પશ્ચિમ બંગાળમાં ભાજપની ઐતિહાસિક જીત પછી હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થઈ રહ્યો છે કે રાજ્યમાં મુખ્યમંત્રી તરીકે ભાજપ કયો ચહેરો પસંદ કરી શકે છે. ભારતીય જનતા પાર્ટીએ ૨૦૭ બેઠકો જીતી છે, જ્યારે ટીએમસી ૮૯ બેઠકો પર આવી ગઈ છે. ભાજપે પશ્ચિમ બંગાળમાં સત્તાવાર રીતે પોતાનો મુખ્ય પ્રધાનપદનો ચહેરો જાહેર કર્યો નથી. રાજસ્થાન, છત્તીસગઢ અને મધ્યપ્રદેશ જેવાં કેટલાંક રાજ્યોમાં પણ ભાજપે મુખ્ય મંત્રીપદનો ચહેરો જાહેર કર્યો ન હતો અને ત્યાં આશ્ચર્યજનક રીતે એક નવા ચહેરાને મુખ્ય મંત્રી બનાવવામાં આવ્યો.
પશ્ચિમ બંગાળમાં મુખ્ય મંત્રીની રેસમાં સૌથી આગળ સુવેન્દુ અધિકારી છે, જેમણે ભવાનીપુર બેઠક પર મમતા બેનરજીને પરાજયનો સ્વાદ ચખાડ્યો છે, પણ સુવેન્દુ અધિકારી જ પશ્ચિમ બંગાળના આગામી મુખ્ય મંત્રી બનશે તેમ કોઈ છાતી ઠોકીને કહી શકે તેમ નથી. ગુજરાતમાં છેક છેલ્લી ઘડીએ ભૂપેન્દ્ર પટેલનું નામ મુખ્ય મંત્રી તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું તેમ ભાજપનું મોવડીમંડળ પોતાની તાકાત દેખાડવા કોઈ નવા ચહેરાને પણ મુખ્ય મંત્રી બનાવી શકે છે.
ભાજપ દ્વારા હજુ સુધી કોઈ નામની ચર્ચા કરવામાં આવી નથી. મુખ્ય મંત્રી તરીકે સંપૂર્ણપણે નવા ચહેરાઓની નિમણૂક કરવાના ભાજપના ટ્રેક રેકોર્ડને જોતાં, સસ્પેન્સ અંત સુધી ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે. તૃણમૂલ કોંગ્રેસે દાવો કર્યો હતો કે જો ભાજપ જીતશે તો મુખ્ય મંત્રી બહારનો વ્યક્તિ હશે. તેના જવાબમાં પશ્ચિમ બંગાળ ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે એક રેલીમાં કહ્યું હતું કે નવા મુખ્યમંત્રી બંગાળના હશે. મુખ્યમંત્રી તરીકે સંપૂર્ણપણે નવા ચહેરાઓની નિમણૂક કરવાના ભાજપના ટ્રેક રેકોર્ડને જોતાં સસ્પેન્સ અંતિમ સમય સુધી ચાલુ રહેવાની શક્યતા છે. આમ છતાં ઘણા નેતાઓને સંભવિત દાવેદાર તરીકે ચર્ચવામાં આવી રહ્યા છે. પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણ પર નજર રાખનારા નિષ્ણાતો કહે છે કે મુખ્યમંત્રી પદ માટેના ઉમેદવારની પસંદગી વખતે રાજકીય અને સંગઠનાત્મક પ્રભાવને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવી શકે છે.
સુવેન્દુ અધિકારી હાલમાં પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં ભાજપનો સૌથી અગ્રણી ચહેરો છે. તેઓ રાજ્ય વિધાનસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા પણ છે. તેમનું રાજકીય મહત્ત્વ પૂર્વ મેદિનીપુર જેવા જિલ્લાઓમાં તેમની મજબૂત સંગઠનાત્મક પકડ અને મુખ્ય બેઠકો પર સમર્થન મેળવવાની તેમની ક્ષમતામાં રહેલું છે. તેઓ એક સમયે તૃણમૂલ કોંગ્રેસમાં મુખ્યમંત્રી મમતા બેનરજીના નજીકના સહયોગી હતા અને રાજ્ય સરકારમાં પ્રભાવશાળી મંત્રી પદો પર હતા.
