ફેબ્રુઆરી મહિનો એક સમયે ઠંડો પવન, હળવા સૂર્યપ્રકાશ અને બરફથી ઢંકાયેલા પર્વતો માટે જાણીતો હતો, પરંતુ આ વર્ષે ચિત્ર સંપૂર્ણપણે અલગ છે. ઉત્તર ભારત અને મધ્ય ભારતમાં તાપમાન સામાન્ય કરતાં અનેક ડિગ્રી ઉપર છે. બરફ અને ઠંડીની ભૂમિ માટે જાણીતી કાશ્મીર ખીણમાં મહત્તમ તાપમાન 21 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચી ગયું છે. ફેબ્રુઆરીના ઇતિહાસમાં આ અસામાન્ય માનવામાં આવે છે. 24 ફેબ્રુઆરી, 2016 ના રોજ, 20.6 ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન નોંધાયું હતું, પરંતુ આ વર્ષે ગરમીએ તે રેકોર્ડ પણ તોડી નાખ્યો.
શ્રીનગર હવામાન કેન્દ્રના ડિરેક્ટર ડૉ. મુખ્તાર અહેમદના જણાવ્યા અનુસાર, આ વખતે કોઈ મજબૂત પશ્ચિમી વિક્ષેપ સક્રિય નહોતો, જે સામાન્ય શિયાળાના વરસાદ અને હિમવર્ષાને અટકાવી રહ્યો હતો. આ માત્ર મોસમી વધઘટ નથી, પરંતુ વાતાવરણીય અસંતુલનનો સંકેત છે. ‘આ અસામાન્ય ગરમી ખેતી પર સીધી અસર કરી રહી છે. ઘઉં, સરસવ અને અન્ય રવિ પાકને ઠંડા હવામાનની જરૂર પડે છે. જો તાપમાન સમય પહેલાં વધે છે, તો પાક વહેલા પાકે છે, જેના પરિણામે અનાજનું કદ ઓછું થાય છે અને ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થાય છે.
આના ગંભીર સામાજિક અને આર્થિક પરિણામો પણ આવી શકે છે. કાશ્મીર અને લદ્દાખ જેવા પ્રદેશોના અર્થતંત્રનો આધાર એવા પર્યટન ઉદ્યોગ પર બરફના અભાવની અસર પડશે. જો શિયાળુ પર્યટન નબળું પડે છે, તો તે સ્થાનિક લોકોની આવક પર સીધી અસર કરશે. દરમિયાન, મેદાની વિસ્તારોમાં વધતી ગરમી વીજળીની માંગમાં વધારો કરશે, જે સંભવિત રીતે ઊર્જા સંકટને વધુ તીવ્ર બનાવશે. જમ્મુ અને કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી ઓમર અબ્દુલ્લાએ કૃત્રિમ બરફ બનાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. આ પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે આબોહવા પરિવર્તન હવે ફક્ત વૈજ્ઞાનિક અહેવાલો સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ જમીન પર વાસ્તવિકતા બની ગયું છે.
સુરત – કાંતિલાલ માંડોત- આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
