હોર્મુઝમાં કાર્ગો જહાજ પર હુમલાનો લીધો બદલો
મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ ફરી એકવાર ખતરનાક સ્તરે પહોંચી ગયો છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં એક વેપારી કાર્ગો જહાજ પર થયેલા ડ્રોન હુમલા બાદ અમેરિકાએ ઈરાન સામે મોટું સૈન્ય ઓપરેશન શરૂ કર્યું છે. અમેરિકન સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) દ્વારા કરવામાં આવેલી કાર્યવાહી દરમિયાન ઈરાનની અનેક મિસાઈલ લોન્ચિંગ સાઇટ્સ, ડ્રોન સ્ટોરેજ સેન્ટરો, એર ડિફેન્સ સિસ્ટમો, રડાર સ્ટેશનો અને સૈન્ય કમાન્ડ સુવિધાઓને નિશાન બનાવવામાં આવી હતી.
અમેરિકાનું કહેવું છે કે આ હુમલો આત્મરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી વેપારની સુરક્ષા માટે કરવામાં આવ્યો છે.
અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર હોર્મુઝ જળમાર્ગમાંથી પસાર થઈ રહેલા સિંગાપોરના ધ્વજવાળા એક વેપારી કાર્ગો જહાજ પર ડ્રોન દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. હુમલામાં જહાજને નુકસાન થયું હતું અને કેટલાક ક્રૂ સભ્યોને ઈજાઓ પહોંચી હતી. અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશોએ આ હુમલા માટે ઈરાન સમર્થિત તત્વોને જવાબદાર ઠેરવ્યા હતા. ત્યારબાદ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના આદેશ બાદ સૈન્યએ ઝડપી કાર્યવાહી શરૂ કરી.
અમેરિકન લડાકુ વિમાનો, ડ્રોન અને લાંબા અંતરની ચોકસાઈવાળી મિસાઈલોના ઉપયોગથી ઈરાનના અનેક સૈન્ય ઠેકાણાઓ પર હુમલા કરવામાં આવ્યા. અમેરિકાના જણાવ્યા મુજબ હુમલાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ ઈરાનની મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલાની ક્ષમતાને નબળી બનાવવાનો હતો જેથી ભવિષ્યમાં વેપારી જહાજો અથવા અમેરિકી સૈન્ય પર આવા હુમલાઓ ન થઈ શકે.સેન્ટકોમ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી માહિતી મુજબ હુમલામાં એવા વિસ્તારોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા જ્યાંથી ડ્રોન લોન્ચ કરવામાં આવતા હતા, મિસાઈલ સ્ટોર કરવામાં આવતી હતી અથવા દરિયાઈ વિસ્તારમાં દેખરેખ રાખવામાં આવતી હતી. હુમલામાં અનેક લોન્ચ પેડ, કંટ્રોલ સેન્ટર, કોમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ અને સૈન્ય ગોડાઉનને ભારે નુકસાન પહોંચ્યું હોવાનું અમેરિકાનો દાવો છે.
અમેરિકાએ કહ્યું કે હોર્મુઝ જળમાર્ગ સમગ્ર વિશ્વ માટે અત્યંત મહત્વનો વેપારી માર્ગ છે. વિશ્વના દરિયાઈ માર્ગે થતા કાચા તેલના વેપારનો મોટો હિસ્સો આ જળમાર્ગમાંથી પસાર થાય છે. દરરોજ લાખો બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ અને કુદરતી ગેસ વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં આ માર્ગ દ્વારા પહોંચે છે. જો અહીં અસ્થિરતા વધે તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ઈંધણના ભાવ પર પડે છે.અમેરિકી અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી વેપારી જહાજો પર ડ્રોન અને મિસાઈલ હુમલાની ઘટનાઓમાં વધારો થયો છે. અનેક જહાજોને માર્ગ બદલવો પડ્યો હતો, જ્યારે કેટલીક શિપિંગ કંપનીઓએ સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને હોર્મુઝમાંથી પસાર થતી સેવાઓમાં ઘટાડો કર્યો હતો. આ કારણે વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન પર પણ અસર જોવા મળી હતી.
