અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે મંગળવારે કહ્યું કે હાલ ઈરાન સાથે કોઈ વાતચીત કરવાની અમેરિકાની યોજના નથી. સાથે જ તેમણે દાવો કર્યો કે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હોર્મુઝની ખાડીનો જળમાર્ગ ખુલ્લો અને કાર્યરત છે. જોકે, આ દાવા વચ્ચે અહીંથી પસાર થતા જહાજોની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો અને એક જહાજને નુકસાન પહોંચ્યાની ઘટના સામે આવી છે.
હોર્મુઝને લઈને અમેરિકાના દાવા સામે જમીની સ્થિતિ અલગ
ટ્રમ્પના નિવેદન એવા સમયે આવ્યા છે જ્યારે હોર્મુઝની ખાડીમાંથી દરિયાઈ પરિવહનને લઈને સતત ચિંતા વધી રહી છે. તાજેતરના આંકડા મુજબ, ગયા અઠવાડિયે આ જળમાર્ગમાંથી જહાજોની અવરજવરમાં 19.5%નો ઘટાડો નોંધાયો હતો. એક રવિવારે માત્ર 3 જહાજો અહીંથી પસાર થયેલા જોવા મળ્યા હતા.
આ ઉપરાંત, યુકેના મેરીટાઇમ ટ્રેડ ઓપરેશન્સ કેન્દ્ર અનુસાર હોર્મુઝની ખાડીમાં એક જહાજના એન્જિન રૂમને નુકસાન પહોંચ્યું હતું. ઘટનાની સંપૂર્ણ વિગતો હજુ સ્પષ્ટ નથી, જ્યારે ઓમાનના કોસ્ટ ગાર્ડે જહાજના ક્રૂને મદદ કરી હતી.
ઓમાન અને ઈરાન વચ્ચે શું ચાલી રહ્યું છે?
હોર્મુઝની ખાડીમાંથી જહાજોની અવરજવર ફરી સામાન્ય બનાવવાના મુદ્દે ઓમાન અને ઈરાન વચ્ચે ચર્ચા ચાલી રહી છે. આ સંભવિત વ્યવસ્થા હેઠળ જળમાર્ગમાં જહાજોની અવરજવર કેવી રીતે સંચાલિત કરવી તે અંગે વાતચીત થઈ રહી છે.
ઈજિપ્તના અધિકારીઓનું માનવું છે કે જો આ મુદ્દે કોઈ સમજૂતી થાય તો તે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી વાતચીતનો માર્ગ ખોલી શકે છે. જોકે, વોશિંગ્ટન પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થાના કેટલાક મુદ્દાઓથી અસહમત હોવાનું સામે આવ્યું છે. ખાસ કરીને ઈરાન અને ઓમાન દ્વારા જહાજોની અવરજવરનું સંયુક્ત સંચાલન અને સુરક્ષા માટે વસૂલવામાં આવતી ફી મુદ્દે મતભેદ છે.
ટ્રમ્પે ઓમાનને પણ આપી ચેતવણી
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે ટ્રમ્પે ઓમાન સામે સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાની ધમકી પણ આપી હોવાના અહેવાલ છે. તેમનું કહેવું હતું કે જો ઓમાન ઈરાન સાથેના મુદ્દે અમેરિકાના હિતોને અસર કરશે તો તેના ગંભીર પરિણામ આવી શકે છે. આ નિવેદનથી મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલી રાજદ્વારી પ્રક્રિયા વધુ નાજુક બની છે.
મધ્યપૂર્વમાં એકસાથે અનેક મોરચે તણાવ
હોર્મુઝની ખાડીનો વિવાદ એકલો નથી. સમગ્ર મધ્યપૂર્વમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં તણાવ વધ્યો છે.
- ઈરાન સાથે જોડાયેલા હૂતી બળવાખોરોએ સાઉદી અરેબિયાની એક તેલ રિફાઇનરી પર ડ્રોન હુમલાની જવાબદારી સ્વીકારી છે.
- ગાઝા શહેરમાં ઈઝરાયેલી સૈન્ય કાર્યવાહી દરમિયાન 6 લોકોનાં મોત અને 14 લોકો ઘાયલ થયા હોવાના અહેવાલ છે.
- સંયુક્ત આરબ અમીરાતે ઈરાનના વિસ્તારમાંથી તેની દરિયાઈ સીમા તરફ 2 બેલિસ્ટિક મિસાઇલ છોડવામાં આવી હોવાનો દાવો કર્યો છે.
- ઈરાને આ ઘટનામાં પોતાની સંડોવણીનો ઇનકાર કર્યો છે.
સમજૂતીની આશા વચ્ચે અમેરિકાનું વલણ કડક
જૂનમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે થયેલી વચગાળાની સમજૂતી હેઠળ વ્યાપક સમાધાન તરફ આગળ વધવાનો પ્રયાસ થયો હતો. જોકે, 17 ઓગસ્ટે તેની 60 દિવસની સમયમર્યાદા કોઈ પ્રગતિ વિના પૂરી થઈ ગઈ. હોર્મુઝ ખોલવા અને અમેરિકાની નાકાબંધી દૂર કરવા જેવા મુદ્દાઓ પર બંને પક્ષ વચ્ચે મતભેદ યથાવત રહ્યા છે.
હવે એક તરફ ઓમાન ઈરાન સાથે હોર્મુઝની ખાડી અંગે ચર્ચા કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે કોઈ વાતચીતની યોજના ન હોવાનું સ્પષ્ટ કર્યું છે. ઈરાન તરફથી પણ અમેરિકાની શરતો સ્વીકારવામાં આવી નથી. પરિણામે, જળમાર્ગ ખુલ્લો હોવાના અમેરિકન દાવા છતાં વાસ્તવિક દરિયાઈ અવરજવર અને સુરક્ષાની સ્થિતિ હજુ સામાન્ય બની નથી.
આગળનો રસ્તો હજુ ધૂંધળો
હોર્મુઝની ખાડીમાં વેપારી જહાજોની ઓછી અવરજવર, જહાજને થયેલું નુકસાન, અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે અટકેલી વાતચીત અને ઓમાનની મધ્યસ્થી—આ બધું દર્શાવે છે કે મધ્યપૂર્વની સ્થિતિ હજુ અત્યંત સંવેદનશીલ છે. આગામી દિવસોમાં કોઈ સમજૂતી થાય છે કે તણાવ વધુ વધે છે તેના પર માત્ર પ્રાદેશિક સુરક્ષા નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક ઊર્જા બજારની દિશા પણ નિર્ભર રહેશે.
