જૂન મહિનો સોના અને ચાંદીમાં રોકાણ કરનારા લોકો માટે ભારે નુકસાનનો સાબિત થયો છે. છેલ્લા એક મહિનામાં કિંમતી ધાતુઓના ભાવમાં એવો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે કે ઘણા રોકાણકારો ચોંકી ગયા છે. બીજી તરફ, જે લોકો લાંબા સમયથી સોનું કે ચાંદી ખરીદવાની રાહ જોઈ રહ્યા હતા, તેમના માટે આ ઘટાડો સારા સમાચાર લઈને આવ્યો છે. ભાવ તૂટતાં હવે ઘણા લોકો ફરી ખરીદી કરવાની તૈયારીમાં જોવા મળી રહ્યા છે. મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX)ના આંકડા મુજબ, 29 મે બાદ સોનાના ભાવમાં પ્રતિ 10 ગ્રામ આશરે 17,000નો ઘટાડો નોંધાયો છે. ટકાવારીની દૃષ્ટિએ જોઈએ તો સોનાના ભાવમાં લગભગ 10.36 ટકાનો ઘટાડો આવ્યો છે. આટલો મોટો ઘટાડો છેલ્લા ઘણા સમય પછી જોવા મળ્યો છે.
ચાંદીના ભાવમાં તો સોના કરતાં પણ વધુ મોટો કડાકો નોંધાયો છે. જૂન મહિનામાં ચાંદીના ભાવ પ્રતિ કિલોગ્રામ આશરે 51,000 સુધી તૂટી ગયા છે. એટલે કે ચાંદીમાં લગભગ 18.56 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. થોડા સમય પહેલા જે ચાંદી સતત નવી ઊંચાઈએ પહોંચી રહી હતી, તેમાં હવે ભારે વેચવાલી જોવા મળી રહી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પણ સોના અને ચાંદીના ભાવ પર ભારે દબાણ જોવા મળી રહ્યું છે. વર્ષ 2026ની શરૂઆતમાં સોનાએ પોતાના સર્વોચ્ચ સ્તરને સ્પર્શ કર્યો હતો, પરંતુ ત્યારબાદ સતત ઘટાડો નોંધાયો છે. હાલ વૈશ્વિક બજારમાં સોનાના ભાવ જાન્યુઆરીના ઓલ ટાઈમ હાઈથી લગભગ 29 ટકા નીચે આવી ગયા છે. ચાંદીમાં પણ 50 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાયો છે અને તે હાલ લગભગ 57 ડોલર પ્રતિ ઔંસની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહી છે.
સવાલ એ થાય છે કે આખરે સોના અને ચાંદીના ભાવમાં આટલો મોટો ઘટાડો કેમ આવ્યો?
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે તેના પાછળ એક નહીં પરંતુ અનેક વૈશ્વિક કારણો જવાબદાર છે. સૌથી મોટું કારણ પશ્ચિમ એશિયામાં બદલાયેલી સ્થિતિ છે. છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલતા તણાવને કારણે રોકાણકારો સોના તરફ વળ્યા હતા. યુદ્ધ કે વૈશ્વિક અનિશ્ચિતતાના સમયમાં સોનાને સૌથી સુરક્ષિત રોકાણ માનવામાં આવે છે. પરંતુ હવે બંને દેશો વચ્ચે યુદ્ધવિરામ થયા બાદ અને શાંતિ માટે ચર્ચા શરૂ થતાં રોકાણકારોમાં વિશ્વાસ વધ્યો છે. જેના કારણે સોના જેવી સુરક્ષિત સંપત્તિમાં રોકાણ ઘટવા લાગ્યું છે. બીજું મહત્વનું કારણ અમેરિકાની કેન્દ્રીય બેંક ફેડરલ રિઝર્વની નીતિ છે. ફેડરલ રિઝર્વના સંકેત મળ્યા છે કે જો મોંઘવારી પર નિયંત્રણ જરૂરી બનશે તો આગામી મહિનાઓમાં વ્યાજદરમાં વધારો થઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે વ્યાજદર વધવાની શક્યતા હોય ત્યારે અમેરિકન ડોલર મજબૂત બને છે અને સોના જેવા બિન-વ્યાજ આપતા રોકાણમાં રસ ઘટે છે. પરિણામે સોના અને ચાંદીના ભાવ પર દબાણ વધે છે.
