રશિયા અને ભારતના સંબંધોમાં ખાસ ઘનિષ્ઠતા આવી છે. આ બંને દેશો વચ્ચે લશ્કરી સહયોગને વધુ મજબૂત બનાવતો એક મહત્વપૂર્ણ કરાર અમલમાં આવ્યો છે. આ કરારનું નામ RELOS (Reciprocal Exchange of Logistics Support) છે, જેનો અર્થ છે કે બંને દેશો એકબીજાને લોજિસ્ટિકલ સપોર્ટ આપશે. ફેબ્રુઆરી 2025માં મોસ્કોમાં હસ્તાક્ષર થયેલો આ કરાર હવે સંપૂર્ણ રીતે અમલમાં આવી ગયો છે. આ કરારને રશિયન સંસદની મંજૂરી પણ મળી ચૂકી છે, જે તેની ગંભીરતા અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ દર્શાવે છે. આ કરાર હેઠળ ભારત અને રશિયા એકબીજાના લશ્કરી બેઝ, બંદરો અને એરબેઝનો ઉપયોગ કરી શકશે. તેનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે બંને દેશોની સેનાઓ હવે એકબીજાના ક્ષેત્રમાં સરળતાથી પ્રવેશ મેળવી શકશે અને જરૂર મુજબ સહાય મેળવી શકશે. કરાર મુજબ, એક સમયે પાંચ યુદ્ધ જહાજો, દસ વિમાનો અને અંદાજે 3,000 સૈનિકો તૈનાત કરી શકાય છે. આ વ્યવસ્થા પાંચ વર્ષ માટે માન્ય રહેશે અને જરૂર પડે તો તેને આગળ વધારી શકાય છે.
ભારત માટે આ કરાર ખાસ મહત્વનો છે, કારણ કે તેને આર્કટિક વિસ્તારમાં પ્રવેશ મળશે. રશિયાના ઉત્તર ભાગમાં આવેલા મુર્મન્સ્ક અને સેવેરોમોર્સ્ક જેવા મહત્વપૂર્ણ બંદરો હવે ભારત માટે ઉપલબ્ધ બનશે. આર્કટિક વિસ્તાર ભવિષ્યના વૈશ્વિક વેપાર અને દરિયાઈ માર્ગ માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. અહીં રશિયા અને ચીન પોતાની હાજરી વધારી રહ્યા છે, તેથી ભારત માટે આ વિસ્તારમાં પ્રવેશ મેળવવો વ્યૂહાત્મક રીતે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. રશિયાને પણ આ કરારથી મોટો લાભ થશે. તેને હિંદ મહાસાગર વિસ્તારમાં સહાય મળશે, જ્યાં ભારતીય નૌકાદળની હાજરી મજબૂત છે. રશિયન નૌકાદળને ભારતીય બંદરોમાં રિફ્યુઅલિંગ, સમારકામ, સ્પેરપાર્ટ્સ અને અન્ય જરૂરી સુવિધાઓ સરળતાથી મળશે. આથી તેમની કામગીરી વધુ ઝડપી અને અસરકારક બનશે.
આ કરારની એક ખાસ વાત એ છે કે તે શાંતિ અને યુદ્ધ બંને પરિસ્થિતિઓમાં લાગુ પડશે. એટલે કે, જરૂર પડ્યે જહાજો અને વિમાનો ક્યાંય પણ રોકાઈને તરત જ સહાય મેળવી શકશે. આથી બંને દેશોની સેનાઓ લાંબા અંતરના મિશન વધુ સરળતાથી કરી શકશે, અને સમય તેમજ ખર્ચ બંનેમાં ઘટાડો થશે. આ પહેલા પણ ભારત અને રશિયા વચ્ચે સંયુક્ત લશ્કરી કવાયત યોજાતી રહી છે, પરંતુ આ કરાર પછી સહયોગ વધુ વ્યવસ્થિત અને ઝડપી બનશે. આ ઉપરાંત, આપત્તિ રાહત, માનવતાવાદી સહાય અને દરિયાઈ સુરક્ષા જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ બંને દેશો વચ્ચે સહકાર વધશે. વધતા વૈશ્વિક તણાવ વચ્ચે આ કરારને ખૂબ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. તે માત્ર લશ્કરી સહયોગ જ નહીં, પરંતુ બંને દેશોની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીને વધુ મજબૂત બનાવે છે. આ પગલું ભારત અને રશિયાને વૈશ્વિક સ્તરે વધુ શક્તિશાળી બનાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે.