બીજી તરફ ઈરાને અમેરિકાના હુમલાને આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાનો ભંગ ગણાવ્યો છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે અમેરિકાએ કોઈપણ પ્રકારની કાયદાકીય મંજૂરી વગર તેમના દેશની અંદર સૈન્ય કાર્યવાહી કરી છે. ઈરાને કહ્યું કે જો અમેરિકા આવી કાર્યવાહી ચાલુ રાખશે તો તેનો યોગ્ય અને કડક જવાબ આપવામાં આવશે.ઈરાનના સૈન્ય અધિકારીઓએ દાવો કર્યો છે કે અમેરિકાના હુમલામાં કેટલાક સૈન્ય ઠેકાણાઓને નુકસાન થયું છે, પરંતુ દેશની મુખ્ય રક્ષણ ક્ષમતા હજુ પણ યથાવત છે. તેમણે જણાવ્યું કે ઈરાન પોતાની સુરક્ષા માટે તમામ જરૂરી પગલાં લેવા સક્ષમ છે અને કોઈપણ હુમલાનો જવાબ આપશે.
અમેરિકાના ઉપપ્રમુખ જેડી વાન્સે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકા યુદ્ધ ઈચ્છતું નથી, પરંતુ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગોની સુરક્ષા સાથે કોઈપણ પ્રકારનું સમાધાન કરવામાં આવશે નહીં. તેમણે જણાવ્યું કે જો અમેરિકી સૈનિકો, વેપારી જહાજો અથવા તેના સહયોગી દેશો પર હુમલો કરવામાં આવશે તો તેનો વધુ કડક જવાબ આપવામાં આવશે.આ ઘટનાને લઈને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહિત અનેક દેશોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. અનેક દેશોએ બંને પક્ષોને સંયમ રાખવાની અપીલ કરી છે અને રાજદ્વારી વાતચીત દ્વારા સમસ્યાનું સમાધાન લાવવાની જરૂરિયાત દર્શાવી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે સીધો સૈન્ય સંઘર્ષ વધશે તો સમગ્ર મધ્ય પૂર્વમાં અસ્થિરતા વધી શકે છે.
હોર્મુઝ જળમાર્ગ ભૌગોલિક રીતે ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે આવેલો છે. આ માર્ગ અરબી સમુદ્રને પર્શિયન ખાડી સાથે જોડે છે. વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ ઉત્પાદક દેશો જેવા કે સાઉદી અરેબિયા, ઈરાક, કુવૈત, યુએઈ અને કતારનું મોટાભાગનું તેલ આ જળમાર્ગ મારફતે વિશ્વના વિવિધ દેશોમાં પહોંચે છે. તેથી આ વિસ્તારને વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષાનું હૃદય માનવામાં આવે છે.
તાજેતરની ઘટનાના પગલે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલના ભાવમાં તેજી જોવા મળી છે. રોકાણકારોમાં ચિંતા વધી છે કે જો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં અવરજવર વધુ પ્રભાવિત થશે તો વિશ્વભરમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધી શકે છે. અનેક શિપિંગ કંપનીઓએ સુરક્ષા વધારી છે અને કેટલીક કંપનીઓએ વૈકલ્પિક માર્ગો પર વિચાર શરૂ કર્યો છે.
રક્ષા નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ અમેરિકાનો આ હુમલો માત્ર બદલો નથી પરંતુ ઈરાનને સ્પષ્ટ સંદેશ પણ છે કે વેપારી જહાજો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદ્રી માર્ગો પર હુમલા સહન કરવામાં નહીં આવે. બીજી તરફ ઈરાન પણ પોતાની સ્થિતિ પરથી પાછળ હટવા તૈયાર નથી, જેના કારણે આવનારા દિવસોમાં બંને દેશો વચ્ચેનો તણાવ વધુ વધી શકે છે.
મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલી આ ઘટનાક્રમ પર સમગ્ર વિશ્વની નજર છે. અમેરિકા, ઈરાન, તેમના સહયોગી દેશો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ સતત પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યા છે. જો બંને દેશો વચ્ચે તણાવ વધુ વધશે તો તેની અસર માત્ર મધ્ય પૂર્વ પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, ઊર્જા બજાર, શિપિંગ ઉદ્યોગ અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર પર પણ ગંભીર અસર પડી શકે છે.
