રાજસ્થાનના કોટા સ્થિત ન્યૂ મેડિકલ હોસ્પિટલમાં સીઝેરિયન ડિલિવરી બાદ પાંચ પ્રસૂતાઓના થયેલા મોતના મામલે હવે એક ચોંકાવનારો ખુલાસો સામે આવ્યો છે. તપાસ રિપોર્ટમાં જાણવા મળ્યું છે કે મહિલાઓને આપવામાં આવેલા ઓક્સિટોસિન (Oxytocin) ઇન્જેક્શન નકલી હતા અને તેમાં દવાની જગ્યાએ માત્ર પાણી ભરેલું હતું. પરિણામે ડિલિવરી બાદ થતો ગંભીર રક્તસ્ત્રાવ નિયંત્રિત થઈ શક્યો નહીં અને પાંચ મહિલાઓના મોત થયા હતા.આ ખુલાસા બાદ સમગ્ર રાજસ્થાનના આરોગ્ય તંત્રમાં ખળભળાટ મચી ગયો છે. ઘટનાએ સરકારી હોસ્પિટલોમાં દવાઓની ગુણવત્તા, સપ્લાય ચેઇન અને દર્દીઓની સુરક્ષા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
કોટાની ન્યૂ મેડિકલ હોસ્પિટલમાં થોડા દિવસો પહેલાં સીઝેરિયન ડિલિવરી કરાવનાર પાંચ મહિલાઓના ટૂંકા ગાળામાં મોત થયા હતા. શરૂઆતમાં મોત પાછળના કારણો સ્પષ્ટ ન હોવાથી હોસ્પિટલ પ્રશાસન અને આરોગ્ય વિભાગે તપાસના આદેશ આપ્યા હતા.તપાસ દરમિયાન હોસ્પિટલમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલા ઓક્સિટોસિન ઇન્જેક્શનના નમૂનાઓ લેબોરેટરીમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. હવે સામે આવેલા રિપોર્ટમાં જાણવા મળ્યું છે કે સંબંધિત બેચના ઇન્જેક્શનોમાં જરૂરી દવા તત્વ હાજર જ નહોતું. તેના બદલે ઇન્જેક્શનની શીશીઓમાં પાણી ભરેલું હતું.
ઓક્સિટોસિન ઇન્જેક્શન કેમ મહત્વનું છે?
પ્રસૂતિ દરમિયાન અને ખાસ કરીને સીઝેરિયન ડિલિવરી પછી ઓક્સિટોસિન એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ દવા માનવામાં આવે છે. આ દવાનો ઉપયોગ ગર્ભાશયને સંકોચવામાં મદદ કરવા અને ડિલિવરી પછી થતા વધુ પડતા રક્તસ્ત્રાવને રોકવા માટે કરવામાં આવે છે.જો યોગ્ય સમયે અને યોગ્ય માત્રામાં ઓક્સિટોસિન આપવામાં ન આવે તો દર્દીમાં ભારે બ્લીડિંગ થઈ શકે છે, જે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે નકલી ઇન્જેક્શનને કારણે મહિલાઓને જરૂરી તબીબી લાભ મળ્યો નહોતો અને તેમની સ્થિતિ સતત બગડતી ગઈ હતી.
તપાસમાં શું બહાર આવ્યું?
તપાસ એજન્સીઓ દ્વારા જપ્ત કરાયેલા ઇન્જેક્શનના નમૂનાઓનું વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. લેબ રિપોર્ટ મુજબ ઇન્જેક્શનમાં ઓક્સિટોસિનના જરૂરી રાસાયણિક તત્વો હાજર નહોતા. રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટ કહેવામાં આવ્યું છે કે ઇન્જેક્શન ગુણવત્તાના માપદંડો પર ખરા ઉતરતા નહોતા અને તેમાં દવાની જગ્યાએ પાણી મળ્યું હતું. જેના કારણે દર્દીઓને અપેક્ષિત સારવાર મળી શકી નહોતી.
પાંચ પરિવારો પર તૂટી પડ્યો દુઃખનો પહાડ
આ ઘટનામાં જીવ ગુમાવનાર પાંચ મહિલાઓના પરિવારો માટે આ ખુલાસો વધુ આઘાતજનક બન્યો છે. પરિવારોનો આરોપ છે કે જો હોસ્પિટલમાં યોગ્ય અને અસલી દવાઓ ઉપલબ્ધ હોત તો તેમની પ્રિયજનોનો જીવ બચી શક્યો હોત.
પરિવારજનો દ્વારા દોષિત લોકો સામે કડક કાર્યવાહી અને ન્યાયની માંગ કરવામાં આવી રહી છે.
હોસ્પિટલ પ્રશાસન પર સવાલો
આ ઘટનાએ હોસ્પિટલ પ્રશાસનની કામગીરી પર ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે.
