સરકારી અધિકારીઓ માટે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરવાનું હવે વધુ નિયમિત થઈ શકે છે. કેન્દ્ર સરકાર અધિકારીઓ માટે અલગ સોશિયલ મીડિયા આચારસંહિતા લાવવાની શક્યતા તપાસી રહી છે. આ અંગે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ટોચના અમલદારોને શક્યતા તપાસવા સૂચના આપી હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ પ્રસ્તાવ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે કેટલાક સરકારી અધિકારીઓ પોતાના વ્યક્તિગત રીલ્સ, વીડિયો, સ્ટોરી અને વિવિધ મુદ્દાઓ પરના અભિપ્રાયો સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરી રહ્યા છે. કેટલાક કિસ્સામાં આવી સામગ્રી ફરજ દરમિયાન પણ મૂકવામાં આવતી હોવાનું જણાવાયું છે.
પીએમ મોદીના નિર્દેશ બાદ શરૂ થઈ ચર્ચા
તાજેતરમાં વડાપ્રધાન મોદીએ સચિવો સાથે કરેલી બેઠક દરમિયાન સરકારી અધિકારીઓના સોશિયલ મીડિયા ઉપયોગ અંગે ચર્ચા કરી હતી. તેમણે ટોચના અધિકારીઓને આ માટે અલગ આચારસંહિતા બનાવી શકાય કે નહીં તેની શક્યતા તપાસવા કહ્યું છે. કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથને આ બેઠકમાંથી નીકળેલા મુદ્દાઓ અંગે આ સપ્તાહે અમલદારો સાથે વાતચીત કરી હોવાનું ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયાના અહેવાલમાં જણાવાયું છે. અધિકારીઓ માટે સોશિયલ મીડિયા અંગે ચોક્કસ નિયમો બનાવવાનો આ પ્રથમ કેન્દ્રીય પ્રયાસ બની શકે છે.
અધિકારીઓની રીલ્સ કેમ બની ચિંતાનો વિષય
સરકારની ચિંતા માત્ર સોશિયલ મીડિયા વાપરવા અંગે નથી. મુખ્ય મુદ્દો એ છે કે સરકારી હોદ્દા પર રહેલા અધિકારીઓ પોતાના કામ, પદ અથવા વ્યક્તિગત પ્રવૃત્તિઓને સોશિયલ મીડિયા પર કેવી રીતે રજૂ કરે છે. કેટલાક અધિકારીઓ પોતાના કામની પ્રશંસા કરતી સામગ્રી, વીડિયો અથવા રીલ્સ પોસ્ટ કરે છે. નિવૃત્ત અને કાર્યરત કેટલાક વરિષ્ઠ અધિકારીઓના મતે વર્તમાન સરકારી કર્મચારી આચારનિયમોમાં સોશિયલ મીડિયાના ઉપયોગ અંગે સ્પષ્ટ જોગવાઈઓ નથી. આ નિયમો એવા સમયમાં બનાવવામાં આવ્યા હતા જ્યારે સોશિયલ મીડિયા અસ્તિત્વમાં જ નહોતું.
હાલ કોઈ નવો નિયમ લાગુ થયો નથી
અહીં મહત્વની વાત એ છે કે કેન્દ્ર સરકારે હજુ સુધી કોઈ નવી સોશિયલ મીડિયા આચારસંહિતા જાહેર કરી નથી. હાલમાં તેના પર વિચારણા અને ચર્ચા ચાલી રહી છે. એટલે અધિકારીઓ માટે રીલ્સ કે વ્યક્તિગત પોસ્ટ પર તાત્કાલિક કોઈ નવી રાષ્ટ્રીય પાબંદી લાગુ થઈ ગઈ હોવાનું માનવું યોગ્ય નથી. હાલ સરકારી કર્મચારીઓ પર લાગુ પડતા સામાન્ય વર્તણૂકના નિયમો ઉપરાંત વિવિધ વિભાગો અને રાજ્ય સરકારોના પોતાના સોશિયલ મીડિયા સંબંધિત નિયમો પણ છે.
