ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન પાકિસ્તાનને સમર્થન આપનાર તૂર્કિયે હવે ભારત સાથેના સંબંધોમાં સુધારો લાવવાના પ્રયાસો કરતું જોવા મળી રહ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક સમયથી કાશ્મીર મુદ્દા અને પાકિસ્તાનને તૂર્કિયેના સમર્થનને કારણે તણાવ રહ્યો છે. જોકે હવે તૂર્કિયે તરફથી ભારત સાથે રાજદ્વારી અને આર્થિક સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે. જૂન 2026માં તૂર્કિયેના વિદેશ મંત્રી હાકન ફિદાને ભારત સાથેના સંબંધો અંગે મહત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું હતું કે તૂર્કિયે ભારત સાથે સારા અને મજબૂત સંબંધો ઈચ્છે છે. બંને દેશો વચ્ચે કોઈ ભૌગોલિક સીમા કે સીધો દ્વિપક્ષીય વિવાદ નથી અને ભારત તથા તૂર્કિયે વચ્ચે કોઈ નકારાત્મક ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ પણ નથી. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે પાકિસ્તાન સાથે તૂર્કિયેના ઐતિહાસિક અને ભાઈચારાના સંબંધો હોવા છતાં ભારત અને તૂર્કિયે પોતાના મતભેદોને બાજુ પર રાખીને સકારાત્મક એજન્ડા સાથે આગળ વધી શકે છે.
તૂર્કિયે શંઘાઈ સહયોગ સંગઠન એટલે કે SCOનું પૂર્ણ સભ્ય બનવા માટે પણ ઉત્સુક છે. તૂર્કિયે પહેલેથી જ સંગઠન સાથે જોડાયેલું છે અને પૂર્ણ સભ્યપદ મળવાથી તેની વૈશ્વિક રાજદ્વારી સ્થિતિ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ખાસ વાત એ છે કે તૂર્કિયે NATOનું સભ્ય છે. જો તે SCOનું પણ પૂર્ણ સભ્ય બને તો NATOના એક દેશની SCOમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા જોવા મળશે. જોકે તૂર્કિયેના પ્રમુખ રજબ તૈયબ એર્દોગને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે SCO સાથેના સંબંધો મજબૂત કરવાનો અર્થ પશ્ચિમી દેશો અથવા અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય ગઠબંધનોથી અંતર બનાવવાનો નથી. તૂર્કિયે પોતાની વિદેશ નીતિમાં એક સાથે અનેક દેશો અને સંગઠનો સાથે સંબંધો જાળવી રાખવા માગે છે.
ભારત સાથે સંબંધો સુધારવા પાછળ રાજદ્વારી કારણો ઉપરાંત આર્થિક હિતો પણ મહત્વપૂર્ણ છે. તૂર્કિયે ભારતીય વેપાર, વિદેશી રોકાણ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રમાં પોતાની ભાગીદારી વધારવા માગે છે. ભારત વિશ્વની મોટી અને ઝડપથી વિકસતી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સામેલ હોવાથી તૂર્કિયે માટે ભારતીય બજાર મહત્વપૂર્ણ છે. ખાસ કરીને વેપાર, બાંધકામ, ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રોકાણના ક્ષેત્રોમાં બંને દેશો વચ્ચે સહકારની મોટી સંભાવનાઓ છે. ભારતીય પ્રવાસીઓ પણ તૂર્કિયેના પ્રવાસન ઉદ્યોગ માટે મહત્વપૂર્ણ છે. દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં ભારતીય પ્રવાસીઓ તૂર્કિયેની મુલાકાત લે છે. પ્રવાસન ક્ષેત્રથી તૂર્કિયેને મળતી આવકને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સાથે સારા સંબંધો જાળવવા એન્કારાની આર્થિક પ્રાથમિકતાઓમાં સામેલ થઈ શકે છે.
