અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના બદલાયેલા સૂરથી આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ચર્ચા, પાકિસ્તાની સેના પ્રમુખ આસિમ મુનીર અંગે ટ્રમ્પના નિવેદનથી અનેક સવાલો ઊભા
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ ફરી એકવાર પોતાના નિવેદનને લઈને વૈશ્વિક ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યા છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે ટ્રમ્પ ખુલ્લેઆમ પાકિસ્તાન પર આતંકવાદને આશ્રય આપવાનો આરોપ લગાવતા હતા અને અમેરિકી સહાય બંધ કરવાની ધમકી પણ આપી ચૂક્યા હતા. પરંતુ હવે એ જ ટ્રમ્પ પાકિસ્તાનના સેનાધ્યક્ષ જનરલ આસિમ મુનીરને “મહાન નેતા” અને “પ્રભાવશાળી વ્યક્તિ” તરીકે વર્ણવી રહ્યા છે. ટ્રમ્પના આ બદલાયેલા વલણને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકીય વર્તુળોમાં અનેક ચર્ચાઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ માત્ર વ્યક્તિગત પ્રશંસા નથી, પરંતુ તેના પાછળ દક્ષિણ એશિયાની બદલાતી ભૂરાજકીય પરિસ્થિતિ, ઈરાન-ઇઝરાયલ સંઘર્ષ અને અમેરિકાની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતો પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે.
ટ્રમ્પે શું કહ્યું?
તાજેતરમાં એક કાર્યક્રમ દરમિયાન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનના આર્મી ચીફ જનરલ આસિમ મુનીર અંગે બોલતાં કહ્યું કે તેઓ એક “મહાન નેતા” છે અને પોતાના દેશ માટે મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. ટ્રમ્પે તેમના નેતૃત્વ અને નિર્ણય ક્ષમતાની પ્રશંસા કરતા જણાવ્યું કે પાકિસ્તાન હાલમાં અનેક પડકારોનો સામનો કરી રહ્યું છે અને આવી સ્થિતિમાં મુનીરની
ભૂમિકા મહત્વપૂર્ણ છે.
ટ્રમ્પના આ નિવેદન બાદ રાજકીય વિશ્લેષકો આશ્ચર્યમાં મુકાઈ ગયા, કારણ કે અગાઉ ટ્રમ્પ પાકિસ્તાન અને તેની સૈન્ય નીતિઓ અંગે અત્યંત કડક અભિગમ રાખતા હતા.એક સમય પાકિસ્તાન પર લગાવ્યા હતા ગંભીર આરોપો,અને હવે પ્રથમ કાર્યકાળ દરમિયાન અમેરિકા અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધોમાં ભારે તણાવ જોવા મળ્યો હતો. તે સમયે ટ્રમ્પે જાહેરમાં કહ્યું હતું કે પાકિસ્તાન અમેરિકાની મદદ લે છે, આતંકવાદ સામેની લડાઈમાં પૂરતો સહકાર આપતું નથી. મહત્વ નું છે કે તેમણે પાકિસ્તાનને આપવામાં આવતી કરોડો ડોલરની સૈન્ય સહાય પણ અટકાવી દીધી હતી. ટ્રમ્પનું માનવું હતું કે પાકિસ્તાન પોતાની ધરતી પર કાર્યરત કેટલાક આતંકવાદી સંગઠનો સામે પૂરતી કાર્યવાહી કરતું નથી.તે સમયે ટ્રમ્પના નિવેદનોને કારણે અમેરિકા-પાકિસ્તાન સંબંધો ઇતિહાસના સૌથી મુશ્કેલ તબક્કામાં પહોંચ્યા હતા.
તો હવે બદલાયું શું?
વિશ્લેષકોના મતે ટ્રમ્પના બદલાયેલા અભિગમ પાછળ અનેક કારણો હોઈ શકે છે. હાલમાં મધ્યપૂર્વમાં વધી રહેલા તણાવ, ખાસ કરીને ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચેની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખતા અમેરિકા માટે પાકિસ્તાનનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ ફરી વધી રહ્યું છે.પાકિસ્તાનની ભૌગોલિક સ્થિતિ અને ઇસ્લામિક દેશો સાથેના તેના સંબંધોને કારણે અમેરિકા માટે તે હજુ પણ મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર ગણાય છે. આવા સમયમાં પાકિસ્તાની સેનાના વડા સાથે સારા સંબંધો જાળવવા અમેરિકાની પ્રાથમિકતા બની શકે છે.
આસિમ મુનીર કોણ છે?
