ટ્રમ્પનો મોટો દાવો, જિનપિંગ સાથેની મુલાકાત બાદ વૈશ્વિક રાજકારણમાં ગરમાવો
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ Donald Trump એ એક મોટો દાવો કરતા જણાવ્યું છે કે ચીન હવે ઈરાનને સૈન્ય સાધનો અથવા હથિયારો આપશે નહીં. ટ્રમ્પે આ નિવેદન ચીનના રાષ્ટ્રપતિ Xi Jinping સાથે થયેલી બેઠક બાદ આપ્યું હોવાનું કહેવાય છે. આ નિવેદન બાદ અમેરિકા-ચીન-ઈરાન વચ્ચેના રાજદ્વારી સંબંધો અને પશ્ચિમ એશિયાની સ્થિતિ ફરી એકવાર વૈશ્વિક ચર્ચાનું કેન્દ્ર બની ગઈ છે.
મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, ટ્રમ્પે એક ઇન્ટરવ્યૂમાં કહ્યું કે તેમણે જિનપિંગ સાથે ઈરાન મુદ્દે સ્પષ્ટ ચર્ચા કરી હતી. ટ્રમ્પના જણાવ્યા પ્રમાણે, ચીનના રાષ્ટ્રપતિએ તેમને ખાતરી આપી કે બેઇજિંગ તરફથી તેહરાનને કોઈ પણ પ્રકારના સૈન્ય સાધનો અથવા હથિયારોની સપ્લાય કરવામાં નહીં આવે. ટ્રમ્પે કહ્યું કે “આ ખૂબ જ મોટું નિવેદન છે અને જિનપિંગે આ વાત ખૂબ જ મજબૂતીથી કહી.” તાજેતરના સમયમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધી રહેલા તણાવને કારણે સમગ્ર વિશ્વ ચિંતિત બન્યું છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝ જળસંધિ (Strait of Hormuz) ને લઈને સર્જાયેલા સંકટ બાદ વૈશ્વિક તેલ બજારમાં ભારે અનિશ્ચિતતા જોવા મળી રહી છે. આવી સ્થિતિમાં ચીન જો ઈરાનને હથિયારો પૂરાં પાડે તો પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની શકે તેવી અમેરિકાની ચિંતા રહી છે.
ટ્રમ્પે અગાઉ પણ ચીનને ચેતવણી આપી હતી કે જો કોઈ દેશ ઈરાનને હથિયારો સપ્લાય કરશે તો અમેરિકા તેની સામે કડક આર્થિક પગલાં લઈ શકે છે. કેટલાક અહેવાલોમાં તો 50 ટકા સુધીના ટેરિફ લગાવવાની ધમકીનો પણ ઉલ્લેખ થયો હતો. ત્યારબાદ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે તેમણે જિનપિંગને સીધો પત્ર લખ્યો હતો અને હથિયારો ન મોકલવા વિનંતી કરી હતી. હવે તેમની મુલાકાત બાદ ટ્રમ્પે ફરીથી દાવો કર્યો છે કે ચીને સકારાત્મક ખાતરી આપી છે. આ બેઠક દરમિયાન હોર્મુઝ જળસંધિ ખુલ્લી રાખવાના મુદ્દે પણ બંને દેશો વચ્ચે ચર્ચા થઈ હોવાનું સામે આવ્યું છે. અમેરિકી વ્હાઇટ હાઉસના રિપોર્ટ મુજબ, ટ્રમ્પ અને જિનપિંગ બંનેએ સહમતિ દર્શાવી કે વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા માટે હોર્મુઝનો માર્ગ ખુલ્લો રહેવું ખૂબ જ જરૂરી છે.
જોકે બીજી તરફ કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય અહેવાલોમાં એવો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો હતો કે અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓએ ચીન દ્વારા ઈરાનને કેટલાક ડ્યુઅલ-યુઝ સાધનો અથવા સૈન્ય સહાયતા અંગે શંકા વ્યક્ત કરી હતી. આ કારણે અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેનો વિશ્વાસનો પ્રશ્ન વધુ ગંભીર બન્યો હતો. જોકે બેઇજિંગ સતત આવા તમામ આરોપોને નકારી રહ્યું છે. બીજી બાજુ ટ્રમ્પની ચીન મુલાકાત દરમિયાન વેપાર, તાઈવાન, આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ, ફેન્ટેનાઈલ નિયંત્રણ અને પશ્ચિમ એશિયાની સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પર પણ ચર્ચા થઈ હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. બંને દેશો વચ્ચે ભલે સ્પર્ધા અને રાજકીય મતભેદો હોય, પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને સુરક્ષા મુદ્દે સતત સંવાદ જાળવવાની જરૂરિયાત બંને દેશોએ સ્વીકારી હોવાનું કહેવાય છે.
વિશ્વ રાજકારણના નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પનું આ નિવેદન માત્ર રાજદ્વારી સંદેશ નહીં પરંતુ ઈરાન પર આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ વધારવાનો પ્રયાસ પણ હોઈ શકે છે. જો ચીન ખરેખર ઈરાનથી સૈન્ય અંતર જાળવે છે તો પશ્ચિમ એશિયાની હાલની પરિસ્થિતિમાં તેનો મોટો રાજકીય પ્રભાવ પડી શકે છે. બીજી તરફ, ઘણા વિશ્લેષકો ટ્રમ્પના દાવાને લઈને સાવચેતી પણ રાખી રહ્યા છે કારણ કે અગાઉ પણ અનેક મુદ્દાઓ પર ટ્રમ્પના નિવેદનો ચર્ચા અને વિવાદનું કારણ બન્યા છે. હાલ સમગ્ર વિશ્વની નજર અમેરિકા, ચીન અને ઈરાન વચ્ચેની આગામી રાજદ્વારી ચાલ પર ટકેલી છે. જો ચીન ખરેખર ઈરાનને સૈન્ય સહાયતા અટકાવે છે તો મધ્યપૂર્વમાં ચાલી રહેલા તણાવને ઓછો કરવામાં તેનો મહત્વપૂર્ણ ફાળો રહી શકે છે.
