ઇરાન પર ઇઝરાયેલ અને અમેરિકાના હુમલાનો મુખ્ય હેતુ ઇરાનમાં સત્તાપરિવર્તન કરાવીને પોતાની કઠપૂતળી જેવી સરકારની સ્થાપના કરવાનો હતો. યુદ્ધના પહેલા દિવસે જ અમેરિકા ઇરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતોલ્લાહ અલી ખામેનીની હત્યા કરવામાં સફળ થયું હતું. અમેરિકાની ધારણા એવી હતી કે ખામેનીની હત્યા પછી ઇરાન નબળું પડી જશે અને અમેરિકા તહેરાનમાં પોતાની આજ્ઞાંકિત સરકારની સ્થાપના કરી શકશે પણ તેની એ ધારણા ખોટી પડી છે. આયાતોલ્લાહ ખામેનીએ દેશ માટે શહીદ થતાં પહેલાં એક એવી વ્યવસ્થાની સ્થાપના કરી હતી, જેમાં સર્વોચ્ચ નેતાનું મોત થાય તો પણ દેશ ચાલતો રહે અને આગળ વધતો રહે.
આ વ્યવસ્થા અંતર્ગત ઇરાનના સર્વોચ્ચ નેતાની પસંદગી કરી લેવામાં આવી છે, જેઓ આયાતોલ્લાહ ખામેનીના પુત્ર મોજતબા ખામેની છે. હકીકતમાં અણુબોમ્બ બનાવવાની બાબતમાં પોતાના પિતા કરતાં પણ મોજતબા ખામેની વધુ મક્કમ છે. ઇરાનનું શાસન મોજતબા ખામેનીના હાથમાં આવતાં ઇરાન પર કબજો કરવાની અમેરિકાની આશા પર પાણી ફરી વળ્યું છે. હકીકતમાં આયાતોલ્લાહ ખામેની એક એવી વ્યવસ્થાનું નિર્માણ કરતા ગયા છે, જે સંપૂર્ણપણે વિકેન્દ્રિત છે. આ કારણે ઇરાન પર અધિકાર જમાવવાની અમેરિકાની યોજના ધૂળમાં મળી ગઈ છે.
ઈરાનના નવા સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામેનીનો જન્મ ૮ સપ્ટેમ્બર, ૧૯૬૯ ના રોજ પૂર્વી ઈરાનના પવિત્ર શહેર મશહદમાં થયો હતો. માત્ર ૧૭ વર્ષની ઉંમરે, તેઓ ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) માં જોડાયા હતા અને ઈરાન-ઈરાક યુદ્ધનાં અંતિમ વર્ષો દરમિયાન તેઓ હબીબ બટાલિયનમાં લડ્યા હતા. મોજતબા તેમના પિતા કરતાં વધુ IRGC માં મૂળ ધરાવે છે. તેમની પત્ની ઝાહરા હદ્દાદ-અદેલ, જે સંસદના ભૂતપૂર્વ સ્પીકરની પુત્રી હતી, તેનું પણ અમેરિકા-ઇઝરાયલી હુમલામાં મૃત્યુ થયું હતું, જેમાં સર્વોચ્ચ નેતાનું મૃત્યુ થયું હતું. આ ધર્મગુરુ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર તેમના કટ્ટર વલણ અંગે તપાસનો સામનો કરી રહ્યા છે.
