ભારત સરકારે સ્માર્ટફોન યુઝર્સ માટે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. દેશમાં વેચાતા તમામ નવા સ્માર્ટફોન્સમાં આધાર એપ ફરજિયાત પ્રી-ઇન્સ્ટોલ કરવાની યોજના હવે હાલ માટે રદ કરવામાં આવી છે. આઈટી મંત્રાલયે સ્માર્ટફોન ઉત્પાદક કંપનીઓ સાથે ચર્ચા કર્યા બાદ આ નિર્ણય લીધો છે. ખાસ કરીને એપલ અને સેમસંગ જેવી મોટી કંપનીઓના વિરોધને કારણે સરકારે પોતાના પ્રસ્તાવમાંથી પીછેહઠ કરી છે. આ યોજના પાછળનો મૂળ વિચાર ભારતીય વિશિષ્ટ ઓળખ સત્તામંડળ (UIDAI) તરફથી આવ્યો હતો. UIDAIએ આ વર્ષની શરૂઆતમાં સૂચન કર્યું હતું કે દરેક નવા સ્માર્ટફોનમાં આધાર એપ પહેલેથી જ ઇન્સ્ટોલ હોય. આથી યુઝર્સને બેંકિંગ, સિમ કાર્ડ વેરિફિકેશન અને અન્ય ડિજિટલ સેવાઓમાં સરળતા રહે. સાથે જ, દેશભરમાં ડિજિટલ ઓળખને વધુ વ્યાપક બનાવવાનો હેતુ પણ હતો. પરંતુ, આ પ્રસ્તાવ સામે સ્માર્ટફોન ઉત્પાદકો દ્વારા કેટલીક ગંભીર ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. કંપનીઓનું માનવું હતું કે કોઈ એક એપ ફરજિયાત રીતે ફોનમાં મૂકવાથી યુઝરની પ્રાઇવસી પર અસર પડી શકે છે. સિક્યોરિટી સાથે જોડાયેલા જોખમો પણ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. ખાસ કરીને, ડિવાઈસની સલામતી અને સોફ્ટવેર કમ્પેટિબિલિટી અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા. આ ઉપરાંત, પ્રી-લોડેડ એપ્સને કારણે ફોન બનાવવાનો ખર્ચ પણ વધી શકે છે એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી. કંપનીઓએ જણાવ્યું હતું કે આવી ફરજિયાત શરતો બજારમાં સ્પર્ધા અને યુઝર પસંદગી પર પણ અસર કરી શકે છે.
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે સરકારે આવી યોજના પર પીછેહઠ કરી હોય. છેલ્લા બે વર્ષમાં આ છઠ્ઠી વખત છે જ્યારે સ્માર્ટફોનમાં સરકારી એપ્સ ફરજિયાત બનાવવાના પ્રયાસો થયા અને કંપનીઓના વિરોધને કારણે તે પાછા ખેંચવામાં આવ્યા. અગાઉ સંચાર સાથી એપને લઈને પણ આવો જ વિવાદ થયો હતો. હાલમાં આધાર એક મહત્વપૂર્ણ ડિજિટલ ઓળખ તરીકે સ્થાપિત થઈ ચૂક્યું છે. 12 અંકનો આ યુનિક નંબર ફિંગરપ્રિન્ટ અને આઈરિસ સ્કેન સાથે જોડાયેલો છે. દેશમાં 1.34 અબજથી વધુ લોકો વિવિધ સેવાઓ માટે તેનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે, જેમાં બેંકિંગ, ટેલિકોમ વેરિફિકેશન અને એરપોર્ટ એન્ટ્રી જેવી સેવાઓ સામેલ છે. આ નિર્ણયથી સ્પષ્ટ થાય છે કે સરકાર ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રમાં મોટા ફેરફારો કરતી વખતે કંપનીઓની ચિંતાઓ અને યુઝરની પ્રાઇવસી બંનેને મહત્વ આપે છે. ભવિષ્યમાં આ પ્રકારની યોજનાઓ વધુ ચર્ચા અને સંમતિ બાદ જ આગળ વધે તેવી શક્યતા છે.
