ભારતમાં કોઈ ગુનાહિત તત્ત્વો દારૂના કે જુગારના અડ્ડા ચલાવે તેનું પોલીસ ક્યારેય એન્કાઉન્ટર નથી કરતી પણ લાંચ લઈને તેને ધંધો કરવા દે છે, પણ જો કોઈ દેશપ્રેમી યુવક સરકારના ભ્રષ્ટાચાર સામે અવાજ ઉઠાવે તો તેનું એન્કાઉન્ટર કરી નાખવામાં આવે છે. બિહારની પોલીસે તાજેતરમાં સરકારી સિસ્ટમની ક્ષતિઓ સામે અવાજ ઉઠાવી રહેલા ભારત ભૂષણ તિવારી નામના આશાસ્પદ યુવાનનું એન્કાઉન્ટર કરી નાખ્યું તેની દેશભરમાં નિંદા થઈ રહી છે. બિહારના ભોજપુરમાં થયેલા ફેક એન્કાઉન્ટર બાદ રાજ્યની પોલીસ પર ભારે રોષ વ્યાપી ગયો છે.
ભારત ભૂષણ તિવારી ભોજપુરના બિલૌટી ગામનો એક યુવાન હતો. તેની પાસે બીએસસીની ડિગ્રી હતી અને તેના પિતા બિહાર પોલીસમાં ડ્રાઇવર હતા. છેલ્લાં એકથી બે વર્ષથી ભારત ભૂષણ ગામમાં પૂર, ધોવાણ અને અધૂરા સરકારી વચનો જેવા મુદ્દાઓ પર સોશિયલ મીડિયા પર વીડિયો દ્વારા પોતાનો અવાજ ઉઠાવી રહ્યો હતો. થોડા દિવસો પહેલા ભારત ભૂષણે ફેસબુક પોસ્ટમાં સરકારની કામગીરી પ્રત્યે નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી અને એક અધિકારીનું એન્કાઉન્ટર કરવાની હાકલ કરી હતી. ભારત ભૂષણની પોસ્ટ વાયરલ થયા પછી, સ્થાનિક પોલીસ તેના ઘરે ગઈ હતી. પોલીસનું કહેવું છે કે તેઓએ તેને સમજાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તેણે પિસ્તોલ કાઢી હતી. એક વીડિયોમાં ભારત ભૂષણની માતા પણ તેના દીકરાને સમજાવતી જોવા મળે છે. ભારત ભૂષણે આ બધા વીડિયો તેના ફેસબુક પેજ પર પોસ્ટ કર્યા હતા.
મંગળવારે પોલીસે ભારત ભૂષણને માનસિક રીતે અસ્થિર જાહેર કર્યો હતો, પરંતુ એક દિવસ પછી એન્કાઉન્ટરમાં તેનું મોત થયું હતું. એન્કાઉન્ટર પહેલાં પણ તેણે લાઈવસ્ટ્રીમ કર્યું હતું. વીડિયોમાં પોલીસ ખેતરની એક બાજુ ઉભેલી જોવા મળે છે, જ્યારે ભારત ભૂષણ બીજી બાજુ લાઈવ બોલી રહ્યો હતો. લાઈવસ્ટ્રીમ દરમિયાન તે આત્મસમર્પણ કરતો અને પોલીસ તરફ પોતાની પિસ્તોલ ફેંકતો જોવા મળે છે. પોલીસ તેને સ્વબચાવનું કૃત્ય કહી રહી છે, જ્યારે પરિવારનો આરોપ છે કે આત્મસમર્પણ કર્યા પછી પણ ભારત ભૂષણને ગોળી મારી દેવામાં આવી હતી. પરિવારનો આરોપ છે કે તે નકલી એન્કાઉન્ટર હતું. માતાએ ઝેર આપવાનો પણ દાવો કર્યો છે.
ભોજપુર એન્કાઉન્ટરે બિહાર સરકાર પર પ્રશ્નો ઊભા કર્યા છે. ભાજપ પણ આ મુદ્દા પર વિભાજિત થયેલો દેખાય છે. શિક્ષણ મંત્રી મિથિલેશ તિવારીએ કહ્યું કે તે દુર્ભાગ્યપૂર્ણ છે. જ્યારે ભરત તિવારીની ભાષા પણ અયોગ્ય હતી, ત્યારે તેણે શરણાગતિ સ્વીકારીને પોતાનું હથિયાર ફેંકી દીધું ત્યારે પોલીસે એન્કાઉન્ટરનો આશરો લેવો જોઈતો ન હતો. કૃષિ મંત્રી વિજય કુમાર સિંહાએ ભોજપુર એન્કાઉન્ટર વિશે કહ્યું કે તે દુઃખદ અને દુર્ભાગ્યપૂર્ણ હતું. પોલીસની બેદરકારી સ્પષ્ટપણે સ્પષ્ટ છે, અને જે બાબત સરળતાથી ઉકેલી શકાય તેમાં આવો ઉકેલ યોગ્ય નહોતો. પોલીસ વહીવટીતંત્રે પરિસ્થિતિને સંભાળવામાં સમજદારીનો અભાવ દર્શાવ્યો હતો. સરકાર આ સમગ્ર મામલાને ખૂબ ગંભીરતાથી લઈ રહી છે. સભ્ય સમાજમાં કદી રક્ષક શિકારી બની શકતો નથી.
