પટનામાં સાઇબર ઠગાઈના મોટા નેટવર્કનો પર્દાફાશ, આરોપીઓ દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન માટે લેતા હતા ₹3,000થી ₹5,000; અનેક રાજ્યોના લોકો સાથે થયેલી ઓનલાઈન ઠગાઈની રકમ આ ખાતાઓમાંથી થઈ ટ્રાન્સફર
સાઇબર ક્રાઇમની દુનિયામાં ઠગો કેવી રીતે સામાન્ય લોકોના બેંક ખાતાનો ઉપયોગ કરીને કરોડો રૂપિયાની ગેરકાયદેસર રકમ એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ પહોંચાડે છે તેનો એક ચોંકાવનારો કિસ્સો બિહારની રાજધાની પટનામાં સામે આવ્યો છે. પોલીસે ત્રણ લોકોની ધરપકડ કરી છે, જેમના બેંક ખાતાઓ કથિત રીતે સાઇબર ઠગો માટે ‘મની ટ્રાન્સફર’ના માધ્યમ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતા હતા. સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ ત્રણમાંથી બે આરોપી Rapido માટે બાઈક ટેક્સી ચલાવતા હતા અને તેમણે પોતાના બેંક ખાતા કથિત રીતે ભાડે આપી દીધા હતા. બદલામાં તેમને દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન માટે આશરે ₹3,000થી ₹5,000 મળતા હતા. પોલીસની તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે આ ખાતાઓ મારફતે આશરે ₹25 કરોડના ટ્રાન્ઝેક્શન થયા હતા.
પોલીસના જણાવ્યા પ્રમાણે ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓની ઓળખ પ્રભાકર, અમિત અને દીપક તરીકે થઈ છે. આ લોકોના બેંક ખાતાઓનો ઉપયોગ કોઈ એક વ્યક્તિની સામાન્ય છેતરપિંડી માટે નહીં પરંતુ એક મોટા ઇન્ટરસ્ટેટ સાઇબર ક્રાઇમ સિન્ડિકેટ દ્વારા કરવામાં આવતો હોવાની આશંકા છે. આ સિન્ડિકેટ ઓનલાઈન ઠગાઈ કરીને મેળવેલી રકમને પહેલા આવા બેંક ખાતામાં જમા કરાવતું અને ત્યારબાદ અલગ-અલગ ખાતાઓમાં ટ્રાન્સફર કરાવતું હતું. એટલે ખાતાધારકો પોતે ભલે ઠગાઈનો મુખ્ય ભાગ ન કરતા હોય, પરંતુ તેમના ખાતાનો ઉપયોગ સાઇબર ગુનાની રકમને આગળ પહોંચાડવા માટે થતો હતો.
માત્ર ₹3,000થી ₹5,000 માટે આપ્યું પોતાનું બેંક ખાતું
આ કેસમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે આરોપીઓએ પોતાના બેંક ખાતા બીજા લોકોના હાથમાં કેમ આપ્યા? પોલીસ તપાસ મુજબ આરોપીઓને તેમના ખાતા મારફતે કરવામાં આવતા દરેક ટ્રાન્ઝેક્શનના બદલામાં આશરે ₹3,000થી ₹5,000 ચૂકવવામાં આવતા હતા. એટલે થોડા હજાર રૂપિયાની કમાણી માટે તેમણે પોતાના બેંકિંગ એકાઉન્ટનો ઉપયોગ અન્ય લોકો માટે કરવાની મંજૂરી આપી હતી. શરૂઆતમાં આ સોદો સરળ કમાણી જેવો લાગ્યો હશે, પરંતુ તપાસમાં હવે સામે આવ્યું છે કે આ જ ખાતાઓ મારફતે કરોડો રૂપિયાની શંકાસ્પદ રકમ ફરી વળી હતી.પોલીસનું કહેવું છે કે આરોપીઓને દરેક ટ્રાન્ઝેક્શન માટે પૈસા મળતા હતા. એટલે જેટલી વાર તેમના ખાતામાંથી અથવા તેમના ખાતામાં રકમ ટ્રાન્સફર થતી, તેના આધારે તેમને કમિશન આપવામાં આવતું હતું. આ મોડલ સાઇબર ક્રાઇમ નેટવર્ક માટે ખૂબ ઉપયોગી બની શકે છે, કારણ કે ઠગો પોતાનું સીધું બેંક એકાઉન્ટ ઉપયોગમાં લેવાને બદલે અન્ય વ્યક્તિના ખાતાનો ઉપયોગ કરીને પૈસાની હિલચાલ છુપાવવાનો પ્રયાસ કરે છે.
