ટીલ બ્રિજ બનાવવાનું આયોજન છે. તેમાંથી 16 સ્ટીલ બ્રિજનું બાંધકામ પૂર્ણ થઈ ચૂક્યું છે. મહારાષ્ટ્રમાં પ્રથમ સ્ટીલ બ્રિજનું લોન્ચિંગ આ પ્રોજેક્ટમાં સ્ટીલ આધારિત મોટા માળખાના કામને આગળ વધારવાની દિશામાં મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે.
આ સમગ્ર કામગીરીમાં દેશની અંદર જ જટિલ સ્ટીલ માળખાનું ઉત્પાદન, તેનું પરિવહન, સાઇટ પર એસેમ્બલી અને ચોકસાઈપૂર્વક સ્થાપન કરવાની ક્ષમતા જોવા મળી છે. હાઇ-સ્પીડ રેલ જેવી આધુનિક પરિવહન વ્યવસ્થાના નિર્માણમાં આ પ્રકારની સ્વદેશી એન્જિનિયરિંગ અને ઉત્પાદન ક્ષમતા ભવિષ્યમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે. બુલેટ ટ્રેન કોરિડોરમાં આવા સ્ટીલ બ્રિજનું નિર્માણ હાઇવે અને અન્ય મોટા અવરોધોને પાર કરીને રેલ લાઇનને આગળ લઈ જવા માટે કરવામાં આવી રહ્યું છે.