જો કે ૨૦૨૧ની વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલાં તેઓ ટીએમસી છોડીને ભાજપમાં જોડાયા હતા. સુવેન્દુ અધિકારી અને મમતા બેનરજી વચ્ચેનો ઝઘડો રાજ્યના રાજકારણમાં સૌથી વધુ ચર્ચિત ઘટનાઓમાંનો એક રહ્યો છે. બંને નેતાઓએ ઘણી વાર તીક્ષ્ણ હુમલાઓની આપ-લે કરી છે. આ જ કારણ છે કે સુવેન્દુને ભાજપનો સૌથી મજબૂત મુખ્ય મંત્રીનો ચહેરો માનવામાં આવે છે. તેઓ મમતા બેનરજીના નેતૃત્વને સીધો પડકાર આપે છે.
આ વખતે તેમણે ભવાનીપુર વિધાનસભા બેઠક પરથી વિદાય લેતા મુખ્યમંત્રી મમતા બેનરજીને ૧૫ હજારથી વધુ મતોથી હરાવ્યા છે. જો તેમના દાવામાં કોઈ સમસ્યા હશે, તો તે તેના ભૂતકાળને કારણે હશે. સુવેન્દુ અધિકારી પહેલાં ટીએમસીમાં હતા અને જો તેમને મુખ્ય મંત્રી બનાવવામાં આવે તો જૂના ભાજપના કાર્યકરોમાં એવી લાગણી પેદા થશે કે ટીએમસી એક અલગ સ્વરૂપમાં પાછી આવી છે. સુવેન્દુ RSS પૃષ્ઠભૂમિમાંથી નથી આવતા અને તેમના મુખ્ય મંત્રી બનવાથી પશ્ચિમ બંગાળ રાજ્ય ભાજપનાં અન્ય જૂથો અસ્વસ્થતા અનુભવી શકે છે.
મુખ્યમંત્રી પદના ઉમેદવાર માટે બીજા એક મુખ્ય દાવેદાર દિલીપ ઘોષ છે, જે ભાજપના વરિષ્ઠ નેતા અને ભૂતપૂર્વ પ્રદેશ પ્રમુખ છે. જો આ મામલે RSS અને BJP સાથે સંકળાયેલો કોઈ પ્રખ્યાત ચહેરો હોય તો તે દિલીપ ઘોષ છે. તેમણે પશ્ચિમ બંગાળમાં પક્ષના પાયાના વિસ્તરણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન ભાજપે તેના સંગઠનાત્મક માળખાને નોંધપાત્ર રીતે મજબૂત બનાવ્યું હતું અને ખાસ કરીને ૨૦૧૯ ની લોકસભા ચૂંટણીમાં એક મજબૂત વિપક્ષી દળ તરીકે ઉભરી આવ્યું હતું. દિલીપ ઘોષ તેમની આક્રમક રાજકીય શૈલી અને પાયાના સ્તરે હાજરી માટે જાણીતા છે. તેઓ હવે પ્રદેશ પ્રમુખ ન હોવા છતાં ભારતીય જનતા પાર્ટીમાં એક પ્રભાવશાળી વરિષ્ઠ નેતા તરીકે જાણીતા છે. તેમની પાસે RSSની પૃષ્ઠભૂમિ છે. ઓડિશાની સરહદે આવેલા ખડગપુર જેવા વિસ્તારોમાં તેમણે OBC અને અનુસૂચિત જાતિઓમાં કામ કર્યું છે અને આના કારણે તેમની જીત થઈ છે. આરએસએસમાં દિલીપ ઘોષની સારી છબી છે, પરંતુ એવું લાગતું નથી કે આરએસએસ દિલીપ ઘોષને મુખ્ય મંત્રી બનાવવા માટે દબાણ લાવશે.