Rapidoના બે ડ્રાઈવર કેવી રીતે બન્યા નેટવર્કનો ભાગ?
ધરપકડ કરાયેલા ત્રણ આરોપીઓમાંથી બે લોકો Rapidoના બાઈક-ટેક્સી રાઇડર તરીકે કામ કરતા હતા. તેઓ સામાન્ય રીતે લોકો માટે બાઈક ટેક્સી સેવા આપીને રોજગાર મેળવતા હતા, પરંતુ પોલીસના આરોપ મુજબ સાઇબર ક્રાઇમ નેટવર્ક સાથે જોડાયા બાદ તેમના બેંક ખાતાઓનો ઉપયોગ શંકાસ્પદ નાણાકીય વ્યવહારો માટે થવા લાગ્યો. ત્રીજો આરોપી પણ આવા બેંક ખાતા ભાડે આપવાના કામમાં સંડોવાયેલો હોવાનું તપાસમાં સામે આવ્યું છે.આ કેસ એ બાબત તરફ પણ ધ્યાન દોરે છે કે સાઇબર ઠગો માત્ર ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ કરતા નથી, પરંતુ તેઓ સામાન્ય લોકોના બેંક ખાતા અને ઓળખનો પણ ઉપયોગ કરી શકે છે. કોઈ વ્યક્તિને થોડા હજાર રૂપિયાની લાલચ આપીને તેનું બેંક એકાઉન્ટ મેળવવું અને પછી તે ખાતા મારફતે મોટી રકમ ટ્રાન્સફર કરવી એ સાઇબર ક્રાઇમ નેટવર્કની એક મહત્વપૂર્ણ પદ્ધતિ બની રહી છે.
₹25 કરોડની રકમની હિલચાલથી પોલીસ ચોંકી
પોલીસની તપાસમાં સૌથી મોટો ખુલાસો ત્યારે થયો જ્યારે આ બેંક ખાતાઓ સાથે જોડાયેલા ટ્રાન્ઝેક્શનની તપાસ કરવામાં આવી. તપાસમાં આશરે ₹25 કરોડની રકમના ટ્રાન્ઝેક્શન આ ખાતાઓ મારફતે થયા હોવાનું સામે આવ્યું. આ રકમ એક જ ઘટનાની હોવાને બદલે અલગ-અલગ ઓનલાઈન સાઇબર ઠગાઈના કેસો સાથે જોડાયેલી હોવાનું પોલીસનું કહેવું છે.એટલે આ કેસમાં આરોપીઓ સામે માત્ર એક વ્યક્તિને થયેલી છેતરપિંડીનો મામલો નથી. અનેક રાજ્યોના લોકો દ્વારા સાઇબર ક્રાઇમ અંગે ફરિયાદો નોંધાવવામાં આવી છે અને આ ફરિયાદોમાંથી મળેલી નાણાકીય કડીઓ તપાસકર્તાઓને આરોપીઓના બેંક ખાતાઓ સુધી પહોંચાડવામાં મદદરૂપ બની હોવાનું જણાવાયું છે.
અનેક રાજ્યોના પીડિતોએ કરી હતી ફરિયાદ
પટના સાઇબર પોલીસ સ્ટેશનની પ્રભારી DSP સંગીતા કુમારીના જણાવ્યા મુજબ, આ ત્રણ આરોપીઓ વિરુદ્ધ દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોના પીડિતોએ National Cyber Crime Reporting Portal (NCRP) પર ફરિયાદો નોંધાવી છે. આ ફરિયાદોની તપાસ દરમિયાન બેંક ટ્રાન્ઝેક્શનની કડીઓ શોધવામાં આવી અને શંકાસ્પદ ખાતાઓ સુધી પોલીસ પહોંચી. NCRP દેશભરમાં સાઇબર ગુનાઓની ફરિયાદ નોંધાવવા માટેનું મહત્વપૂર્ણ સરકારી પ્લેટફોર્મ છે. ઓનલાઈન છેતરપિંડી બાદ પીડિતો અહીં ફરિયાદ નોંધાવી શકે છે. અલગ-અલગ રાજ્યોમાંથી આવેલી ફરિયાદો એક જ નાણાકીય નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી હોય તો તપાસ એજન્સીઓને પૈસાની હિલચાલ અને ખાતાઓ વચ્ચેની કડીઓ શોધવામાં મદદ મળી શકે છે.
