આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની મોટાભાગના વ્યક્તિગત કરદાતાઓ માટેની 31 જુલાઈની અંતિમ તારીખ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. જો તમે સમયસર રિટર્ન ફાઇલ કરી શક્યા નથી તો ગભરાવાની જરૂર નથી, કારણ કે તમે હજુ પણ 31 ડિસેમ્બર સુધી ‘Belated ITR’ ફાઇલ કરી શકો છો. જોકે, નિયત સમય પછી રિટર્ન ભરવાથી કેટલાક વધારાના નિયમો લાગુ પડે છે, જેમાં લેટ ફી, વ્યાજ અને કેટલીક કર રાહતો ગુમાવવાનો સમાવેશ થાય છે.
આવકવેરા વિભાગના આંકડા મુજબ, નિયત તારીખ પહેલાં કરોડો કરદાતાઓએ પોતાનું ITR ફાઇલ કર્યું છે. પરંતુ જે લોકો કોઈ કારણસર સમયમર્યાદા ચૂકી ગયા છે, તેઓએ હવે વિલંબ કર્યા વગર રિટર્ન ભરવું જોઈએ. મોડું રિટર્ન ફાઇલ કરવાથી દંડ ઉપરાંત અન્ય આર્થિક અસર પણ થઈ શકે છે. જો તમારી વાર્ષિક આવક 5 લાખ રૂપિયાથી વધુ છે તો Belated ITR ફાઇલ કરતી વખતે 5,000 રૂપિયા સુધીની લેટ ફી ચૂકવવી પડી શકે છે. જ્યારે 5 લાખ રૂપિયા સુધીની વાર્ષિક આવક ધરાવતા કરદાતાઓ માટે મહત્તમ 1,000 રૂપિયાનો દંડ નક્કી કરવામાં આવ્યો છે. સમયસર રિટર્ન ફાઇલ કરવાથી આ વધારાના ખર્ચથી બચી શકાય છે.
જો તમારા પર કોઈ ટેક્સ બાકી છે અને તમે સમયમર્યાદા પછી રિટર્ન ફાઇલ કરો છો, તો આવકવેરા અધિનિયમની કલમ 234A હેઠળ દર મહિને અથવા મહિનાના ભાગ દીઠ 1 ટકા વ્યાજ પણ ચૂકવવું પડી શકે છે. આ વ્યાજ મૂળ ડેડલાઇનથી લઈને રિટર્ન ફાઇલ થાય ત્યાં સુધીની બાકી ટેક્સ રકમ પર ગણવામાં આવે છે. જોકે, જો તમારો કોઈ ટેક્સ બાકી નથી તો આ વ્યાજ લાગુ પડતું નથી. મોડું રિટર્ન ફાઇલ કરવાથી માત્ર દંડ જ નહીં પરંતુ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ટેક્સ લાભો પણ ગુમાવવા પડી શકે છે. ખાસ કરીને શેર, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અથવા મિલકતના વેચાણથી થયેલા કેપિટલ લોસને આગામી વર્ષોમાં આગળ લઈ જવાની સુવિધા મળી શકતી નથી. આ ઉપરાંત કેટલાક પ્રકારના બિઝનેસ લોસનો લાભ પણ ગુમાવી શકાય છે.
જો તમારે આવકવેરા વિભાગ પાસેથી રિફંડ મળવાનું હોય તો પણ મોડું ITR ફાઇલ કરવાથી રિફંડની પ્રક્રિયામાં વિલંબ થઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે સમયસર ભરાયેલા રિટર્નની પ્રક્રિયા ઝડપથી પૂર્ણ થાય છે, જ્યારે Belated Returnનું પ્રોસેસિંગ વધુ સમય લઈ શકે છે. જે કરદાતાઓ હજુ સુધી ITR ફાઇલ કરી શક્યા નથી તેઓએ જરૂરી દસ્તાવેજો તૈયાર કરીને વહેલી તકે Belated Return ફાઇલ કરવું જોઈએ, જેથી વધુ વિલંબ અને વધારાના વ્યાજ અથવા અન્ય મુશ્કેલીઓથી બચી શકાય.
નોંધનીય છે કે વેપારીઓ અને પ્રોફેશનલ્સ માટે ITR ભરવાની સમયમર્યાદા અલગ હોય છે. ITR-3 અથવા ITR-4 ફાઇલ કરનારા અને ટેક્સ ઓડિટને પાત્ર કરદાતાઓ માટે નિયત તારીખ 31 ઓગસ્ટ અથવા 31 ઓક્ટોબર સુધી હોઈ શકે છે. તેથી આવા કરદાતાઓએ પોતાની કેટેગરી અનુસાર લાગુ પડતી સમયમર્યાદા તપાસવી જરૂરી છે. કરદાતાઓએ માત્ર સત્તાવાર માહિતીના આધારે જ ITR ફાઇલ કરવું જોઈએ અને તમામ વિગતો સાચી રીતે ભરવી જોઈએ. સમયસર રિટર્ન ફાઇલ કરવાથી દંડ, વ્યાજ, રિફંડમાં વિલંબ અને અન્ય ટેક્સ સંબંધિત મુશ્કેલીઓથી બચી શકાય છે.
