તાજેતરના દિવસોમાં બાળકો ગુમ થવાના અહેવાલો વારંવાર સામે આવી રહ્યા છે. દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે મંગળવારે કેન્દ્ર સરકારને દેશના વિવિધ ભાગોમાં બાળકો ગુમ થવાની ઘટનાઓ પાછળ કોઈ દેશવ્યાપી ગેંગ કે રાજ્ય-વિશિષ્ટ જૂથનો હાથ છે કે કેમ તેની તપાસ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો. ન્યાયાધીશ બી.વી. નાગરત્ના અને ઉજ્જવલ ભુયાનની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે આ ઘટનાઓ પાછળ કોઈ ચોક્કસ પેટર્ન છે કે તે રેન્ડમ ઘટનાઓ છે તે નક્કી કરવું મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે કેન્દ્ર સરકારને બધા રાજ્યોમાંથી ડેટા એકત્રિત કરવા અને તેનું વિશ્લેષણ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો.
કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટમાં શું દલીલ કરી
કેન્દ્ર સરકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા વધારાના સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીએ જણાવ્યું હતું કે કેટલાક રાજ્યોએ ગુમ થયેલા બાળકો અને સંબંધિત કાર્યવાહી સંબંધિત ડેટા પ્રદાન કર્યો છે પરંતુ લગભગ એક ડઝન રાજ્યોએ તેમનો ડેટા શેર કર્યો નથી. ભાટીએ દલીલ કરી હતી કે વિશ્લેષણ ફક્ત ત્યારે જ થઈ શકે છે જ્યારે કેન્દ્ર સરકાર પાસે સંપૂર્ણ ડેટા ઉપલબ્ધ હોય. તેમણે કહ્યું, “અમે જાણવા માંગીએ છીએ કે ગુમ થયેલા બાળકોની આ ઘટનાઓ પાછળ કોઈ દેશવ્યાપી ગેંગ છે કે રાજ્ય-વિશિષ્ટ જૂથનો હાથ છે? શું આ ઘટનાઓ પાછળ કોઈ ચોક્કસ પેટર્ન છે કે પછી આ ફક્ત રેન્ડમ ઘટનાઓ છે?”
સુપ્રીમ કોર્ટના સૂચનો
સુપ્રીમ કોર્ટે એડિશનલ સોલિસિટર જનરલ ઐશ્વર્યા ભાટીને સૂચન કર્યું કે આવી ઘટનાઓ માટે કોણ જવાબદાર છે તે શોધવા માટે બચાવેલા બાળકોનો ઇન્ટરવ્યુ લેવો જોઈએ. બેન્ચે ડેટા પૂરા પાડનારા રાજ્યોની ટીકા કરી. તેણે કહ્યું કે જો જરૂરી હોય તો તે કડક આદેશો પસાર કરી શકે છે. વરિષ્ઠ વકીલ અપર્ણા ભટ્ટે કહ્યું કે કેન્દ્ર સરકારે પહેલ કરી છે અને તમામ રાજ્યોને ડેટા પૂરા પાડવા માટે સૂચનાઓ જારી કરવી જોઈએ.
સુપ્રીમ કોર્ટની આ બેન્ચ ‘ગુડિયા સ્વયંસેવક સંસ્થાન’ નામની NGO દ્વારા દાખલ કરાયેલી જાહેર હિતની અરજીની સુનાવણી કરી રહી હતી, જેમાં અનેક રાજ્યોમાં ગુમ થયેલા બાળકોની સંખ્યામાં સતત વધારો થયો હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. ગયા વર્ષે 9 ડિસેમ્બરે, સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને ગુમ થયેલા બાળકો પર છ વર્ષનો રાષ્ટ્રવ્યાપી ડેટા પૂરો પાડવા અને આવા ડેટા સંકલનમાં રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો સાથે અસરકારક સંકલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયમાં એક સમર્પિત અધિકારીની નિમણૂક કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
અગાઉ સુપ્રીમ કોર્ટે તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ગુમ થયેલા બાળકોના કેસોની દેખરેખ માટે સમર્પિત નોડલ અધિકારીઓની નિમણૂક કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો અને ખાતરી કરી હતી કે આવી માહિતી તાત્કાલિક કેન્દ્રીય મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રાલય દ્વારા સંચાલિત પોર્ટલ પર અપલોડ કરવામાં આવે. 18 નવેમ્બર, 2025 ના રોજ કોર્ટે એક મીડિયા રિપોર્ટ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી જેમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ભારતમાં દર આઠ મિનિટે એક બાળક ગુમ થાય છે. તેણે ગુમ થયેલા બાળકોને ગંભીર મુદ્દો ગણાવ્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું હતું કે દેશમાં દત્તક લેવાની પ્રક્રિયા જટિલ છે અને કેન્દ્ર સરકારને પ્રક્રિયા સરળ બનાવવા કહ્યું હતું. કોર્ટે કહ્યું હતું કે ભારતમાં દત્તક લેવાની પ્રક્રિયા જટિલ હોવાથી તેનું ઉલ્લંઘન થવું ફરજિયાત છે અને લોકો બાળકો પેદા કરવા માટે ગેરકાયદેસર માધ્યમોનો આશરો લે છે.