અગાઉના ઈરાની સર્વોચ્ચ નેતાઓથી વિપરીત, મોજતબાની ધાર્મિક કટ્ટરતા લાંબા સમયથી ચર્ચામાં છે. તેમણે તેહરાનની દક્ષિણમાં આવેલા પવિત્ર શહેર કોમમાં ધર્મશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો હતો, જ્યાં તેઓ શિક્ષણ પણ આપતા હતા. તેઓ પરંપરાગત રીતે આ પદ માટે યોગ્ય માનવામાં આવતા વરિષ્ઠ આયાતુલ્લાહ કરતાં મધ્યમ સ્તરના મૌલવી પદ તરીકે જાણીતા હતા. જો કે, સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે તેમની પસંદગી દર્શાવે છે કે તેમણે કેવી રીતે શક્તિ એકીકૃત કરી હતી. ટોચના પદ માટેના દાવેદારોમાં દેશ ચલાવતી વચગાળાની પરિષદના ત્રણ સભ્યોમાંથી એક અલીરેઝા અરાફી, કટ્ટરપંથી મોહસેન અરાકી અને ૧૯૭૯માં ઇસ્લામિક રિપબ્લિકના સ્થાપકના પૌત્ર હસન ખોમેનીનો પણ સમાવેશ થાય છે. વિરોધીઓએ ખાસ કરીને મોજતબા પર ૨૦૦૯માં તત્કાલીન રાષ્ટ્રપતિ મહમૂદ અહમદીનેજાદની પુનઃચૂંટણી પછી થયેલી હિંસક કાર્યવાહીમાં ભૂમિકા ભજવવાનો આરોપ મૂક્યો હતો, જેના કારણે એક વિશાળ આંદોલન શરૂ થયું હતું.
મોજતબા ખામેનીની સત્તાવાર નિમણૂક થઈ તેના ઘણા સમય પહેલાં મોજતબા ખામેનીએ ઇરાનના સુપ્રીમ લીડર આયાતોલ્લાહ ખામેનીનું કાર્યાલય ચલાવ્યું હોવાના અહેવાલ છે. લાંબી દાઢી અને મોહમ્મદ પયગંબરના વંશજ સૈયદની પાઘડી જેવી કાળી પાઘડી ધરાવતા આ મૌલવીને કેટલાંક લોકો ઇરાનના વાસ્તવિક શાસક તરીકે રજૂ કરે છે. તેઓ ગુપ્તચર કામગીરી અને IRGC નિમણૂકો વચ્ચે એક કેન્દ્રિય કડી સાબિત થયા હતા, પરંતુ હંમેશા પડદા પાછળથી કામ કરતા હતા. કેટલાક અહેવાલો સૂચવે છે કે તેઓ ૩ અબજ ડોલરથી વધુ મૂલ્યની વૈશ્વિક મિલકત અને સંપત્તિના સામ્રાજ્યનું નિયંત્રણ કરે છે. બ્લૂમબર્ગના એક અહેવાલમાં એવો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે મોજતબા ખામેનીએ ૧૦ કરોડ ડોલરથી વધુની અંદાજિત સંપત્તિ એકઠી કરી છે.
જો અમેરિકાના રાજકીય વિશ્લેષકોની વાત સાચી હોય તો, મોજતબા ખામેની તેમના પિતા અલી ખામેની કરતાં પરમાણુ શસ્ત્રો વિકસાવવા તરફ વધુ અનુકૂળ છે. વોશિંગ્ટન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર નિયર ઇસ્ટ પોલિસીએ લખ્યું છે કે જો મોજતબા નેતા બને છે, તો તેઓ અને IRGC નક્કી કરી શકે છે કે ઈરાને ભવિષ્યમાં અમેરિકા-ઇઝરાયલી હુમલાઓને રોકવા માટે પરમાણુ શસ્ત્રો મેળવવા માટે ઝડપથી આગળ વધવું જોઈએ. તેઓ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર વધુ આક્રમક વલણ અપનાવી શકે છે. વધુમાં, લીક થયેલા રાજદ્વારી કેબલ્સમાં ખુલાસો થયો છે કે તેમણે ૨૦૦૪ અને ૨૦૦૮ વચ્ચે વંધ્યત્વની સારવાર માટે યુનાઇટેડ કિંગડમની ખાનગી હોસ્પિટલોમાં ચાર વખત મુલાકાત લીધી હતી. આ વાત લંડનમાં અમેરિકન એમ્બેસીમાંથી ૨૦૦૮ના અમેરિકાના સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટ કેબલના આધારે છે, જેને બાદમાં વિકિલીક્સ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું.