જનરલ આસિમ મુનીર હાલમાં પાકિસ્તાનના સેનાધ્યક્ષ તરીકે કાર્યરત છે. તેઓ પાકિસ્તાનની ગુપ્તચર સંસ્થા ISIના વડા પણ રહી ચૂક્યા છે. પાકિસ્તાનની રાજનીતિ અને સુરક્ષા નીતિઓમાં તેમની ભૂમિકા અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
તાજેતરના વર્ષોમાં પાકિસ્તાનમાં રાજકીય અસ્થિરતા, આતંકવાદી હુમલાઓ અને આર્થિક સંકટ વચ્ચે મુનીર દેશની સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિઓમાંના એક તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.તેમના નેતૃત્વમાં પાકિસ્તાની સેનાએ અનેક સુરક્ષા અભિયાનો હાથ ધર્યા છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ પાકિસ્તાનની સ્થિતિ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
ભારત માટે શું અર્થ નીકળે?
ટ્રમ્પના આ નિવેદનને ભારત પણ ધ્યાનપૂર્વક નિહાળી રહ્યું છે. ભારત લાંબા સમયથી પાકિસ્તાન પ્રોત્સાહિત આતંકવાદનો મુદ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર ઉઠાવતું આવ્યું છે.આવા સમયે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ દ્વારા પાકિસ્તાની સેનાના વડાની પ્રશંસા કરવી અનેક રાજકીય પ્રશ્નો ઊભા કરે છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ નિવેદનનો અર્થ એવો નથી કે અમેરિકા આતંકવાદ મુદ્દે પોતાનું વલણ બદલી રહ્યું છે.અમેરિકા હજુ પણ આતંકવાદ વિરોધી નીતિઓને પ્રાથમિકતા આપે છે, પરંતુ સાથે સાથે તે પોતાના વ્યૂહાત્મક હિતોને પણ ધ્યાનમાં રાખે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર મિશ્ર પ્રતિક્રિયા
ટ્રમ્પના નિવેદન બાદ સોશિયલ મીડિયા પર ભારે ચર્ચા જોવા મળી હતી. કેટલાક લોકોએ ટ્રમ્પ પર આરોપ લગાવ્યો કે તેઓ પોતાના રાજકીય હિતો અનુસાર વારંવાર વલણ બદલે છે.બીજી તરફ કેટલાક વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં કાયમી મિત્રો કે દુશ્મનો હોતા નથી, પરંતુ દેશોના હિતો જ સૌથી મહત્વપૂર્ણ હોય છે.આ કારણસર ઘણા લોકોએ ટ્રમ્પના નિવેદનને રાજકીય અને વ્યૂહાત્મક દૃષ્ટિએ જોવાની સલાહ આપી છે.
દક્ષિણ એશિયાની રાજનીતિ પર અસર
ટ્રમ્પના નિવેદનથી દક્ષિણ એશિયાની રાજનીતિમાં પણ નવી ચર્ચા શરૂ થઈ છે. અમેરિકા, ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધો હંમેશા જટિલ રહ્યા છે.જો અમેરિકા પાકિસ્તાન સાથેના સંબંધોને વધુ મજબૂત બનાવવાનો પ્રયાસ કરશે તો તેનો પ્રભાવ સમગ્ર ક્ષેત્રની રાજકીય સમીકરણો પર પડી શકે છે. જોકે અમેરિકા અને ભારત વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો હાલમાં અત્યંત મજબૂત છે અને બંને દેશો અનેક મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં સાથે કામ કરી રહ્યા છે.
વિદેશ નીતિમાં ટ્રમ્પની શૈલી ફરી ચર્ચામાં
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પોતાના અણધાર્યા નિવેદનો અને નીતિગત બદલાવ માટે જાણીતા રહ્યા છે. ઘણીવાર તેઓ એવા નિવેદનો આપે છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ચર્ચાનો વિષય બની જાય છે.આસિમ મુનીર અંગેની તેમની પ્રશંસા પણ એ જ પ્રકારનું એક નિવેદન માનવામાં આવી રહ્યું છે. વિશ્લેષકો માને છે કે ટ્રમ્પ ઘણીવાર વ્યૂહાત્મક કારણોસર પોતાના અભિગમમાં લવચીકતા દાખવે છે.
એક સમય પાકિસ્તાન પર આતંકવાદને પ્રોત્સાહન આપવાના આરોપો લગાવનાર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ આજે પાકિસ્તાનના સેનાધ્યક્ષ જનરલ આસિમ મુનીરને “મહાન નેતા” ગણાવી રહ્યા છે. આ બદલાયેલા વલણ પાછળ ભૂરાજકીય હિતો,મધ્ય પૂર્વની સ્થિતિ અને અમેરિકાની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતો જવાબદાર હોવાનું માનવામાં આવે છે. જો કે ટ્રમ્પના આ નિવેદને ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં સંબંધો અને અભિગમો સતત બદલાતા રહે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ટ્રમ્પના આ નિવેદનનો અમેરિકા-પાકિસ્તાન અને ભારત-અમેરિકા સંબંધો પર લાંબા ગાળે શું પ્રભાવ પડે છે.
