ચાંદીના દાગીના અને ચાંદીની વસ્તુઓ ખરીદતા ગ્રાહકો માટે મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. બ્યુરો ઓફ ઇન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ (BIS) હવે ચાંદીના દાગીના અને કલાકૃતિઓ માટે હોલમાર્કિંગને ફરજિયાત બનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહ્યું છે. આ નિર્ણય અમલમાં આવ્યા બાદ ચાંદીના બજારમાં મોટો બદલાવ જોવા મળી શકે છે અને ગ્રાહકોને ચાંદીની શુદ્ધતા અંગે વધુ વિશ્વાસ મળશે. હાલમાં ભારતમાં ચાંદીના હોલમાર્કિંગની વ્યવસ્થા સ્વૈચ્છિક છે. વર્ષ 2005થી વેપારીઓ અને ઉત્પાદકો પોતાની ઇચ્છા મુજબ ચાંદીના દાગીનાં અને વસ્તુઓનું હોલમાર્કિંગ કરાવી શકે છે. જોકે હવે BIS આ પ્રક્રિયાને વધુ મજબૂત અને વ્યવસ્થિત બનાવી તેને ફરજિયાત બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
BISના ડિરેક્ટર જનરલ સંજય ગર્ગે જણાવ્યું કે ચાંદીના હોલમાર્કિંગની પ્રક્રિયા સોનાની તુલનામાં વધુ પડકારજનક છે. તેનું મુખ્ય કારણ ચાંદીના બજારનું વિશાળ અને વિવિધ પ્રકારનું માળખું છે. સોનાના દાગીના મુખ્યત્વે જ્વેલરી સ્ટોર્સમાં વેચાય છે, જ્યારે ચાંદીના ઉત્પાદનો નાના વેપારીઓથી લઈને મોટા શોરૂમ સુધી અનેક જગ્યાએ ઉપલબ્ધ હોય છે. ચાંદીના બજારમાં માત્ર દાગીના જ નહીં, પરંતુ વાસણો, પૂજાની સામગ્રી, શણગારની વસ્તુઓ અને ચાંદીના ફર્નિચર જેવી અનેક કેટેગરીનો સમાવેશ થાય છે. આવા વિવિધ પ્રકારના ઉત્પાદનોને એકસમાન હોલમાર્કિંગ સિસ્ટમ હેઠળ લાવવું સરળ નથી. આ કારણસર BIS હાલ સમગ્ર પ્રક્રિયાનો અભ્યાસ કરી રહ્યું છે અને જરૂરી નિયમનકારી માળખું તૈયાર કરી રહ્યું છે.
સપ્ટેમ્બર 2025થી હોલમાર્ક કરાયેલા ચાંદીના ઉત્પાદનો પર HUID એટલે કે હોલમાર્ક યુનિક આઈડેન્ટિફિકેશન નંબર આપવામાં આવશે. આ નંબરની મદદથી ગ્રાહકો ચાંદીની શુદ્ધતા અને તેની પ્રમાણિકતા સરળતાથી ચકાસી શકશે. સોનાના હોલમાર્કિંગમાં જે રીતે HUID સિસ્ટમ કાર્યરત છે, તેવી જ રીતે ચાંદી માટે પણ વધુ પારદર્શક વ્યવસ્થા ઉભી કરવામાં આવશે. આ પગલાથી ગ્રાહકોને સૌથી મોટો ફાયદો એ થશે કે તેઓ ખરીદેલી ચાંદીની ગુણવત્તા અંગે નિશ્ચિંત રહી શકશે. બજારમાં ઓછી શુદ્ધતા ધરાવતા અથવા ભેળસેળવાળા ચાંદીના ઉત્પાદનોનું વેચાણ રોકવામાં પણ મદદ મળશે. ગ્રાહકો પાસે ખરીદી સમયે ચાંદીની વાસ્તવિક શુદ્ધતા ચકાસવાનો વિશ્વસનીય વિકલ્પ ઉપલબ્ધ રહેશે.
સંજય ગર્ગે જણાવ્યું કે BIS સમગ્ર દેશમાં હોલમાર્કિંગની વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનાવવા પર કામ કરી રહ્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે સમગ્ર હોલમાર્કિંગ કામગીરીનું સંચાલન BISના મર્યાદિત કર્મચારીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે, જ્યારે મોટાભાગનું કાર્ય ખાનગી અને આઉટસોર્સ્ડ ભાગીદારો દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે. આવા સંજોગોમાં દેશભરમાં વિશ્વસનીય અને અસરકારક હોલમાર્કિંગ નેટવર્ક ઊભું કરવું એક મોટો પડકાર છે. આ કારણે BIS કોઈ ઉતાવળ કરવા માંગતું નથી. સંસ્થાનું માનવું છે કે ચાંદીના હોલમાર્કિંગને ફરજિયાત બનાવતા પહેલાં સમગ્ર સિસ્ટમ સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર હોવી જોઈએ. જો યોગ્ય તૈયારી વિના નિયમ અમલમાં મૂકવામાં આવે તો વેપારીઓ અને ગ્રાહકો બંનેને મુશ્કેલી પડી શકે છે. તેથી BIS તબક્કાવાર રીતે આગળ વધવાનું આયોજન કરી રહ્યું છે.
ચાંદીના હોલમાર્કિંગ પ્રત્યે લોકોનો વિશ્વાસ વધી રહ્યો હોવાનું આંકડાઓ પણ દર્શાવે છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન હોલમાર્કવાળા ચાંદીના દાગીનાની સંખ્યા વધીને 5.9 મિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે. અગાઉના વર્ષ 2024-25માં આ સંખ્યા 3.2 મિલિયન હતી. એટલે કે માત્ર એક વર્ષમાં હોલમાર્કવાળા ચાંદીના ઉત્પાદનોમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. હાલ દેશમાં BIS દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત લગભગ 230 એસેઇંગ અને હોલમાર્કિંગ સેન્ટર્સ કાર્યરત છે, જ્યાં ચાંદીના દાગીનાં અને અન્ય ઉત્પાદનોની શુદ્ધતા ચકાસી હોલમાર્ક આપવામાં આવે છે. આવનારા સમયમાં આ નેટવર્ક વધુ વિસ્તૃત થવાની શક્યતા છે. ચાંદીના હોલમાર્કિંગને ફરજિયાત બનાવવાનો નિર્ણય અમલમાં આવ્યા બાદ ગ્રાહકોને વધુ સુરક્ષા, પારદર્શિતા અને વિશ્વાસ મળશે. સાથે જ ચાંદીના વેપારમાં ગુણવત્તાના નવા ધોરણો સ્થાપિત થશે, જે સમગ્ર બુલિયન અને જ્વેલરી બજાર માટે મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
