જો તમે વાહન ચલાવતા સમયે ટ્રાફિક નિયમોનો ભંગ કરો છો અને તેના કારણે ઈ-ચલણ કપાય છે, તો તેને લાંબા સમય સુધી પેન્ડિંગ રાખવું હવે ભારે પડી શકે છે. બાકી ટ્રાફિક દંડની વસૂલાતને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે કડક વલણ અપનાવ્યું છે. અદાલતે કહ્યું છે કે માત્ર ઈ-ચલણ ઇશ્યૂ કરવાથી કામ પૂરું થતું નથી, પરંતુ બાકી દંડની અસરકારક રીતે વસૂલાત પણ થવી જોઈએ. 28 સપ્ટેમ્બરે માર્ગ સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ કે.વી. વિશ્વનાથનની બેન્ચે બાકી ઈ-ચલણની વસૂલાત માટે અનેક ઉપાયો સૂચવ્યા હતા. તેમાં એક મહત્વનું સૂચન એવું હતું કે લાંબા સમયથી બાકી રહેલા ટ્રાફિક દંડને વીજળીના બિલ સાથે જોડવાની શક્યતા પર વિચાર કરવામાં આવે. જોકે, આ બાબતને હાલ અમલમાં આવેલો નિયમ માનવો નહીં. અદાલતે સરકાર અને સંબંધિત સત્તાવાળાઓને વસૂલાત માટે વ્યવહારુ રસ્તાઓ શોધવાની વાત કરી છે.
સુનાવણી દરમિયાન અદાલતને જણાવવામાં આવ્યું હતું કે દેશના રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં ઈ-ચલણ હેઠળ આશરે રૂ.45,000 કરોડની રકમ વસૂલ કરવાની બાકી છે, જ્યારે અત્યાર સુધીમાં આશરે રૂ.25,000 કરોડની વસૂલાત થઈ છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે મોટી સંખ્યામાં ઈ-ચલણ જારી કરવાથી નિયમોનો અમલ થતો નથી, પરંતુ બાકી દંડની વસૂલાત માટે અસરકારક વ્યવસ્થા જરૂરી છે. જો બાકી ઈ-ચલણ સામે કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવે તો વાહનચાલકો માટે કેટલીક મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ શકે છે. ખાસ કરીને વારંવાર નિયમોનો ભંગ કરીને દંડ ન ભરનાર વાહન માલિકોને વાહન સંબંધિત અનેક સેવાઓમાં અડચણ આવી શકે છે.
બાકી ઈ-ચલણને કારણે વાહનનું રજીસ્ટ્રેશન સંબંધિત કામ અટકાવવાનો વિકલ્પ પણ સૂચવાયો છે. તેમાં વાહનની માલિકી ટ્રાન્સફર જેવી પ્રક્રિયાઓ રોકવાનો સમાવેશ થઈ શકે છે. એટલે કે, વાહન વેચતી વખતે અથવા બીજા વ્યક્તિના નામે ટ્રાન્સફર કરતી વખતે પેન્ડિંગ ચલણ સમસ્યા ઊભી કરી શકે છે. ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ અને વાહન સંબંધિત દસ્તાવેજો પર પણ અસર થઈ શકે છે. અદાલતે બાકી ચલણ ધરાવતા વાહનો માટે ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ સંબંધિત સેવાઓ પર નિયંત્રણ, રજીસ્ટ્રેશન રિન્યૂઅલ અને અન્ય વાહન સેવાઓને અટકાવવા જેવા વિકલ્પો પર વિચાર કરવાની વાત કરી છે. આ પગલાં ખાસ કરીને વારંવાર દંડ ન ભરનારા લોકો સામે અમલમાં મૂકવાની શક્યતા અંગે ચર્ચા થઈ છે.
આ ઉપરાંત PUC એટલે કે પ્રદૂષણ નિયંત્રણ પ્રમાણપત્ર અને વાહનના ફિટનેસ સર્ટિફિકેટ જેવી સેવાઓ પર પણ અસર થઈ શકે છે. બાકી ચલણ ધરાવતા વાહનો માટે આવી સેવાઓ રોકવા અંગે પણ અદાલતમાં સૂચનો કરવામાં આવ્યા હતા. પરિણામે વાહન માલિકે સમયસર પેન્ડિંગ ચલણનો નિકાલ ન કર્યો હોય તો સામાન્ય RTO પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. વાહન ચેકિંગ દરમિયાન પણ પેન્ડિંગ ઈ-ચલણ સામે કાર્યવાહી થઈ શકે છે. અદાલતે બાકી ચલણ ધરાવતા વાહનોની ઓળખ કરીને રેન્ડમ ચેકિંગ કરવાની વાત કરી છે. જો રસ્તા પર ચેકિંગ દરમિયાન કોઈ વાહનનું જૂનું ચલણ પેન્ડિંગ હોવાનું સામે આવે તો સત્તાવાળાઓ તેના આધારે આગળની કાયદાકીય કાર્યવાહી કરી શકે છે. વાહન જપ્તી જેવા કડક પગલાં અંગે પણ સુનાવણી દરમિયાન ચર્ચા થઈ હતી.
બાકી ચલણનો મામલો કોર્ટ સુધી પહોંચે ત્યારે વાહન માલિક માટે કાયદાકીય મુશ્કેલી પણ વધી શકે છે. કેટલાક કેસમાં ચલણની કાર્યવાહી ટ્રાફિક કોર્ટ સુધી જઈ શકે છે અને કોર્ટ તરફથી સમન્સ મળી શકે છે. સમન્સ બાદ પણ કોર્ટમાં હાજરી ન આપવી અથવા કાર્યવાહી અવગણવી અલગ કાયદાકીય પરિણામો તરફ દોરી શકે છે. તેથી માત્ર ચલણ કપાયા બાદ તેને ભૂલી જવાને બદલે તેની સ્થિતિ તપાસવી અને યોગ્ય રીતે તેનો નિકાલ કરવો જરૂરી બની શકે છે. અહીં એ વાત ખાસ સમજવી જરૂરી છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ચર્ચા કરાયેલા તમામ પગલાં હાલમાં દેશભરમાં એકસાથે લાગુ પડી ગયા છે એવું માનવું યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને ઈ-ચલણની રકમ વીજ બિલ સાથે જોડવાનો મુદ્દો અદાલતનું સૂચન છે, કોઈ દેશવ્યાપી અમલમાં આવેલો નવો નિયમ નથી. સંબંધિત સરકારો અને સત્તાવાળાઓ આગળ આ અંગે કેવી વ્યવસ્થા કરે છે તે મહત્વનું રહેશે.
સુપ્રીમ કોર્ટના આ વલણનો મુખ્ય મુદ્દો બાકી ટ્રાફિક દંડની અસરકારક વસૂલાત સાથે જોડાયેલો છે. રસ્તા પર નિયમોનું પાલન કરાવવાની સાથે નિયમ તોડ્યા બાદ લાદવામાં આવેલા દંડની વસૂલાત પણ વ્યવસ્થાનો મહત્વનો ભાગ છે. તેથી જો તમારા વાહન પર કોઈ જૂનું ઈ-ચલણ બાકી હોય તો તેની વિગતો સત્તાવાર ટ્રાફિક અથવા પરિવહન પોર્ટલ પર તપાસીને સમયસર તેનો નિકાલ કરવો વધુ યોગ્ય રહેશે.