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના પહેલા કાર્યકાળ દરમિયાન ૨૦૧૯ માં યુએસ ટ્રેઝરી વિભાગ દ્વારા મોજતબા ખામેની પર પાબંદી લગાવવામાં આવી હતી, જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે તેઓ તેમના પિતાના કાર્યાલયમાં ક્યારેય ચૂંટાયા નથી કે સરકારી પદ પર નિયુક્ત થયા નથી, તેમ છતાં તેઓ ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. અલી ખામેનીએ તેમની નેતૃત્વની જવાબદારીઓનો એક ભાગ તેમના પુત્રને સોંપ્યો હતો, જેમણે તેમના પિતાની પ્રાદેશિક મહત્ત્વાકાંક્ષાઓને આગળ વધારવા માટે ઈરાની સુરક્ષા દળો સાથે નજીકથી કામ કર્યું હતું. અલી ખામેની અમેરિકન-ઇઝરાયલી દળો દ્વારા કરવામાં આવેલા હુમલામાં માર્યા ગયા તે સમયે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી છે કે નવા નેતા તેમની મંજૂરી વિના લાંબો સમય સુધી ટકી શકશે નહીં. ઇઝરાયલે પણ ચેતવણી આપી છે કે આયાતોલ્લાહ ખામેનીનો નવો ઉત્તરાધિકારી તેનું લક્ષ્ય હશે.
ઈરાનના સરકારી ટી.વી. પર પ્રસારિત થયેલા ફૂટેજમાં મોજતબાને સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે જાહેર કર્યા પછી તેહરાનની શેરીઓમાં વિશાળ ભીડ નારા લગાવતી અને ધ્વજ લહેરાવતી દેખાઈ હતી. છબીઓમાં ભીડ ઉત્સાહપૂર્વક અલ્લાહુ અકબર, ખામેની રાહબરના નારા લગાવતી જોવા મળી હતી. ઇઝરાયલી મીડિયા દાવો કરી રહ્યું છે કે ઈરાનના નવા સુપ્રીમ લીડર મોજતબા ખામેનીને ઈજા થઈ છે. ઇઝરાયલી-અમેરિકન હુમલામાં મોજતબા ખામેનીના પિતા ઉપરાંત, તેમની માતા અને પત્નીનું પણ મોત થયું હતું. ઈરાનના રાજ્ય મીડિયાએ પાછળથી દાવો કર્યો હતો કે મોજતબા ખામેનીને સ્વસ્થ માનવામાં આવે છે. જો કે, કટોકટી દરમિયાન પણ દેશ સમક્ષ હાજર ન થઈ શકવાને કારણે મોજતબાને ઈજા થઈ હોવા અંગે શંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
ઇરાનના સુપ્રીમ લીડર તરીકે મોજતબાની ઘોષણા બાદ તેલ અવીવ, નેતાન્યા અને મધ્ય ઇઝરાયલમાં સાયરન વાગ્યું, કારણ કે ઇરાની મિસાઇલોએ હુમલો કર્યો હતો. ઇઝરાયલનો આયર્ન ડોમ ઇરાનથી બધી મિસાઇલોને અટકાવવામાં નિષ્ફળ ગયો હતો. ઇરાનના ક્લસ્ટર બોમ્બથી એક વ્યક્તિનું મોત થયું અને ૧૦ અન્ય ઘાયલ થયા હતા. મોજતબા ખામેનીના આદેશ પર આ મિસાઇલો છોડવામાં આવી હતી.
તેમના આદેશ પર માત્ર ઇઝરાયલ જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાના સાથી સાઉદી અરેબિયા, કતાર, કુવૈત, બહેરીન, યુએઈ અને ઇરાક પર ડ્રોન અને મિસાઇલોથી હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. આ હુમલાઓમાં સાઉદી અરેબિયામાં બે લોકો માર્યા ગયા હતા અને બહેરીનમાં નોંધપાત્ર નુકસાન થયું હતું. મોજતબા નવા સુપ્રીમ લીડર બનતાં ઇરાનનું વલણ વધુ આક્રમક બની ગયું છે. ઇરાન પાસે મિસાઈલોનો ભંડાર છે, જ્યારે અમેરિકાનો શસ્ત્રભંડાર ઝડપથી ખાલી થઈ રહ્યો છે, જેને કારણે અમેરિકા આ યુદ્ધ હારી જાય તેમ છે.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