ભાજપના નેતા ઋતુરાજ સિંહાએ કહ્યું કે ભારત ભૂષણ તિવારીનું મૃત્યુ દુ:ખદ અને ચિંતાજનક હતું. કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ રક્ષકો શિકારી ન બને તે પણ એટલું જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. બક્સરના ભાજપના ધારાસભ્ય આનંદ મિશ્રાએ પણ સૂચન કર્યું હતું કે પરિસ્થિતિને અલગ રીતે નિયંત્રિત કરી શકાઈ હોત. જો સ્થાનિક પોલીસ વહીવટીતંત્રે સમયસર, યોગ્ય અને વ્યવહારુ પગલાં લીધાં હોત, તો પરિસ્થિતિને વધુ સંવેદનશીલતાથી નિયંત્રિત કરી શકાઈ હોત. તેમણે સંડોવાયેલા અધિકારીઓના સસ્પેન્શનને સમર્થન આપ્યું હતું.
વરિષ્ઠ પત્રકાર પ્રવીણ બાગીએ પણ ઘટનાસ્થળની મુલાકાત લીધી હતી. પાછા ફર્યા બાદ તેમણે NBTને જણાવ્યું હતું કે ભોજપુરના બિલૌટી ગામમાં પોલીસ એન્કાઉન્ટરમાં ભરત તિવારીનું મોત સંપૂર્ણપણે નકલી એન્કાઉન્ટર છે. સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે જ્યાં સુધી ભરતે હાથમાં પિસ્તોલ પકડી રાખી હતી, ત્યાં સુધી પોલીસ તેને શરણાગતિ સ્વીકારવા માટે સમજાવતી રહી.
જ્યારે તેણે પિસ્તોલ સોંપી ત્યારે તેને ગોળી મારી દેવામાં આવી. એન્કાઉન્ટરમાં પણ પોલીસ કટ્ટર ગુનેગારોને પગમાં એક વાર ગોળી મારે છે, પરંતુ ભરતને ચાર વાર ગોળી મારી હતી. તેના પેટમાં પણ ગોળી મારી હતી. આ દર્શાવે છે કે પોલીસ ટીમ તેને મારવાના ઇરાદાથી ઘટનાસ્થળે ગઈ હતી. તે ગુનેગાર નહોતો. તેણે વિસ્થાપિત લોકો અને સ્થાનિક લોકોની સમસ્યાઓ સામે અવાજ ઉઠાવ્યો હતો. ગ્રામજનો કહે છે કે તેની પાસે કેટલાક રાજકારણીઓ અને અધિકારીઓના ભ્રષ્ટાચાર સામે પુરાવા હતા, તેથી ઉચ્ચ સ્તરીય ષડયંત્રના ભાગ રૂપે તેની હત્યા કરવામાં આવી હતી.
રાજકીય વિશ્લેષક રામબંધુ વત્સ કહે છે કે ભોજપુરના ભારત ભૂષણ તિવારીના એન્કાઉન્ટર પર દરેક વ્યક્તિ પોતાની રાજકીય રમત રમી રહ્યા છે. યોગી આદિત્યનાથના ઉદાહરણને અનુસરીને બિહારના મુખ્ય મંત્રી સમ્રાટ ચૌધરી પણ બિહારમાં એન્કાઉન્ટર અને બુલડોઝરમાં તેમની ભૂમિકા માટે ધ્યાન ખેંચી રહ્યા છે, પરંતુ તેમના એન્કાઉન્ટર મોડેલમાં તફાવત છે. કોઈપણ ઉતાવળ ન્યાય વ્યવસ્થા અને કાયદાના શાસન પર પ્રશ્નો ઊભા કરી શકે છે. હવે યોગી વિરુદ્ધ સમ્રાટ ચૌધરીના મોડેલની સરખામણી કરવામાં આવે છે. એવું નથી કે ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથના બુલડોઝર અને એન્કાઉન્ટર વિશે પ્રશ્નો ઊભા થયા નથી.