બેની પટનામાંથી, એકની બક્સરમાંથી ધરપકડ
પોલીસે આ કેસમાં ઝડપી કાર્યવાહી કરતાં બે આરોપીઓની પટનામાંથી અને એક આરોપીની બિહારના બક્સર જિલ્લામાંથી ધરપકડ કરી હતી. ધરપકડ બાદ તેમના બેંક ખાતા, નાણાકીય વ્યવહારો અને કથિત સાઇબર નેટવર્ક સાથેના સંપર્કોની તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે.હવે તપાસકર્તાઓ એ જાણવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે કે આ ખાતાઓનો ઉપયોગ કોણ કરતું હતું અને આરોપીઓને બેંક ખાતા ભાડે આપવાની ઓફર કોણે કરી હતી. માત્ર ત્રણ લોકો સુધી તપાસ મર્યાદિત રહેવાની શક્યતા નથી, કારણ કે પોલીસને આશંકા છે કે આવા અનેક અન્ય લોકો પણ આ નેટવર્કને પોતાના ખાતા આપી ચૂક્યા હોઈ શકે છે.
પોલીસ હવે મોટા સાઇબર સિન્ડિકેટ સુધી પહોંચવા માંગે છે
આ કેસમાં ત્રણ લોકોની ધરપકડ થયા બાદ પોલીસનું મુખ્ય લક્ષ્ય હવે મોટા નેટવર્કના મુખ્ય સંચાલકો સુધી પહોંચવાનું છે. તપાસકર્તાઓ જાણવા માગે છે કે આરોપીઓના બેંક ખાતા વાસ્તવમાં કોણ ચલાવતું હતું, પૈસા કયા ખાતામાં મોકલવામાં આવતા હતા અને આખી વ્યવસ્થા પાછળ કોણ લોકો હતા.પોલીસ એ પણ તપાસી રહી છે કે સાઇબર ઠગોએ અન્ય કેટલા લોકોના બેંક ખાતા ભાડે લીધા હતા. જો આવા વધુ ‘મ્યુલ એકાઉન્ટ’ મળી આવે તો આ સમગ્ર નેટવર્કનું કદ વધુ મોટું હોવાનું સામે આવી શકે છે.તપાસનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ એ પણ છે કે દરેક ખાતાધારકની ભૂમિકા શું હતી. શું તેઓ માત્ર પૈસા માટે ખાતું આપતા હતા કે તેમને ખબર હતી કે તેમના ખાતાનો ઉપયોગ સાઇબર ઠગાઈની રકમ માટે થઈ રહ્યો છે? આ સવાલોના જવાબ તપાસ અને પુરાવાઓના આધારે નક્કી થશે.
‘મ્યુલ એકાઉન્ટ’ શું હોય છે?
સાઇબર ક્રાઇમમાં ‘મ્યુલ એકાઉન્ટ’ એવો બેંક ખાતો હોય છે, જેનો ઉપયોગ ગેરકાયદેસર રીતે મેળવેલી રકમને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ ટ્રાન્સફર કરવા માટે કરવામાં આવે છે. સાઇબર ઠગો ઘણી વખત પોતાનું બેંક ખાતું સીધું ઉપયોગમાં લેતા નથી, કારણ કે તેનાથી તપાસમાં તેમનું સ્થાન અથવા ઓળખ ઝડપથી સામે આવી શકે છે. તેના બદલે તેઓ અન્ય લોકોના બેંક ખાતા મેળવવાનો પ્રયાસ કરે છે.કેટલાક કિસ્સામાં ખાતાધારકને માત્ર કમિશન અથવા ભાડાના નામે પૈસા આપવામાં આવે છે. ખાતાધારકને એવું કહેવામાં આવી શકે છે કે તેના ખાતામાંથી માત્ર સામાન્ય બિઝનેસ પેમેન્ટ કે અન્ય કાયદેસર વ્યવહાર થશે. પરંતુ જો ખાતામાં સાઇબર ઠગાઈની રકમ આવતી-જતી હોય તો ખાતાધારક પણ પોલીસ તપાસના દાયરામાં આવી શકે છે.આથી પોતાનું બેંક ખાતું, ATM, ડેબિટ કાર્ડ, ચેકબુક, OTP અથવા નેટ બેંકિંગની માહિતી કોઈ અજાણ્યા વ્યક્તિને આપવી અત્યંત જોખમી છે. માત્ર થોડા હજાર રૂપિયાની કમાણી માટે બેંક ખાતું ભાડે આપવાથી વ્યક્તિ પોતે જ કાયદાકીય મુશ્કેલીમાં ફસાઈ શકે છે.
