ઈરાન-અમેરિકા સમજૂતી, લેબનોનમાં ઇઝરાયલની કાર્યવાહી અને G-7 મંચ પરથી ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદનથી અમેરિકા-ઇઝરાયલ સંબંધોમાં તણાવના સંકેત
વિશ્વ રાજનીતિમાં અમેરિકા અને ઇઝરાયલને સૌથી નજીકના સહયોગી દેશો તરીકે જોવામાં આવે છે. પરંતુ ફ્રાન્સમાં યોજાયેલી G-7 સમિટ દરમિયાન અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઇઝરાયલના વડાપ્રધાન Benjamin Netanyahu સામે જાહેરમાં નારાજગી વ્યક્ત કરતાં આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ભારે ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
ટ્રમ્પે માત્ર નેતન્યાહૂને વધુ જવાબદાર બનવાની સલાહ જ આપી નથી, પરંતુ એક એવું નિવેદન પણ આપ્યું કે જેના કારણે રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે હલચલ મચી ગઈ છે.ટ્રમ્પે કહ્યું કે, “અમેરિકા વગર ઇઝરાયલનું અસ્તિત્વ શક્ય ન હોત અને મારા વગર પણ ઇઝરાયલ ન હોત, કારણ કે મેં જે કર્યું તે બીજા કોઈ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિએ કર્યું નથી.” તેમના નિવેદનને અમેરિકા -ઇઝરાયલ સંબંધોના સંદર્ભમાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે.
G-7 સમિટમાં શું થયું?
ફ્રાન્સના એવિયન-લે-બેન્સ ખાતે યોજાયેલી G-7 સમિટ દરમિયાન ટ્રમ્પે વિવિધ વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી હતી. આ દરમિયાન ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે થયેલી નવી સમજૂતી, લેબનોનમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને ઇઝરાયલની સૈન્ય કાર્યવાહીને લઈને પણ ચર્ચા થઈ હતી.પત્રકારો સાથેની વાતચીત દરમિયાન ટ્રમ્પે કહ્યું કે તેઓ અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે હજુ પણ સારા સંબંધો છે, પરંતુ ઇઝરાયલે લેબનોન મામલે વધુ જવાબદારીપૂર્વક વર્તવું જોઈએ. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે સામાન્ય નાગરિકોના મોત અને રહેણાંક વિસ્તારો પર હુમલા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ગંભીર ચિંતા ઊભી કરે છે.
“મારા વગર ઇઝરાયલ ન હોત” – ટ્રમ્પનું મોટું નિવેદન
G-7 સમિટ દરમિયાન ટ્રમ્પે કહ્યું કે ઇઝરાયલની સુરક્ષા અને અસ્તિત્વ માટે અમેરિકાએ વર્ષો સુધી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી છે. તેમણે દાવો કર્યો કે તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન લેવામાં આવેલા નિર્ણયો અને નીતિઓના કારણે ઇઝરાયલ વધુ સુરક્ષિત બન્યું છે.ટ્રમ્પે કહ્યું, “અમેરિકા વગર ઇઝરાયલ ન હોત. મારા વગર પણ ઇઝરાયલ ન હોત, કારણ કે બીજા કોઈ રાષ્ટ્રપતિએ તે હિંમત દેખાડી નહોતી જે મેં દેખાડી.” આ નિવેદન બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય વિશ્લેષકોમાં ચર્ચા શરૂ થઈ ગઈ કે શું ટ્રમ્પ પોતાને ઇઝરાયલના સૌથી મોટા રાજકીય સમર્થક તરીકે રજૂ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
નેતન્યાહૂને શું સલાહ આપી?
ટ્રમ્પે પોતાના નિવેદનમાં સ્પષ્ટ કર્યું કે તેમની અને નેતન્યાહૂ વચ્ચે કોઈ વ્યક્તિગત દુશ્મનાવટ નથી. તેમણે કહ્યું કે બંને વચ્ચે લાંબા સમયથી સારા સંબંધો રહ્યા છે. જોકે તેમણે ઉમેર્યું કે નેતન્યાહૂએ લેબનોન મુદ્દે વધુ જવાબદાર અને સંયમિત અભિગમ અપનાવવો જોઈએ.ટ્રમ્પે ખાસ કરીને લેબનોનમાં થયેલા હવાઈ હુમલાઓ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમના અનુસાર આતંકી સંગઠનોને નિશાન બનાવવા માટે આખી રહેણાંક ઇમારતો તોડી પાડવી યોગ્ય નથી, કારણ કે ત્યાં નિર્દોષ નાગરિકો પણ રહેતા હોય છે.