કેટલાક રાજ્યોમાં પહેલેથી જ માર્ગદર્શિકા
સરકારી કર્મચારીઓના સોશિયલ મીડિયા ઉપયોગને નિયમિત કરવાની ચર્ચા નવી નથી. ગુજરાતના મહેસૂલ વિભાગે વર્ષ 2019માં અધિકારીઓ માટે સોશિયલ મીડિયા ઉપયોગ અંગે શું કરવું અને શું ન કરવું તેની માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી હતી. તેમાં અધિકારીઓને સોશિયલ મીડિયા પર સામગ્રી મૂકતી વખતે તથ્યની ચોકસાઈ, કાયદાકીય બાબતો અને ગોપનીય માહિતીની સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખવા જણાવાયું હતું. વ્યક્તિગત અને સત્તાવાર ખાતાં અલગ રાખવા તથા વ્યક્તિગત અભિપ્રાયને સરકારનો અભિપ્રાય ન માનવો જોઈએ તેવી વ્યવસ્થા પણ સૂચવવામાં આવી હતી. મહારાષ્ટ્રમાં પણ સરકારી કર્મચારીઓ માટે સોશિયલ મીડિયા ઉપયોગ અંગે માર્ગદર્શિકા બનાવવામાં આવી છે. તેમાં સત્તાવાર હોદ્દો, સરકારી ચિહ્ન, ગણવેશ અથવા સરકારી મિલકતનો વ્યક્તિગત સોશિયલ મીડિયા સામગ્રીમાં ઉપયોગ કરવા સહિતની બાબતો અંગે નિયંત્રણો રાખવામાં આવ્યા છે.
સરકારી સોશિયલ મીડિયા અને વ્યક્તિગત ખાતાં વચ્ચે તફાવત
કેન્દ્રની સંભવિત આચારસંહિતાનો એક મહત્વનો મુદ્દો સત્તાવાર અને વ્યક્તિગત સોશિયલ મીડિયા ખાતાં વચ્ચે સ્પષ્ટ તફાવત રાખવાનો હોઈ શકે છે. સરકારી યોજનાઓ, નીતિઓ અને જાહેર સેવાઓ અંગે માહિતી આપવા માટે અધિકારીઓ અને વિભાગો સોશિયલ મીડિયાનો ઉપયોગ કરે છે. બીજી તરફ વ્યક્તિગત ખાતાં પર અધિકારી પોતાની અંગત સામગ્રી મૂકે છે. બંને વચ્ચેની રેખા સ્પષ્ટ રહે તે જરૂરી હોવાનું ચર્ચાઈ રહ્યું છે.
એક ભારત પોર્ટલ પર પણ ભાર
વડાપ્રધાન મોદીએ આ બેઠકમાં નાગરિકોને સરકારી સેવાઓ મેળવવામાં સરળતા રહે તે માટે ‘એક ભારત’ પોર્ટલ ઝડપથી શરૂ કરવા પણ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રૌદ્યોગિકી મંત્રાલયને સૂચના આપી હતી. હાલ નાગરિકોને અલગ-અલગ સરકારી સેવાઓ માટે અનેક વેબસાઇટ પર અલગ ખાતાં અને પાસવર્ડ રાખવા પડે છે. પ્રસ્તાવિત પોર્ટલનો હેતુ એક જ ખાતા દ્વારા વિવિધ સરકારી સેવાઓ સુધી પહોંચ સરળ બનાવવાનો છે. અધિકારીઓ વચ્ચે થયેલી બેઠકોમાં આ અંગે પણ ચર્ચા થઈ હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
કેન્દ્રની સંભવિત સોશિયલ મીડિયા આચારસંહિતા અંતે કયા અધિકારીઓ પર લાગુ પડશે, વ્યક્તિગત પોસ્ટ માટે કઈ મર્યાદા રહેશે અને નિયમ તોડવા બદલ શું કાર્યવાહી થશે તે અંગે હજુ અંતિમ વિગતો બહાર આવી નથી.
