24 હજારથી વધુ બિન-નાગરિકોએ મત આપ્યાનો દાવો
ભારતની વોટર ID સિસ્ટમનો ઉલ્લેખ કરી ટ્રમ્પે અમેરિકામાં ચૂંટણી વ્યવસ્થાને વધુ કડક બનાવવાની માગ કરી; નાગરિકતાનો પુરાવો, ફોટો ID અને વોટર લિસ્ટની તપાસને લઈને નવી ચર્ચા : અમેરિકામાં ચૂંટણી અને મતદાર યાદીને લઈને ફરી એકવાર મોટો રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મતદાર યાદીની ચકાસણી અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાને વધુ કડક બનાવવાની દિશામાં અભિયાન તેજ કર્યું છે. આ દરમિયાન ટ્રમ્પે ભારતની ચૂંટણી વ્યવસ્થાનો ઉલ્લેખ કરીને અમેરિકામાં પણ મતદારની ઓળખ અને નાગરિકતાની કડક ચકાસણીની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. ટ્રમ્પના આ વલણની સરખામણી ભારતમાં ચાલી રહેલી SIR એટલે કે Special Intensive Revision જેવી મતદાર યાદી સુધારણા પ્રક્રિયા સાથે કરવામાં આવી રહી છે. જોકે અમેરિકા અને ભારતની ચૂંટણી વ્યવસ્થાઓ તથા કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓ અલગ છે, તેથી અમેરિકાની કવાયતને ભારતીય SIRનું સીધું સમકક્ષ ગણવું યોગ્ય નથી.
ટ્રમ્પે અમેરિકાની ચૂંટણીમાં બિન-નાગરિક મતદાન અંગે પણ ગંભીર દાવો કર્યો છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ 2020ની અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીમાં 24 હજારથી વધુ બિન-નાગરિકોએ ગેરકાયદેસર રીતે મતદાન કર્યું હતું. ટ્રમ્પે આ દાવાને પોતાના ચૂંટણી સુધારણા અભિયાનના સમર્થનમાં રજૂ કર્યો છે. જોકે આ દાવાને વ્યાપક સ્તરે સાબિત થયેલા તથ્ય તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યો નથી અને 2020ની ચૂંટણીમાં મોટા પાયે ગેરકાયદેસર મતદાન થયું હોવાના ટ્રમ્પના અગાઉના દાવાઓ ચૂંટણી અધિકારીઓ, ઓડિટ અને અદાલતી પ્રક્રિયાઓમાં સમર્થિત થયા નહોતા. તેથી 24 હજારનો આ આંકડો ટ્રમ્પનો દાવો તરીકે જ રજૂ કરવો જરૂરી છે.
ભારતની ચૂંટણી વ્યવસ્થાનો ટ્રમ્પે કર્યો ઉલ્લેખ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં ભારતની ચૂંટણી પ્રક્રિયાને ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કરી હતી. તેમણે ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર સાથે અમેરિકન અધિકારીઓની થયેલી ચર્ચાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ટ્રમ્પના જણાવ્યા મુજબ જ્ઞાનેશ કુમારે અમેરિકન વહીવટીતંત્રને સવાલ કર્યો હતો કે માન્ય ફોટો ઓળખપત્ર વિના અમેરિકામાં ચૂંટણી કેવી રીતે યોજાઈ શકે?
ટ્રમ્પે ભારતની મતદાર ઓળખ વ્યવસ્થાની પ્રશંસા કરતાં જણાવ્યું કે ભારતમાં મતદારો માટે ઓળખની વ્યવસ્થા વધુ કડક છે. તેમણે ભારતની તાજેતરની સામાન્ય ચૂંટણીમાં આશરે 64.6 કરોડ લોકોના મતદાનનો ઉલ્લેખ કર્યો અને કહ્યું કે તેમાં એક ટકાથી પણ ઓછા મતદારો પોસ્ટલ બેલેટ મારફતે મતદાન કરતા હતા. ટ્રમ્પનો હેતુ અમેરિકામાં મતદાર ઓળખ અને નાગરિકતાની ચકાસણી માટે વધુ કડક નિયમોના સમર્થનમાં ભારતનું ઉદાહરણ આપવાનો હતો.
શું છે ટ્રમ્પનું SAVE America Act?