સામાન્ય લોકો માટે મોટો સાયબર સેફ્ટી એલર્ટ
પટનાનો આ કેસ સામાન્ય લોકો માટે મોટી ચેતવણી છે. આજના સમયમાં સાઇબર ગુનેગારો લોકોને સીધી ઠગાઈ ઉપરાંત તેમના બેંક ખાતા, મોબાઈલ નંબર અથવા અન્ય નાણાકીય સુવિધાઓનો ઉપયોગ કરવા માટે પણ લલચાવી શકે છે. ઘણી વખત ‘ઘરે બેઠા કમાણી’, ‘બેંક એકાઉન્ટ આપો અને કમિશન મેળવો’ અથવા ‘ટ્રાન્ઝેક્શન માટે તમારું ખાતું જોઈએ’ જેવી ઓફર કરવામાં આવી શકે છે.આવી કોઈ પણ ઓફર સ્વીકારતા પહેલાં તેની કાયદેસરતા ચકાસવી જરૂરી છે. પોતાના ખાતામાં કોઈ અજાણી રકમ આવે અથવા કોઈ વ્યક્તિ તમારા ખાતામાં પૈસા જમા કરાવીને તેને બીજા ખાતામાં મોકલવાનું કહે તો પણ સાવચેત રહેવું જોઈએ.
હવે તપાસમાં શું સામે આવશે?
હાલમાં પોલીસનું ધ્યાન ત્રણ ધરપકડ કરાયેલા આરોપીઓથી આગળ વધીને સમગ્ર સાઇબર નેટવર્ક સુધી પહોંચવા પર છે. તપાસકર્તાઓ બેંક ટ્રાન્ઝેક્શન, ખાતાઓ વચ્ચેના નાણાકીય પ્રવાહ અને આરોપીઓના કથિત સંપર્કોની તપાસ કરી રહ્યા છે. સાથે જ અન્ય એવા લોકોની પણ શોધ થઈ રહી છે જેમણે સંભવિત રીતે પોતાના બેંક ખાતા આ નેટવર્કને આપ્યા હોઈ શકે છે.આ કેસમાં અત્યાર સુધી પોલીસને ₹25 કરોડના ટ્રાન્ઝેક્શન, ત્રણ આરોપીઓની ધરપકડ, બે Rapido બાઈક-ટેક્સી રાઇડર અને અનેક રાજ્યોમાંથી મળેલી સાઇબર ક્રાઇમ ફરિયાદો જેવી મહત્વપૂર્ણ કડીઓ મળી છે. પરંતુ આ સમગ્ર નેટવર્ક પાછળના મુખ્ય આરોપીઓ કોણ છે અને આ રકમ કયા-કયા ઓનલાઈન ફ્રોડ કેસોમાંથી આવી હતી તે તપાસ પૂર્ણ થયા બાદ જ વધુ સ્પષ્ટ થશે.
પટનામાં સામે આવેલો આ કેસ સાઇબર ઠગાઈની નવી અને ચોંકાવનારી રીત તરફ ઈશારો કરે છે. માત્ર ₹3,000થી ₹5,000ના કમિશન માટે બેંક ખાતું ભાડે આપનારા ત્રણ લોકોના ખાતાઓ મારફતે આશરે ₹25 કરોડની શંકાસ્પદ રકમ ટ્રાન્સફર થઈ હોવાનું પોલીસનું કહેવું છે. બે આરોપી Rapidoના બાઈક-ટેક્સી ડ્રાઈવર છે, જ્યારે ત્રીજો વ્યક્તિ પણ ખાતા ભાડે આપવાના નેટવર્ક સાથે જોડાયેલો હોવાનું સામે આવ્યું છે. હવે પોલીસ આ ત્રણ લોકો સુધી મર્યાદિત ન રહેતા સમગ્ર ઇન્ટરસ્ટેટ સાઇબર સિન્ડિકેટના મુખ્ય સૂત્રધારો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.આ ઘટના દરેક બેંક ખાતાધારક માટે સ્પષ્ટ ચેતવણી છે,થોડા હજાર રૂપિયાની લાલચમાં પોતાનું બેંક ખાતું કોઈને આપવું ભવિષ્યમાં કરોડોની સાઇબર ઠગાઈના કેસમાં ફસાવવાનું કારણ બની શકે છે.
