અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી ચર્ચાઓ ફરી એકવાર વૈશ્વિક રાજકારણનું કેન્દ્ર બની છે. એક તરફ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump સતત કડક શરતો અને ધમકીઓ સાથે ઈરાન પર દબાણ બનાવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ ઈરાન શાંતિપૂર્ણ રીતે વાતચીત આગળ વધારવાની વાત કરી રહ્યું છે. આ સ્થિતિએ “મહાડિલ” અંગે આશા અને અનિશ્ચિતતા બંને ઉભી કરી છે.
ટ્રમ્પની કડક ચેતવણીઓ અને સૈનિક દબાણ : ટ્રમ્પે અનેક વખત જણાવ્યું છે કે જો ઈરાન પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે સમજૂતી નહીં કરે તો અમેરિકા સખત પગલાં લઈ શકે છે. તેમણે દાવો કર્યો છે કે નવી ડીલ 2015ની જૂની સમજૂતી કરતાં ઘણી વધુ મજબૂત રહેશે અને શાંતિની ગેરંટી આપશે.તેમજ અમેરિકાએ ઈરાન પર દબાણ વધારવા માટે તેના બંદરો અને વેપાર પર નૌકાદળનો અવરોધ પણ લાગુ કર્યો છે. આ પગલું ઈરાનને આર્થિક રીતે નબળું બનાવવાનો પ્રયાસ માનવામાં આવે છે.
યુદ્ધ અને ચર્ચા વચ્ચેની અટપટી સ્થિતિ : છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સૈનિક અથડામણ અને યુદ્ધવિરામ બંને સાથે ચાલી રહ્યા છે. ceasefire સમાપ્ત થવાની નજીક હોવાથી નવી ચર્ચાઓ થશે કે નહીં તે અંગે પણ અનિશ્ચિતતા છે. ટ્રમ્પે એક તરફ ઝડપથી ડીલ થવાની આશા વ્યક્ત કરી છે, તો બીજી તરફ કહ્યું છે કે તેઓ કોઈ દબાણ હેઠળ નિર્ણય નહીં લે. આ કારણે વાતચીતની દિશા અંગે ગૂંચવણ વધી રહી છે.
ઈરાનનો સંયમભર્યો અભિગમ : ઈરાન તરફથી સતત સંદેશ આપવામાં આવી રહ્યો છે કે તે “ગૌરવપૂર્ણ કૂટનીતિ” માટે તૈયાર છે, પરંતુ કોઈપણ દબાણ હેઠળ સમજૂતી નહીં કરે. ઈરાનના નેતૃત્વે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સંવાદ વિશ્વાસ અને પ્રતિબદ્ધતા પર આધારિત હોવો જોઈએ. સાથે જ ઈરાને ચેતવણી આપી છે કે જો અમેરિકાની તરફથી સૈનિક કાર્યવાહી થાય તો તે તેનો જવાબ આપવા માટે તૈયાર છે.
મધ્યસ્થ દેશોની ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ : આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં પાકિસ્તાન સહિત કેટલાક દેશો મધ્યસ્થ તરીકે કામ કરી રહ્યા છે અને બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચા ચાલુ રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. જોકે હજી સુધી કોઈ અંતિમ સમજૂતી થઈ નથી.
મહાડિલ કે લાંબી રાહ? : વિશ્વ રાજકારણના નિષ્ણાતો માને છે કે હાલની પરિસ્થિતિમાં બંને દેશો માટે સમજૂતી જરૂરી છે, પરંતુ પરમાણુ કાર્યક્રમ, મિસાઈલ નિયંત્રણ અને પ્રદેશીય રાજકારણ જેવા મુદ્દાઓને કારણે અંતિમ ડીલ સુધી પહોંચવું સરળ નથી. આથી હાલનો સવાલ એ છે કે શું ટ્રમ્પની કડક નીતિ ઈરાનને સમજૂતી તરફ દોરી જશે કે પછી આ “મહાડિલ” હજુ લાંબા સમય સુધી માત્ર ચર્ચાઓમાં જ અટકી રહેશે?