ટ્રમ્પ અમેરિકામાં SAVE America Actને આગળ વધારવા માટે પણ આ મુદ્દાનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આ પ્રસ્તાવિત કાયદાનો હેતુ મતદાર નોંધણી દરમિયાન અમેરિકન નાગરિકતાનો પુરાવો રજૂ કરવાની જરૂરિયાતને વધુ મજબૂત બનાવવાનો છે. સાથે જ સમગ્ર દેશમાં મતદાર ઓળખ માટે વધુ કડક નિયમો લાગુ કરવાની અને મેઇલ-ઇન વોટિંગ પર નિયંત્રણ વધારવાની દિશામાં પણ પ્રસ્તાવ છે.ટ્રમ્પ લાંબા સમયથી અમેરિકાની ચૂંટણીમાં મતદાર ઓળખને ફરજિયાત બનાવવાની માગ કરતા આવ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે મતદારની ઓળખ અને નાગરિકતાની કડક ચકાસણી થવાથી ચૂંટણીમાં ગેરરીતિની શક્યતા ઘટાડી શકાય છે. ટ્રમ્પે ભારતની ચૂંટણી વ્યવસ્થાને આ દલીલના ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કરી છે.
અમેરિકામાં મતદાર યાદીની તપાસ શા માટે?
અમેરિકામાં મતદાર યાદીઓ રાજ્ય પ્રમાણે સંચાલિત થાય છે. એટલે સમગ્ર દેશમાં ભારતની જેમ એક જ કેન્દ્રીય મતદાર યાદી નથી. દરેક રાજ્ય પોતાના નિયમો અનુસાર મતદાર નોંધણી અને યાદી જાળવે છે. હવે ટ્રમ્પ પ્રશાસન દ્વારા મતદારની નાગરિકતા અને ઓળખ અંગે વધુ કડક તપાસની માગ કરવામાં આવી રહી છે.આ પ્રક્રિયામાં બિન-નાગરિકો મતદાર તરીકે નોંધાયેલા છે કે નહીં, એક જ વ્યક્તિના નામે એકથી વધુ નોંધણી છે કે નહીં, મૃત્યુ પામેલા લોકોના નામ હજુ યાદીમાં છે કે નહીં અને અન્ય પ્રકારની નોંધણીની ભૂલો છે કે નહીં તેવા મુદ્દાઓ પર ધ્યાન આપવામાં આવી રહ્યું છે.આ જ કારણસર ભારતમાં ચાલી રહેલી SIR પ્રક્રિયા સાથે તેની સરખામણી થઈ રહી છે. ભારતમાં SIRનો હેતુ મતદાર યાદીને ચકાસીને મૃતક, સ્થળાંતર કરેલા, ડુપ્લિકેટ અથવા અયોગ્ય નામો દૂર કરવા અને યોગ્ય મતદારોના નામ જાળવી રાખવાનો છે.
24 હજાર બિન-નાગરિક મતદારોનો દાવો શું છે?
ટ્રમ્પે તાજેતરમાં ફરીથી 2020ની રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણી અંગે પોતાનો દાવો રજૂ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે તે ચૂંટણીમાં 24 હજારથી વધુ બિન-નાગરિકોએ ગેરકાયદેસર રીતે મતદાન કર્યું હતું અને આ કારણસર ચૂંટણી પરિણામ અંગે પણ તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો હતો.પરંતુ અહીં મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે આ આંકડો હાલમાં ટ્રમ્પના દાવા તરીકે જ જોવો જોઈએ. 2020ની ચૂંટણીમાં મોટા પાયે મતદાનમાં ગેરરીતિ થઈ હતી અથવા આવી ગેરરીતિના કારણે ચૂંટણીનું પરિણામ બદલાયું હતું તેવા દાવાઓને અમેરિકાના ચૂંટણી અધિકારીઓ, ઓડિટ અને અદાલતો દ્વારા સમર્થન મળ્યું નથી. તેથી બિન-નાગરિક મતદાનના આંકડાને અંતિમ અને સાબિત તથ્ય તરીકે રજૂ કરવો યોગ્ય નથી.આ મુદ્દો અમેરિકામાં રાજકીય રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ છે, કારણ કે મતદાર ઓળખ અને નાગરિકતાની ચકાસણી અંગે રિપબ્લિકન અને ડેમોક્રેટિક પક્ષો વચ્ચે લાંબા સમયથી મતભેદ રહ્યા છે.