ઈરાન-અમેરિકા સમજૂતી પાછળનો વિવાદ
તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ સમજૂતી થઈ હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ સમજૂતીનો મુખ્ય હેતુ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને નિયંત્રિત કરવાનો અને મધ્યપૂર્વમાં વધતા તણાવને ઘટાડવાનો હોવાનું કહેવાય છે.
અહેવાલો અનુસાર, લેબનોનમાં ઇઝરાયલ દ્વારા કરવામાં આવેલા કેટલાક હુમલાઓના કારણે આ સમજૂતી જોખમમાં મુકાઈ શકે તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. ટ્રમ્પે પણ સ્વીકાર્યું હતું કે આવા હુમલાઓ શાંતિ પ્રક્રિયાને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
શું અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચે મતભેદ વધી રહ્યા છે?
રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ટ્રમ્પના નિવેદનો અમેરિકા અને ઇઝરાયલ વચ્ચેના સંબંધોમાં આવેલા સૂક્ષ્મ તણાવ તરફ સંકેત આપે છે. સામાન્ય રીતે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિઓ જાહેર મંચ પરથી ઇઝરાયલની ટીકા કરતા નથી, પરંતુ ટ્રમ્પે G-7 જેવી આંતરરાષ્ટ્રીય સમિટમાં ખુલ્લેઆમ નેતન્યાહૂને સંદેશ આપ્યો છે.જોકે ટ્રમ્પે વારંવાર કહ્યું કે તેઓ નેતન્યાહૂ સાથે “અદ્ભુત સંબંધ” ધરાવે છે, તેમ છતાં તેમની ટિપ્પણીઓ દર્શાવે છે કે લેબનોન અને ઈરાન સંબંધિત મુદ્દાઓ પર બંને દેશો વચ્ચે વિચારભેદ હોઈ શકે છે.
લેબનોન મુદ્દે ટ્રમ્પ કેમ નારાજ?
ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે લેબનોનમાં લાંબા સમયથી ચાલતા સંઘર્ષના કારણે સામાન્ય લોકોનું મોટું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે દરેક વખતે કોઈ આતંકી નેતાને શોધવા માટે મોટી રહેણાંક ઇમારતોને નિશાન બનાવવી યોગ્ય નથી.તેમણે એ પણ સૂચવ્યું કે લેબનોનમાં કેટલાક મુદ્દાઓ સ્થાનિક સ્તરે ઉકેલી શકાય છે અને દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ મોટા પાયે સૈન્ય કાર્યવાહી જ હોય એવું જરૂરી નથી.
વિશ્વભરમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યું નિવેદન
ટ્રમ્પના “મારા વગર ઇઝરાયલ ન હોત” નિવેદન બાદ વિશ્વભરના મીડિયામાં આ મુદ્દો મુખ્ય ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે. કેટલાક રાજકીય વિશ્લેષકો તેને ટ્રમ્પની આત્મવિશ્વાસપૂર્ણ રાજકીય શૈલી ગણાવી રહ્યા છે, જ્યારે કેટલાક નિષ્ણાતો માને છે કે આવા નિવેદનો અમેરિકા અને ઇઝરાયલના સંબંધોને લઈને નવા પ્રશ્નો ઉભા કરી શકે છે.સોશિયલ મીડિયા પર ટ્રમ્પના આ નિવેદનની ભારે ચર્ચા ચાલી રહી છે. સમર્થકો તેને ટ્રમ્પના નેતૃત્વની સફળતા તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે, જ્યારે વિરોધીઓ તેને અતિશયોક્તિપૂર્ણ ગણાવી રહ્યા છે.
હાલમાં અમેરિકા, ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલી રાજદ્વારી પ્રક્રિયા સમગ્ર વિશ્વ માટે મહત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે. મધ્યપૂર્વમાં શાંતિ જાળવવા માટે અમેરિકા મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે અને ટ્રમ્પ સતત દાવો કરી રહ્યા છે કે તેઓ ઈરાનને પરમાણુ હથિયાર મેળવવાથી રોકવામાં સફળ રહેશે.
G-7 સમિટમાં આપવામાં આવેલા ટ્રમ્પના નિવેદનોએ એક બાબત સ્પષ્ટ કરી છે કે મધ્યપૂર્વની રાજનીતિમાં હજુ પણ ભારે અનિશ્ચિતતા છે. નેતન્યાહૂ પ્રત્યેની જાહેર ટીકા, ઈરાન સાથેની સમજૂતી, “મારા વગર ઇઝરાયલ ન હોત” જેવા નિવેદનોએ વિશ્વ રાજકારણમાં નવી ચર્ચાનો વિષય ઉભો કર્યો છે. આગામી દિવસોમાં અમેરિકા-ઇઝરાયલ સંબંધો કઈ દિશામાં આગળ વધે છે તેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર રહેશે.