તેમના નેતૃત્વ હેઠળ પોલીસ એન્કાઉન્ટર પર સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે, અને માનવ અધિકાર પંચ અને સુપ્રીમ કોર્ટે પણ આ બાબતો પર રાજ્ય સરકાર પાસેથી જવાબો માંગ્યા છે. જોકે, યોગી આદિત્યનાથને વ્યાપક જાહેર સમર્થન મળ્યું છે. આનાથી ભોજપુરમાં નકલી એન્કાઉન્ટર પછી યુપી પોલીસ સામે જાહેર ગુસ્સો ફાટી નીકળતો અટક્યો છે. યુપીમાં ગોળી ગુનેગારોને લાગતી હતી, પરંતુ બિહારમાં ભારત ભૂષણ તિવારીનો કેસ સંપૂર્ણપણે અલગ છે. તે ગુનેગાર નહોતો. ઉત્તર પ્રદેશમાં એન્કાઉન્ટરના ડરથી ગુનેગારોમાં ડર પેદા થયો છે. ઉત્તર પ્રદેશમાં સંગઠિત ગુના, માફિયા શાસન અને ગુંડાગીરીમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે, પરંતુ ભોજપુર એન્કાઉન્ટર સામે ભાજપ અને આરજેડી બંનેના નેતાઓ તરફથી વિરોધ થયો છે. ભોજપુરમાં જનતા પોલીસના વહીવટથી નારાજ દેખાઈ રહી હતી અને રસ્તા પર ઊતરી આવી હતી.
મુખ્યમંત્રી પદ સંભાળ્યા પછી સમ્રાટ ચૌધરીનું એન્કાઉન્ટર અંગેનું નિવેદન ચર્ચામાં આવ્યું હતું. પોલીસ વિભાગની અનેક બેઠકો તેમજ જાહેર સભાઓમાં સમ્રાટ ચૌધરી કહેતા રહ્યા છે કે બિહારમાં કોઈ પણ કાયદા સાથે રમી શકે નહીં. જે કોઈ પોલીસને પડકારશે તેને ૪૮ કલાકની અંદર જવાબ મળશે. વિપક્ષના નેતા તેજસ્વી યાદવે જણાવ્યું હતું કે રાજ્યમાં જાતિના આધારે એન્કાઉન્ટર થઈ રહ્યા છે. સરકાર મહિલાઓની સુરક્ષાના મોરચે સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ ગઈ છે. પોલીસ એન્કાઉન્ટરમાં માર્યા ગયેલા પિસ્તોલધારી યુવક ભારત ભૂષણ તિવારીનો મૃતદેહ ગુરુવારે સવારે પટનાના પીએમસીએચ ખાતે પોસ્ટમોર્ટમ બાદ કડક સુરક્ષા વચ્ચે ગામમાં લાવવામાં આવ્યો હતો.
મૃતદેહ પહોંચતાની સાથે જ ગ્રામજનોમાં રોષ ભભૂકી ઉઠ્યો હતો અને તેમણે આરા-બક્સર રસ્તો બિલૌટી ગામ પાસે પથ્થરો મૂકીને અવરોધિત કર્યો હતો. ગુસ્સે ભરાયેલા ગ્રામજનોનો આરોપ છે કે ભરતે આત્મસમર્પણ કર્યું હતું, છતાં પોલીસે તેને ગોળી મારી દીધી હતી. ઘટનાનો વિરોધ કરવા માટે મોટી સંખ્યામાં લોકો રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા હતા. ઘટનાસ્થળે હાજર વહીવટી અને પોલીસ અધિકારીઓ ભીડને શાંત કરવામાં રોકાયેલા છે. આ દરમિયાન, રસ્તો નાકાબંધી હટાવવા પહોંચેલી પોલીસ અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે ઝઘડો થયો.
ગુસ્સે ભરાયેલા ટોળાંએ પોલીસ QRT ટીમ પર ઇંટો અને પથ્થરમારો કર્યો હતો. પોલીસે લાઠીચાર્જનો આશરો લીધો હતો. છેલ્લાં બે વર્ષમાં ભોજપુર જિલ્લામાં પોલીસ અને ગુનેગારો વચ્ચે થયેલા પાંચ એન્કાઉન્ટરમાં આઠ ગુનેગારો પોલીસની ગોળીનો ભોગ બન્યા છે. તેમાંથી બેના મોત થયાં છે, જ્યારે છ ઘાયલ થયા છે. બિહાર પોલીસ દ્વારા ફેક એન્કાઉન્ટરના માધ્યમથી ગુનેગારોને મૃત્યુદંડ આપવામાં આવતો હોવાથી તેમનો ન્યાય મેળવવાનો અધિકાર ઝૂંટવાઈ જાય છે.
– આ લેખમાં પ્રગટ થયેલાં વિચારો લેખકનાં પોતાના છે.