ભારતની SIR અને અમેરિકાની કવાયત વચ્ચે શું તફાવત?
ભારતમાં SIR એક સત્તાવાર ચૂંટણી પ્રક્રિયા છે, જે ચૂંટણી પંચ દ્વારા મતદાર યાદીની વિશેષ ચકાસણી અને સુધારણા માટે હાથ ધરવામાં આવે છે. તેમાં મતદારની વિગતોની ચકાસણી, જરૂરી દસ્તાવેજો, દાવા-આપત્તિ અને અંતે સુધારેલી મતદાર યાદી જેવી પ્રક્રિયાઓ સામેલ છે.બીજી તરફ અમેરિકામાં ટ્રમ્પ જે કડક મતદાર ઓળખ અને નાગરિકતા ચકાસણીની વાત કરી રહ્યા છે તે વિવિધ કાયદાકીય અને વહીવટી પગલાં સાથે જોડાયેલી છે. અમેરિકાની ચૂંટણી વ્યવસ્થા રાજ્ય આધારિત હોવાથી દરેક રાજ્યમાં મતદાર નોંધણી અને ઓળખના નિયમો અલગ હોઈ શકે છે.આથી અમેરિકાની કાર્યવાહી માટે મીડિયામાં ‘SIR’ શબ્દનો ઉપયોગ સરખામણી સમજાવવા માટે થઈ શકે, પરંતુ તે ભારતની SIR પ્રક્રિયાની સીધી નકલ નથી.
ભારતના ચૂંટણી કમિશનર અને અમેરિકન રાજદૂત વચ્ચે શું ચર્ચા થઈ હતી?
આ સમગ્ર ચર્ચાની પાછળ ભારત અને અમેરિકાના ચૂંટણી અધિકારીઓ વચ્ચે થયેલી તાજેતરની મુલાકાત પણ મહત્વપૂર્ણ છે. 12 ઓગસ્ટે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર અને ભારતમાં અમેરિકાના રાજદૂત સર્ગિયો ગોર વચ્ચે મુલાકાત થઈ હતી. આ બેઠકમાં ચૂંટણી વ્યવસ્થાપન અને ચૂંટણી અધિકારીઓની તાલીમ સહિતના મુદ્દાઓ પર સહયોગ અંગે ચર્ચા થઈ હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.આ મુલાકાત પછી ટ્રમ્પે ભારતની ચૂંટણી વ્યવસ્થાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. ખાસ કરીને મતદાર ઓળખપત્રની વ્યવસ્થા અને મોટા પાયે મતદાન હોવા છતાં મતદાર ઓળખ ચકાસણી કેવી રીતે થાય છે તે મુદ્દે ટ્રમ્પે ભારતને અમેરિકાની ચર્ચામાં ઉદાહરણ બનાવ્યું.
ભારતમાં SIRને લઈને પણ રાજકીય ચર્ચા
ભારતમાં SIRને લઈને પણ રાજકીય પક્ષો વચ્ચે ભારે ચર્ચા થઈ છે. એક તરફ ચૂંટણી પંચનું કહેવું છે કે મતદાર યાદીને વધુ ચોક્કસ અને વિશ્વસનીય બનાવવી જરૂરી છે. બીજી તરફ કેટલાક વિપક્ષી પક્ષોએ આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે ચકાસણીની પ્રક્રિયામાં યોગ્ય મતદારોના નામ પણ યાદીમાંથી બહાર થઈ શકે છે.SIR દરમિયાન નામ ન હોય અથવા નામ કાઢી નાખવામાં આવ્યું હોય તેવા મતદારો માટે દાવા અને વાંધા રજૂ કરવાની પ્રક્રિયા રાખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ યોગ્ય મતદારનું નામ અંતિમ યાદીમાં જાળવી રાખવાનો છે.
