ઇઝરાયલમાં રાજકીય તોફાન
મધ્ય પૂર્વમાં છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી ચાલી રહેલા તણાવ વચ્ચે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી નવી શાંતિ સમજૂતીને લઈને ઇઝરાયલના પ્રધાનમંત્રી Benjamin Netanyahu અને અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump વચ્ચે મતભેદ ખુલ્લેઆમ સામે આવ્યા છે. અમેરિકાએ ઈરાન સાથે યુદ્ધવિરામ અને વ્યાપક વાટાઘાટો માટે એક પ્રાથમિક કરાર પર સહમતિ વ્યક્ત કર્યા બાદ ઇઝરાયલમાં રાજકીય અને સુરક્ષા વર્તુળોમાં ભારે અસંતોષ જોવા મળી રહ્યો છે.નેતન્યાહૂએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે અમેરિકા અને ઇઝરાયલ નજીકના સહયોગી દેશો હોવા છતાં દરેક મુદ્દે બંને દેશોની નીતિ અને અભિપ્રાય એકસરખા હોઈ શકે નહીં. તેમણે કહ્યું કે ઈરાન અંગેનો અંતિમ નિર્ણય ટ્રમ્પ પ્રશાસનનો છે, જોકે ઇઝરાયલ પોતાની સુરક્ષા સાથે કોઈ સમાધાન નહીં કરે.
શું છે અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેનો કરાર?
તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઈરાને એક પ્રાથમિક શાંતિ સમજૂતી પર સહમતિ દર્શાવી છે. આ કરાર મુજબ 60 દિવસ માટે યુદ્ધવિરામ જાળવવામાં આવશે અને ત્યારબાદ વધુ વ્યાપક સમજૂતી માટે ચર્ચાઓ થશે. કરારમાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ, પ્રતિબંધોમાં રાહત, સ્થિરતા અને હોર્મુઝ જળમાર્ગને ખુલ્લો રાખવા જેવા મુદ્દાઓ સામેલ હોવાનું કહેવાય છે.
અમેરિકી પ્રશાસનનો દાવો છે કે આ કરારથી પ્રદેશમાં યુદ્ધની શક્યતા ઘટશે અને ઈરાન પર રાજદ્વારી દબાણ જાળવી રાખવામાં મદદ મળશે. જોકે ઇઝરાયલના નેતાઓનું માનવું છે કે આ સમજૂતી ઈરાનને આર્થિક અને રાજકીય રીતે ફરી મજબૂત બનાવવાની દિશામાં લઈ જઈ શકે છે.
નેતન્યાહૂ કેમ નારાજ?
ઇઝરાયલ લાંબા સમયથી દાવો કરતું આવ્યું છે કે ઈરાનનો પરમાણુ કાર્યક્રમ તેના અસ્તિત્વ માટે સીધો ખતરો છે. નેતન્યાહૂનું માનવું છે કે ઈરાન સામેનું દબાણ જાળવવું જરૂરી છે અને માત્ર રાજદ્વારી સમજૂતીથી સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ નહીં આવે.રિપોર્ટ મુજબ કરારમાં ઈરાનના બેલિસ્ટિક મિસાઈલ કાર્યક્રમ અને પ્રદેશમાં તેના સમર્થિત સંગઠનોની પ્રવૃત્તિઓ અંગે પૂરતી કડક જોગવાઈઓ નથી. આ કારણસર ઇઝરાયલ સરકારના અનેક મંત્રીઓએ આ સમજૂતીની ટીકા કરી છે.
નેતન્યાહૂએ જાહેરમાં કહ્યું કે ઇઝરાયલ પોતાની સુરક્ષા નીતિ અંગે સ્વતંત્ર છે અને જો જરૂર પડશે તો તે પોતાના હિતમાં પગલાં ભરશે.
ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે વધતું અંતર
તાજેતરના અહેવાલો દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે ઈરાન મુદ્દે મતભેદ છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયાથી વધી રહ્યા છે. ટ્રમ્પે અગાઉ જાહેરમાં કહ્યું હતું કે અમેરિકા ઈરાન સાથે કરાર તરફ આગળ વધી રહ્યું છે અને ઇઝરાયલે ધીરજ રાખવી જોઈએ. તેમણે નેતન્યાહૂને ઈરાન સામે તરત જ સૈન્ય કાર્યવાહી ન કરવા પણ કહ્યું હતું.કેટલાક અહેવાલોમાં તો ટ્રમ્પે નેતન્યાહૂને “મુશ્કેલ વ્યક્તિ” ગણાવ્યા હોવાનું પણ જણાવાયું છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે કરાર દ્વારા ઈરાનને પરમાણુ હથિયારોથી દૂર રાખી શકાય છે, જ્યારે ઇઝરાયલ આ દાવા અંગે સંપૂર્ણપણે આશ્વસ્ત નથી.એક સમયે બંને નેતાઓ વચ્ચે અત્યંત ગાઢ સંબંધો હોવાનું માનવામાં આવતું હતું, પરંતુ હાલની પરિસ્થિતિએ બંને વચ્ચેની નીતિગત દૂરીને ઉજાગર કરી છે.
ઇઝરાયલની અંદર પણ વિરોધ
અમેરિકા-ઈરાન સમજૂતી બાદ માત્ર વિપક્ષ જ નહીં પરંતુ નેતન્યાહૂના કેટલાક પરંપરાગત સમર્થક વર્ગોમાં પણ અસંતોષ જોવા મળી રહ્યો છે. અનેક જમણેરી નેતાઓએ દાવો કર્યો છે કે આ કરારથી ઈરાનને પ્રતિબંધોમાં રાહત મળશે અને તેનાથી તે ફરીથી પોતાની સૈન્ય ક્ષમતા મજબૂત કરી શકશે.વિપક્ષી નેતાઓએ નેતન્યાહૂ પર આરોપ લગાવ્યો છે,અમેરિકાને ઈરાન વિરુદ્ધ વધુ આક્રમક વલણ અપનાવવા માટે મનાવવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. કેટલાક વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ મુદ્દો આગામી ઇઝરાયલી ચૂંટણીમાં મહત્વપૂર્ણ રાજકીય મુદ્દો બની શકે છે.
ઈરાનમાં પણ વિરોધના સૂર
આ કરારને લઈને માત્ર ઇઝરાયલ જ નહીં પરંતુ ઈરાનની અંદર પણ વિરોધ જોવા મળી રહ્યો છે. ઈરાનના કટ્ટરપંથી જૂથોનું માનવું છે કે કરારમાં ઈરાનને પૂરતા ફાયદા મળતા નથી અને અમેરિકા પર વિશ્વાસ કરવો જોખમી છે.કેટલાક ઇરાની નેતાઓએ દલીલ કરી છે કે કરારથી યુદ્ધ ટળી શકે છે અને આર્થિક રાહત મળી શકે છે, પરંતુ વિરોધીઓનું કહેવું છે કે અમેરિકા ભવિષ્યમાં ફરી વચનભંગ કરી શકે છે.
મધ્ય પૂર્વની રાજનીતિમાં નવો વળાંક
વિશ્વ રાજકારણના નિષ્ણાતો માને છે કે અમેરિકા-ઈરાન સમજૂતી મધ્ય પૂર્વમાં એક નવા તબક્કાની શરૂઆત બની શકે છે. જો આ કરાર સફળ થાય તો લાંબા સમયથી ચાલતા તણાવમાં ઘટાડો થઈ શકે છે. જોકે ઇઝરાયલની ચિંતાઓ, લેબનોનમાં ચાલી રહેલી પરિસ્થિતિ અને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગેના પ્રશ્નો હજુ પણ યથાવત છે.આ સમગ્ર ઘટનાક્રમે એક વાત સ્પષ્ટ કરી છે કે અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચે મજબૂત સંબંધો હોવા છતાં ઈરાન મુદ્દે બંને દેશોની પ્રાથમિકતાઓ અને વ્યૂહરચનાઓમાં તફાવત છે. નેતન્યાહૂએ જાહેરમાં સ્વીકાર્યું છે કે ટ્રમ્પ અને તેમની દરેક મુદ્દે સમાન રાય નથી, અને આવનારા દિવસોમાં આ મતભેદ મધ્ય પૂર્વની રાજનીતિ પર મહત્વપૂર્ણ અસર પાડી શકે છે.
