ભારતે પાડોશી દેશોમાંથી આવતા વિદેશી રોકાણના નિયમોમાં ફેરફાર કર્યા બાદ મોટો ફાયદો મળ્યો છે. નવી નીતિ હેઠળ અત્યાર સુધીમાં ₹4,895 કરોડના 29 વિદેશી સીધા રોકાણ એટલે કે FDIના પ્રસ્તાવ મળ્યા છે. આ માહિતી કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયે આપી છે. આ રોકાણના પ્રસ્તાવો માહિતી ટેક્નોલોજી, AI, ઉત્પાદન, દવા, ડેટા સેન્ટર અને પરિવહન સહિતના ક્ષેત્રોમાં આવ્યા છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ આ કુલ રકમ લગભગ 511.5 મિલિયન ડોલર છે.
નિયમોમાં શું ફેરફાર કરવામાં આવ્યો?
આ વર્ષે મે મહિનામાં કેન્દ્ર સરકારે જમીન સરહદ ધરાવતા પાડોશી દેશોમાંથી આવતા રોકાણ માટે નિયમોમાં છૂટ આપી હતી. નવા નિયમ મુજબ આવા દેશોમાંથી જોડાયેલી કંપની અથવા રોકાણકાર ભારતમાં કોઈ કંપનીમાં 10% સુધીનો હિસ્સો લઈ શકે છે, જો તે હિસ્સો કંપની પર નિયંત્રણ આપતો ન હોય. આવા રોકાણ માટે કેટલીક શરતો પૂરી થાય તો સરકારની અગાઉથી મંજૂરી લેવાની જરૂર રહેતી નથી.
સરળ ભાષામાં સમજીએ તો, જો કોઈ વિદેશી કંપની ભારતીય કંપનીમાં નાનો હિસ્સો લે અને તેનો કાબૂ પોતાના હાથમાં ન લેતી હોય, તો હવે તેને અગાઉની જેમ લાંબી મંજૂરી પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું નહીં પડે. આ ફેરફારથી ભારતમાં રોકાણ કરવું વિદેશી કંપનીઓ માટે થોડું સરળ બન્યું છે.
2020ના નિયમો કરતાં આ વખતે શું બદલાયું?
2020માં ભારતે જમીન સરહદ ધરાવતા દેશોમાંથી આવતા રોકાણ અંગે નિયમો વધુ કડક કર્યા હતા. ખાસ કરીને ચીન સહિતના પાડોશી દેશો સાથે જોડાયેલા રોકાણ માટે સરકારની અગાઉથી મંજૂરી લેવી પડતી હતી. રોકાણનો હિસ્સો નાનો હોય તો પણ આ નિયમ લાગુ પડી શકતો હતો. આ નિર્ણય પાછળ દેશની સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક ચિંતાઓ પણ મહત્વની હતી.
હવે નવા નિયમોમાં મર્યાદિત અને કંપની પર કાબૂ ન આપતા રોકાણ માટે રસ્તો સરળ કરવામાં આવ્યો છે. સરકારનો હેતુ વિદેશી મૂડી લાવવાનો છે, પરંતુ સાથે સાથે રોકાણ પર નિયંત્રણ પણ જાળવી રાખવાનું છે.
કયા ક્ષેત્રોમાં પૈસા આવી રહ્યા છે?
નવી નીતિ બાદ મળેલા 29 રોકાણના પ્રસ્તાવો અલગ-અલગ ક્ષેત્રોમાં છે. તેમાં ખાસ કરીને ટેક્નોલોજી અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રનો સમાવેશ થાય છે.
મુખ્ય ક્ષેત્રો:
- માહિતી ટેક્નોલોજી
- AI
- ઉત્પાદન
- દવા ઉદ્યોગ
- ડેટા સેન્ટર
- પરિવહન સેવાઓ
- માહિતી અને સંચાર ક્ષેત્ર
આથી સરકારને આશા છે કે નિયમોમાં છૂટ આપવાથી માત્ર વિદેશી પૈસા જ નહીં આવે, પરંતુ નવી ટેક્નોલોજી, ઉત્પાદન ક્ષમતા અને રોજગારની તકો પણ વધશે.
રોકાણ ક્યાંથી આવ્યું?
રસપ્રદ વાત એ છે કે આ 29 રોકાણના પ્રસ્તાવો સીધા માત્ર પાડોશી દેશોમાંથી આવ્યા નથી. વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રાલયના જણાવ્યા મુજબ આ રોકાણ સાથે જોડાયેલી કંપનીઓ અથવા રોકાણકારો મોરિશિયસ, અમેરિકા, દક્ષિણ કોરિયા, જાપાન, સિંગાપોર, લક્ઝમબર્ગ અને કેમેન ટાપુઓ જેવા સ્થળોએ આધારિત છે.
અહીં એક મહત્વની વાત સમજવી જરૂરી છે કે નવા નિયમોનો સૌથી મોટો પ્રભાવ ચીન સાથે જોડાયેલા રોકાણ પર પડી શકે છે, કારણ કે ચીન ભારતનો સૌથી મોટો પાડોશી દેશ છે અને બંને દેશો વચ્ચે જમીન સરહદ પણ છે. જોકે અત્યાર સુધી જાહેર થયેલા 29 પ્રસ્તાવને માત્ર ચીનનું રોકાણ ગણવું યોગ્ય નથી.
સરકારનું ધ્યાન રોકાણ સાથે સુરક્ષા પર પણ
કેન્દ્ર સરકાર માટે પડકાર એ છે કે વિદેશી રોકાણ વધે અને સાથે દેશની સુરક્ષા સાથે કોઈ સમાધાન ન થાય. તેથી નવા નિયમોમાં 10%ની મર્યાદા અને કંપની પર નિયંત્રણ ન હોવાની શરત રાખવામાં આવી છે. સરકારનું માનવું છે કે આ રીતે નાના વિદેશી રોકાણ માટે રસ્તો સરળ બનશે અને મોટા અથવા નિયંત્રણ આપતા રોકાણ પર દેખરેખ ચાલુ રહેશે.
નવી નીતિ બાદ માત્ર થોડા મહિનામાં ₹4,895 કરોડના 29 પ્રસ્તાવ મળવા એ સરકાર માટે સકારાત્મક સંકેત માનવામાં આવી રહ્યો છે. હવે આ પ્રસ્તાવોમાંથી કેટલા ખરેખર રોકાણમાં બદલાય છે અને આગામી મહિનાઓમાં વધુ કેટલું વિદેશી મૂડીરોકાણ ભારતમાં આવે છે તેના પર નજર રહેશે.