નકલી ઇન્જેક્શન હોસ્પિટલ સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યા?
દવાઓની ખરીદી અને સપ્લાય પ્રક્રિયામાં કોણ જવાબદાર હતું?
દવાની ગુણવત્તાની તપાસ કેમ ન થઈ?
દર્દીઓને આપતા પહેલાં દવાઓનું વેરિફિકેશન કેમ કરવામાં આવ્યું નહીં?
આવા અનેક પ્રશ્નોના જવાબ શોધવા માટે તપાસ ચાલુ છે.
આરોગ્ય વિભાગ હરકતમાં
મામલો ગંભીર બનતાં રાજસ્થાન આરોગ્ય વિભાગે ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસ શરૂ કરી છે. સંબંધિત બેચના તમામ ઇન્જેક્શનો જપ્ત કરવામાં આવ્યા છે અને સપ્લાય ચેઇનની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.અધિકારીઓ હવે શોધી રહ્યા છે કે નકલી ઇન્જેક્શનનું ઉત્પાદન ક્યાં થયું હતું અને તે હોસ્પિટલ સુધી કેવી રીતે પહોંચ્યા.
દવા સપ્લાય સિસ્ટમ પર સવાલ
નકલી દવાઓનો મુદ્દો માત્ર કોટા પૂરતો મર્યાદિત નથી. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે જો સરકારી આરોગ્ય વ્યવસ્થામાં નકલી દવાઓ પ્રવેશી જાય તો તે સમગ્ર જાહેર આરોગ્ય માટે ગંભીર જોખમ બની શકે છે.આ ઘટનાએ દવા સપ્લાય ચેઇનની પારદર્શિતા અને ગુણવત્તા નિયંત્રણ વ્યવસ્થાની ફરી સમીક્ષા કરવાની જરૂરિયાત ઉભી કરી છે.
નિષ્ણાતો શું કહે છે?
તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ ઓક્સિટોસિન જેવી આવશ્યક દવામાં કોઈપણ પ્રકારની ભેળસેળ અથવા નકલ સીધી દર્દીના જીવન સાથે રમત સમાન છે.તેમનું કહેવું છે કે પ્રસૂતિ દરમિયાન રક્તસ્ત્રાવ રોકવા માટે આ દવા અત્યંત જરૂરી હોય છે. જો દવા અસરકારક ન હોય તો દર્દીને બચાવવું ખૂબ મુશ્કેલ બની શકે છે.
રાજકીય પ્રતિક્રિયાઓ પણ તેજ
ઘટના સામે આવ્યા બાદ રાજકીય પક્ષોએ પણ સરકાર પર નિશાન સાધ્યું છે. વિરોધ પક્ષોએ આરોગ્ય તંત્રની નિષ્ફળતા ગણાવીને જવાબદારી નક્કી કરવાની માંગ કરી છે.વિપક્ષનું કહેવું છે કે આ માત્ર તબીબી ભૂલ નહીં પરંતુ ગંભીર વહીવટી બેદરકારીનો મામલો છે.
આગળ શું?
તપાસ એજન્સીઓ હવે નકલી ઇન્જેક્શન બનાવનાર, સપ્લાય કરનાર અને હોસ્પિટલ સુધી પહોંચાડનાર લોકોની ઓળખ કરવામાં વ્યસ્ત છે. જો તપાસમાં ગુનાહિત બેદરકારી અથવા છેતરપિંડી સાબિત થશે તો સંબંધિત લોકો સામે કડક કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.સાથે જ રાજ્યની અન્ય હોસ્પિટલોમાં પણ સમાન બેચના ઇન્જેક્શનોનો ઉપયોગ થયો હતો કે નહીં તેની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
હાલની સ્થિતિ
કોટા ન્યૂ મેડિકલ હોસ્પિટલમાં પાંચ પ્રસૂતાઓના મોતના મામલે હવે તપાસે મહત્વપૂર્ણ વળાંક લીધો છે. લેબોરેટરી રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટ થયું છે કે મહિલાઓને આપવામાં આવેલા ઓક્સિટોસિન ઇન્જેક્શન નકલી હતા અને તેમાં દવાની જગ્યાએ પાણી ભરેલું હતું. પરિણામે ડિલિવરી પછી થતો રક્તસ્ત્રાવ નિયંત્રિત થઈ શક્યો નહીં અને પાંચ મહિલાઓએ જીવ ગુમાવ્યો.
આ ઘટનાએ માત્ર રાજસ્થાન જ નહીં પરંતુ સમગ્ર દેશના આરોગ્ય તંત્ર માટે ચેતવણીરૂપ સંદેશ આપ્યો છે. હવે સૌની નજર તપાસના અંતિમ પરિણામ અને દોષિતો સામે થનારી કાર્યવાહી પર ટકેલી છે.
