દિલ્હી હાઇકોર્ટના પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ એપી શાહે દેશની વર્તમાન પરિસ્થિતિ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં કહ્યું છે કે અસહમતિ વ્યક્ત કરનારા લોકો, સામાજિક કાર્યકરો અને સરકારની ટીકા કરનારા લોકોનો અવાજ દબાવવા માટે વિવિધ કાયદાઓનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા લોકશાહીની સૌથી મહત્વપૂર્ણ આધારશિલા છે અને તેને નબળી પાડવી યોગ્ય નથી. ગોવા હાઇકોર્ટ બાર એસોસિએશન દ્વારા આયોજિત એક વ્યાખ્યાનમાળામાં સંબોધન દરમિયાન જસ્ટિસ એપી શાહે કહ્યું કે લોકશાહીમાં રાજકીય ચર્ચા અને ટીકા ખૂબ જરૂરી છે. લોકોના પ્રશ્નોના જવાબ આપવાને બદલે જો અસહમતિના અવાજને દબાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે તો તે લોકશાહી માટે ચિંતાજનક બાબત છે.
તેમણે કહ્યું કે આજની પરિસ્થિતિમાં સામાજિક કાર્યકરો, અસહમત મત ધરાવતા લોકો અને રાજકીય કાર્ટૂનિસ્ટો સામે વિવિધ કાયદાઓનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. તેમના મતે જો યુવાનો કોઈ રાજકીય નેતાનું રાજીનામું માંગે તો તેમના પર લાઠીચાર્જ કરવામાં આવે છે અને તેમની સામે કેસ પણ નોંધવામાં આવે છે. જસ્ટિસ શાહે કહ્યું કે સત્તાધીશોએ યાદ રાખવું જોઈએ કે લોકશાહીમાં ટીકા અને પ્રશ્નોનો જવાબ સંવાદ દ્વારા આપવો જોઈએ, દમન દ્વારા નહીં. વધુમાં તેમણે જણાવ્યું કે અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા માત્ર વ્યક્તિગત અધિકાર નથી, પરંતુ લોકશાહી વ્યવસ્થાને મજબૂત બનાવતું મહત્વનું સાધન છે. ખુલ્લી ચર્ચા અને વિવિધ મંતવ્યોને સ્થાન આપવાથી જ સમાજમાં વિશ્વાસ અને પારદર્શિતા જળવાઈ રહે છે.
બીજી તરફ, દિલ્હીમાં એક સંસ્થાના ન્યાયિક પારદર્શિતા ઇન્ડેક્સ રિપોર્ટના લોન્ચ પ્રસંગે સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાને પણ ન્યાયિક વ્યવસ્થાની પારદર્શિતા અંગે મહત્વની ટિપ્પણી કરી હતી. તેમણે જજોની નિમણૂક, પ્રમોશન અને ટ્રાન્સફર અંગે નિર્ણય લેતી કોલેજિયમ પ્રણાલીની કામગીરીમાં વધુ પારદર્શિતા લાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો. જસ્ટિસ ભુયાને કહ્યું કે જો કોઈ જજની પસંદગી ન કરવામાં આવે અથવા કોઈ નિર્ણય લેવામાં આવે તો તેની પાછળના કારણો જાહેર ન કરવાથી પ્રશ્નો ઊભા થાય છે. તેમના મતે આવા નિર્ણયો પાછળના કારણો લોકોને જાણવાનો અધિકાર છે. તેમણે જણાવ્યું કે નાગરિકોને જાણવાનો અધિકાર છે કે તેમના જજો કોણ છે, તેઓ કેવી રીતે કાર્ય કરે છે અને કયા આધાર પર મહત્વના નિર્ણયો લેવામાં આવે છે. કોર્ટની કામગીરી અને ન્યાયિક પ્રક્રિયા અંગે શક્ય તેટલી માહિતી જાહેર જનતા માટે ઉપલબ્ધ હોવી જોઈએ, જેથી ન્યાયતંત્ર પ્રત્યે લોકોનો વિશ્વાસ વધુ મજબૂત બને.
જસ્ટિસ ભુયાને એ પણ જણાવ્યું કે દરેક નિર્ણય સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રાખવામાં આવતો નથી. તેમણે પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ યુ.યુ. લલિતના કાર્યકાળ દરમિયાન લેવામાં આવેલા કેટલાક નિર્ણયોનું ઉદાહરણ આપતાં કહ્યું કે તે સમયે નિર્ણયોના કારણો જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા, જે પારદર્શિતાનું સારું ઉદાહરણ છે. તેમણે આડકતરી રીતે એક પૂર્વ હાઇકોર્ટ જજના વિવાદાસ્પદ નિવેદનનો ઉલ્લેખ પણ કર્યો. તેમના કહેવા મુજબ, ક્યારેક એવી વ્યક્તિ પણ જજ તરીકે પસંદ થઈ જાય છે જે બાદમાં બંધારણીય મૂલ્યોને અનુરૂપ ન હોય તેવા નિવેદનો આપે છે. આવા ઉદાહરણોને ધ્યાનમાં રાખીને જજોની પસંદગી પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક અને જવાબદાર બનવી જોઈએ. જસ્ટિસ એપી શાહ અને જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુયાનના નિવેદનોએ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, ન્યાયિક પારદર્શિતા અને લોકશાહી સંસ્થાઓની જવાબદારી અંગે નવી ચર્ચા શરૂ કરી છે. બંનેએ અલગ-અલગ મંચ પરથી આપેલા નિવેદનોમાં લોકશાહી મૂલ્યોને વધુ મજબૂત બનાવવા માટે પારદર્શિતા, જવાબદારી અને ખુલ્લા સંવાદ પર ભાર મૂક્યો.