ટ્રમ્પનો આગ્રહ,ચૂંટણીમાં ઓળખ અને નાગરિકતા સ્પષ્ટ હોવી જોઈએ
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું વર્તમાન અભિયાન મુખ્યત્વે બે મુદ્દા પર કેન્દ્રિત છે,મતદારની ઓળખ અને મતદારની નાગરિકતા. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે અમેરિકામાં મતદાન કરનાર વ્યક્તિ ખરેખર યોગ્ય મતદાર છે કે નહીં તેની ખાતરી થવી જોઈએ.જો કે તેમના સમર્થકોનું માનવું છે કે મતદાર ID અને નાગરિકતાના પુરાવાની ફરજિયાતતા ચૂંટણીમાં વિશ્વાસ વધારી શકે છે. જ્યારે વિરોધીઓનું કહેવું છે કે અત્યંત કડક દસ્તાવેજી નિયમોથી ગરીબ, વૃદ્ધ, સ્થળાંતર કરનારા અથવા જરૂરી દસ્તાવેજો ન ધરાવતા યોગ્ય અમેરિકન નાગરિકોને મતદાનથી મુશ્કેલી થઈ શકે છે. આ કારણે SAVE America Actને લઈને પણ અમેરિકન રાજકારણમાં ભારે ચર્ચા થવાની શક્યતા છે.
અમેરિકાની રાજનીતિમાં ફરી ચૂંટણી વ્યવસ્થા કેન્દ્રમાં
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે ચૂંટણી વ્યવસ્થા અને મતદાર યાદીનો મુદ્દો નવો નથી. 2020ની ચૂંટણી બાદથી તેઓ સતત ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ગેરરીતિના આરોપો લગાવતા આવ્યા છે. હવે રાષ્ટ્રપતિ તરીકે તેઓ મતદાર ઓળખ અને નાગરિકતાની ચકાસણીને લઈને વધુ કડક કાયદાની તરફેણ કરી રહ્યા છે.ટ્રમ્પે ભારતનો ઉલ્લેખ કરીને પોતાની દલીલને આંતરરાષ્ટ્રીય ઉદાહરણ સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કર્યો છે. તેમના મતે ભારત જેવી મોટી લોકશાહીમાં મતદાર ઓળખની વ્યવસ્થા ચાલી શકે છે તો અમેરિકામાં પણ વધુ કડક ઓળખ પ્રણાલી હોવી જોઈએ.હવે નજર SAVE America Act અને અમેરિકામાં મતદાર યાદી તથા નાગરિકતાની ચકાસણી અંગે લેવામાં આવનારા પગલાં પર રહેશે. જો આ પ્રસ્તાવ આગળ વધે છે તો અમેરિકાની ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં મતદાર નોંધણી, ઓળખપત્ર અને પોસ્ટલ વોટિંગ સંબંધિત નિયમોમાં મહત્વપૂર્ણ ફેરફાર થઈ શકે છે.
બીજી તરફ ભારત માટે પણ આ સમગ્ર ઘટનાનું મહત્વ છે, કારણ કે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિએ ખુદ ભારતીય ચૂંટણી વ્યવસ્થાનો ઉલ્લેખ કરીને તેને પોતાના દેશમાં ચૂંટણી સુધારણા અંગેની દલીલનો આધાર બનાવ્યો છે.અમેરિકામાં મતદાર યાદી અને મતદાર ઓળખને લઈને ટ્રમ્પ પ્રશાસનનો કડક અભિગમ હવે આંતરરાષ્ટ્રીય ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે. ટ્રમ્પે ભારતની મતદાર ID વ્યવસ્થાને ઉદાહરણ બનાવીને અમેરિકામાં નાગરિકતાનો પુરાવો અને ફોટો ID આધારિત મતદાન વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત કરવાની માગ કરી છે. 24 હજારથી વધુ બિન-નાગરિકોએ 2020માં ગેરકાયદેસર મતદાન કર્યું હોવાનો તેમનો દાવો પણ આ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે, પરંતુ આ આંકડાને સાબિત થયેલા અંતિમ તથ્ય તરીકે જોવો યોગ્ય નથી. ભારતની SIR અને અમેરિકાની મતદાર યાદી ચકાસણી વચ્ચે કેટલીક સમાનતા દેખાય છે, પરંતુ બંને દેશોની ચૂંટણી વ્યવસ્થા અને કાયદા અલગ હોવાથી બંનેને એકસરખી પ્રક્રિયા ગણવી યોગ્ય નહીં રહે.
