આ વર્ષે ભારત સહિત વિશ્વભરમાં દુષ્કાળની સંભાવના છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ના અનુસંધાનમાં વિશ્વ હવામાન સંગઠન (WMO) એ મંગળવારે મોડી રાત્રે વૈશ્વિક વાતાવરણ અંગે ચેતવણી જારી કરી. આ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર હવામાન એજન્સી અનુસાર પેસિફિક મહાસાગરમાં સમુદ્રના પાણીના ઝડપી ગરમ થવાને કારણે જૂન અને ઓગસ્ટ વચ્ચે અલ નીનો ઘટના બનવાની 80% સંભાવના છે. નવેમ્બર સુધી આ સ્થિતિ ચાલુ રહેવાની 90% કે તેથી વધુ સંભાવના છે.
આ પરિબળો હોવા છતાં ભારતની ચોમાસાની ઋતુને બે સક્રિય પ્રણાલીઓ દ્વારા સુરક્ષિત કરી શકાય છે. હિંદ મહાસાગર ડાયપોલ (IOD) અને મેડન-જુલિયન ઓસિલેશન (MJO). આ વાદળો અને પવનોની વૈશ્વિક પ્રણાલી બનાવે છે જે વિષુવવૃત્ત સાથે ફરે છે. જ્યારે આ પ્રણાલી ભારત પરથી પસાર થાય છે ત્યારે તે નબળા ચોમાસાની ઋતુ દરમિયાન પણ ભારે વરસાદ લાવે છે. હવામાન વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર ચોમાસા દરમિયાન દેશભરમાં સામાન્ય કરતા ઓછો વરસાદ પડવાની શક્યતા છે. દક્ષિણ પશ્ચિમ ચોમાસું હાલમાં વિલંબિત છે; તે 4 જૂને કેરળમાં પહોંચવાની ધારણા છે. સામાન્ય રીતે ચોમાસું 1 જૂનની આસપાસ કેરળ પહોંચે છે.
કૃષિ મંત્રાલયે રાજ્યોને તૈયારી કરવા નિર્દેશ આપ્યા
ડબ્લ્યુએમઓ અનુસાર આગામી મહિનાઓમાં અલ નીનો ઘટના વધુ તીવ્ર બની શકે છે. આનાથી ભારત સહિત વિશ્વભરમાં દુષ્કાળ, પૂર, દરિયાઈ અને ભૂમિગત ગરમીના મોજા અને ભારે હવામાન ઘટનાઓ થઈ શકે છે. આને ધ્યાનમાં રાખીને કૃષિ મંત્રાલયે રાજ્યો અને સંબંધિત એજન્સીઓને જિલ્લા સ્તરે કાર્ય યોજનાઓ અમલમાં મૂકવા નિર્દેશ આપ્યો છે, જેમાં સામાન્ય કરતા ઓછા ચોમાસાની સંભાવના અને અલ નીનોની સંભવિત અસરને ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે. કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે ખેડૂતોને માહિતીનો સમયસર પ્રસાર સુનિશ્ચિત કરવા માટે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ અને કોલ સેન્ટર સેવાઓને મજબૂત બનાવવી જોઈએ.
અલ નીનો શું છે અને તે શા માટે થાય છે?
જ્યારે પેસિફિક મહાસાગરના વિષુવવૃત્તીય ક્ષેત્રમાં વેપાર પવનો નબળા પડે છે ત્યારે દક્ષિણ અમેરિકાના દરિયાકાંઠે સમુદ્રના પાણી અસામાન્ય રીતે ગરમ થવા લાગે છે. સમુદ્રના પાણીના આ ગરમ થવાને અલ નીનો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. વૈશ્વિક પવન અને વાદળોના પેટર્નમાં ફેરફાર કરીને તે સમગ્ર વિશ્વમાં હવામાન પ્રણાલીઓને વિક્ષેપિત કરે છે.
અસરગ્રસ્ત દેશોને તૈયાર રહેવા વિનંતી
સંગઠને ગંભીર દુષ્કાળની સંભાવના અંગે ચેતવણી આપી છે. તેણે ભારત સહિત તમામ અસરગ્રસ્ત દેશોની સરકારોને ખાસ કરીને કૃષિ, આરોગ્ય અને ઉર્જા વિભાગોને યુદ્ધના ધોરણે તૈયાર રહેવા હાકલ કરી છે. સમયસર સચોટ ચેતવણીઓ અને સક્રિય તૈયારી દ્વારા જ લાખો લોકોના જીવ બચાવી શકાય છે. અગાઉ 2023-24 અલ નીનો ઘટના ઇતિહાસના પાંચ સૌથી શક્તિશાળી એપિસોડમાં સ્થાન પામી હતી, જેણે 2024 માં તમામ વૈશ્વિક તાપમાન રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા હતા.