શમિક ભટ્ટાચાર્ય હાલમાં પશ્ચિમ બંગાળ ભાજપના પ્રમુખ છે અને રાજ્યમાં ભાજપના સંગઠનાત્મક નેતૃત્વનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, તેથી તેમનું નામ દાવેદારોમાં ગણવામાં આવી રહ્યું છે. શમિક ૧૯૭૪માં રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)માં જોડાયા હતા. ત્યાર બાદ તેમને ભાજપ યુવા મોરચા, દક્ષિણ હાવડા વિભાગના મહાસચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે સતત ૧૧ વર્ષ સુધી આ પદ સંભાળ્યું હતું. ત્યાર બાદ, તેમણે સતત ત્રણ ટર્મ સુધી રાજ્ય ભાજપના મહાસચિવ તરીકે સેવા આપી હતી. શમિકે ૨૦૦૬માં પહેલી વાર ભાજપની ટિકિટ પર શ્યામપુર બેઠક પરથી વિધાનસભા ચૂંટણી લડી હતી, પરંતુ હારી ગયા હતા. તેઓ લાંબા સમયથી ભાજપના સમર્પિત કાર્યકર રહ્યા છે. જ્યારે ૨૦૨૫ માં સુકાંત મજુમદારના સ્થાને નવા પ્રદેશ ભાજપ પ્રમુખનું નામ જાહેર કરવામાં આવ્યું, ત્યારે શમિક ભટ્ટાચાર્યનું નામ મુખ્ય દાવેદારોમાં નહોતું. પરંતુ જ્યારે તેમને પ્રદેશ પ્રમુખ બનાવવામાં આવ્યા, ત્યારે તેમનો પહેલો પડકાર જૂથવાદને દૂર કરવાનો હતો.
ભૂતપૂર્વ પત્રકાર સ્વપ્ન દાસગુપ્તાના નામની પણ ચર્ચા પશ્ચિમ બંગાળના આગામી મુખ્ય મંત્રી તરીકે થઈ રહી છે. જો કે, પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં તેમનું કોઈ ખાસ સ્થાન નથી. ભાજપના મોવડીમંડળ સાથેનાં તેમનાં સમીકરણને ધ્યાનમાં રાખીને તેમનાં નામની પણ ચર્ચા થઈ રહી છે. તેમને ૨૦૧૬ માં રાજ્યસભામાં નામાંકિત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષ ૨૦૨૧ માં તેમને ફરીથી નામાંકિત કરવામાં આવ્યા અને રાજ્યસભાના સભ્ય બનાવવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ છ મહિનાની અંદર તેમણે પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભાની ચૂંટણી લડવા માટે રાજીનામું આપી દીધું. તે સમયે એક વિવાદ પણ ઊભો થયો હતો કે જ્યારે તેઓ સંસદસભ્ય હતા ત્યારે તેમની ઉમેદવારી જાહેર કરવામાં આવી હતી. સ્વપ્ન દાસગુપ્તાએ અનેક અખબારોમાં વરિષ્ઠ સંપાદકીય હોદ્દા સંભાળ્યા હતા. ૨૦૧૫ માં ભારત સરકાર દ્વારા તેમને પદ્મભૂષણથી નવાજવામાં આવ્યા હતા. સંસદની વેબસાઇટ અનુસાર તેઓ ૨૦૧૫થી ૨૦૨૧ સુધી નેહરુ મેમોરિયલ મ્યુઝિયમની એક્ઝિક્યુટિવ કાઉન્સિલના સભ્ય હતા.
આ ઉપરાંત તેઓ માનવસંસાધન મંત્રાલય હેઠળની વિદેશ બાબતોની સમિતિ અને NITSER સહિત ઘણી પસંદગી સમિતિઓના સભ્ય પણ હતા. સિલિગુડીના ભાજપના ધારાસભ્ય શંકર ઘોષની ગણતરી ઉત્તર બંગાળના મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રાદેશિક નેતાઓમાં થાય છે. શંકર ઘોષ સીપીએમના કટ્ટર સામ્યવાદી રહ્યા છે. ઉત્તર બંગાળમાં તેમનો ઘણો પ્રભાવ છે. ૨૦૨૧ માં તેઓ ભાજપમાં જોડાયા અને સિલિગુડીથી તેમની બેઠક જીતી હતી. આ વખતે તેઓ ભાજપના તેવા ઉમેદવારોમાં સામેલ છે જેમણે સારા માર્જિનથી જીત મેળવી છે. આ પાંચ નેતાને બદલે ભાજપ કોઈ છઠ્ઠાને મુખ્ય મંત્રી બનાવે તો પણ નવાઈ નહીં લાગે.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