બંને દેશો વચ્ચે વેપાર પણ લાંબા સમયથી ચાલી રહ્યો છે. તૂર્કિયે ભારતને માર્બલ, મશીનરી અને કૃષિ સંબંધિત વસ્તુઓની નિકાસ કરે છે, જ્યારે ભારત તરફથી તૂર્કિયેને કેમિકલ્સ, મશીનરી અને ઓટોમોબાઈલ પાર્ટ્સ સહિતની વસ્તુઓ મોકલવામાં આવે છે. સંબંધોમાં સુધારો થાય તો વેપાર અને રોકાણના નવા રસ્તા ખૂલી શકે છે. જોકે ભારત અને તૂર્કિયે વચ્ચેના સંબંધોમાં સૌથી મોટો વિવાદ કાશ્મીર મુદ્દો રહ્યો છે. તૂર્કિયેના પ્રમુખ એર્દોગન અનેક પ્રસંગે જમ્મુ-કાશ્મીર મુદ્દે પાકિસ્તાનના પક્ષમાં નિવેદનો આપી ચૂક્યા છે. પહલગામમાં થયેલા આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારતે કરેલી લશ્કરી કાર્યવાહી અંગે પણ તૂર્કિયેએ ટીકા કરી હતી. ત્યારબાદ ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન પાકિસ્તાને તૂર્કિયેમાં બનેલા ડ્રોનનો ઉપયોગ કર્યો હોવાના અહેવાલોએ બંને દેશો વચ્ચેના સંબંધોમાં વધુ તણાવ ઊભો કર્યો હતો.
ભારત માટે તૂર્કિયેનું પાકિસ્તાન સાથેનું સૈન્ય સહયોગ પણ ચિંતાનો વિષય રહ્યો છે. જોકે તૂર્કિયે તરફથી એવો દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે પાકિસ્તાન સાથેનું તેનું સંરક્ષણ સહયોગ લાંબા સમયથી ચાલતા કરારો પર આધારિત છે અને તેનો હેતુ ખાસ કરીને ભારત વિરુદ્ધ કોઈ નવી સૈન્ય વ્યવસ્થા ઊભી કરવાનો નથી. આ તણાવ વચ્ચે બંને દેશો વચ્ચે વાતચીત ફરી શરૂ થવી મહત્વપૂર્ણ સંકેત માનવામાં આવી રહી છે. એપ્રિલ 2026માં ચાર વર્ષના લાંબા અંતરાલ બાદ ભારત અને તૂર્કિયે વચ્ચે વિદેશ કાર્યાલય સ્તરની મંત્રણા ફરી શરૂ થઈ હતી. આ બેઠકોમાં બંને પક્ષોએ ગેરસમજો અને મતભેદો દૂર કરવા માટે સંવાદ ચાલુ રાખવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
આ ઉપરાંત ડ્રગ સ્મગલર સલીમ ડોલાના પ્રત્યાર્પણના મામલે પણ તૂર્કિયેએ ભારતને સહયોગ આપ્યો હતો. બંને દેશો વચ્ચે અન્ય ગુનેગારોના પ્રત્યાર્પણ અંગે પણ સકારાત્મક ચર્ચા ચાલી રહી હોવાનું જણાવાયું છે. આ પ્રકારનો સહયોગ રાજદ્વારી સંબંધોમાં વિશ્વાસ વધારવા માટે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. આ તમામ ઘટનાઓને જોતા તૂર્કિયે હવે ભારત સાથેના સંબંધોમાં સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હોવાનું જણાય છે. એક તરફ તે પાકિસ્તાન સાથેના પોતાના જૂના સંબંધો જાળવી રાખવા માગે છે, તો બીજી તરફ ભારત જેવી મોટી અર્થવ્યવસ્થા સાથે વેપાર, રોકાણ અને રાજદ્વારી સંબંધોને નુકસાન પહોંચાડવા પણ ઈચ્છતું નથી. આગામી સમયમાં તૂર્કિયે કાશ્મીર મુદ્દે પોતાના વલણમાં કેટલો ફેરફાર કરે છે અને ભારત સાથે આર્થિક તથા રાજદ્વારી સહયોગને કેટલો આગળ વધારે છે, તેના પર બંને દેશોના સંબંધોની દિશા નિર્ભર રહેશે.