આ ઉપરાંત મોટા રોકાણકારોએ પણ પોતાના નફાની વસૂલાત શરૂ કરી છે. સોના અને ચાંદીના ભાવ લાંબા સમય સુધી સતત વધી રહ્યા હતા. જેના કારણે અનેક સંસ્થાકીય રોકાણકારો અને મોટા ફંડોએ ઊંચા ભાવે પોતાની હોલ્ડિંગ વેચીને નફો બુક કર્યો. આ પ્રોફિટ બુકિંગને કારણે બજારમાં વેચવાલી વધી અને ભાવ ઝડપથી નીચે આવ્યા. શેરબજારમાં ફરીથી તેજીનું વાતાવરણ બનવું પણ કિંમતી ધાતુઓના ઘટાડાનું એક મહત્વનું કારણ માનવામાં આવે છે. વૈશ્વિક શેરબજારોમાં સકારાત્મક માહોલ બનતાં રોકાણકારોએ સોના અને ચાંદીમાંથી પૈસા કાઢીને ઇક્વિટી માર્કેટમાં રોકાણ વધાર્યું છે. આ બદલાયેલા રોકાણના વલણની સીધી અસર કિંમતી ધાતુઓના ભાવ પર પડી છે.
ભારતમાં પણ આ ઘટાડાની અસર સ્પષ્ટ જોવા મળી રહી છે. જ્વેલર્સનું કહેવું છે કે ભાવ ઘટતાં ગ્રાહકોની પૂછપરછમાં વધારો થયો છે. ઘણા લોકો લગ્ન પ્રસંગો અને તહેવારોને ધ્યાનમાં રાખીને સોનાની ખરીદીનું આયોજન કરી રહ્યા છે. જોકે મોટા ભાગના ગ્રાહકો હજુ થોડા દિવસ રાહ જોઈ રહ્યા છે કે ભાવમાં વધુ ઘટાડો થાય છે કે નહીં. રોકાણ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે લાંબા ગાળાના રોકાણકારો માટે હાલનો સમય ધીમે-ધીમે ખરીદી શરૂ કરવાનો હોઈ શકે છે. પરંતુ એકસાથે મોટું રોકાણ કરવાને બદલે તબક્કાવાર ખરીદી કરવી વધુ યોગ્ય રહેશે. કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં હજુ પણ અનિશ્ચિતતા યથાવત છે અને અમેરિકાની વ્યાજદરની નીતિમાં આવતા ફેરફારોની સીધી અસર કિંમતી ધાતુઓના ભાવ પર પડી શકે છે.
બીજી તરફ જો વૈશ્વિક સ્તરે ફરી કોઈ મોટો ભૂરાજકીય તણાવ સર્જાશે, યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ ઊભી થશે અથવા વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થામાં અનિશ્ચિતતા વધશે તો સોના અને ચાંદીના ભાવ ફરીથી તેજી પકડી શકે છે. તેથી રોકાણકારોએ બજારની દરેક હિલચાલ પર નજર રાખવી જરૂરી છે. એકંદરે જોઈએ તો જૂન મહિનો કિંમતી ધાતુઓ માટે ભારે ઉતાર-ચઢાવવાળો રહ્યો છે. સોનામાં 17,000 અને ચાંદીમાં 51,000 સુધીનો ઘટાડો છેલ્લા ઘણા સમયનો સૌથી મોટો ઘટાડો માનવામાં આવી રહ્યો છે. આ ઘટાડાથી હાલના રોકાણકારોને નુકસાન થયું છે, પરંતુ નવા ખરીદદારો માટે આ એક સારી તક બની શકે છે. હવે આગામી દિવસોમાં અમેરિકાની ફેડરલ રિઝર્વની નીતિ, વૈશ્વિક આર્થિક સ્થિતિ અને પશ્ચિમ એશિયાની પરિસ્થિતિ સોના અને ચાંદીના ભાવની આગામી દિશા નક્કી કરશે.
