એલોન મસ્કની કંપની સ્પેસએક્સનું એક અનિયંત્રિત રોકેટ ચંદ્રની સપાટી પર અથડાયું છે. 4,000 કિલો વજન અને લગભગ પાંચ માળની ઇમારત જેટલું રોકેટ લગભગ 8,690 કિમી/કલાકની ઝડપે અથડાયું. નાસાએ જણાવ્યું હતું કે આ અથડામણથી પૃથ્વી પર કોઈ ખતરો નથી, જોકે છબીઓ પ્રાપ્ત થયા પછી અથડામણની પુષ્ટિ થશે.
આ અનિયંત્રિત કાટમાળ સ્પેસએક્સ ફાલ્કન 9 રોકેટનો ઉપલા તબક્કો છે. તેને જાન્યુઆરી 2025 માં ફ્લોરિડાથી બે ચંદ્ર લેન્ડર્સ- એક યુએસ અને એક જાપાનથી અવકાશમાં મોકલવા માટે લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. મિશન પૂર્ણ થયા પછી રોકેટનો આ ભાગ અવકાશમાં અટવાયો રહ્યો.
છેલ્લા 18 મહિનામાં પૃથ્વી, ચંદ્ર અને સૂર્યના ગુરુત્વાકર્ષણ ખેંચાણને કારણે તેનો માર્ગ ધીમે ધીમે બદલાયો. ડેટાનું વિશ્લેષણ કરીને ખગોળશાસ્ત્રીઓએ અગાઉ આગાહી કરી હતી કે રોકેટ તેના માર્ગ પરથી ભટકી ગયું છે અને સીધું ચંદ્ર સાથે અથડાવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.
ટેલિસ્કોપથી પણ અવલોકન કરવું મુશ્કેલ
આ અથડામણ ચંદ્રના ‘આઈન્સ્ટાઈન ક્રેટર’ નજીક થઈ હતી. આ પ્રદેશ ચંદ્રની બાજુ પર આવેલો છે જે દિવસના પ્રકાશથી પ્રકાશિત થાય છે અને પૃથ્વી પરથી દેખાય છે. જો કે વૈજ્ઞાનિકોએ નોંધ્યું છે કે પ્રમાણભૂત ટેલિસ્કોપથી ઘટનાનું અવલોકન કરવું અશક્ય હતું કારણ કે અથડામણ પછી ઉત્પન્ન થતો પ્રકાશનો ઝબકારો અત્યંત ઓછો હતો.
કેમ્બ્રિજ યુનિવર્સિટીના ખગોળશાસ્ત્રી ડૉ. મેટ બોથવેલ સૂચવે છે કે આ અથડામણથી ચંદ્રની ધૂળનો મોટો પ્લમ ઉભો થયો હતો, જે 100 કિલોમીટર સુધી ઉછળ્યો હતો અને ઘણી મિનિટો સુધી રહ્યો હતો.
ડેટા પ્રકાશિત કરવા માટે ઓર્બિટર્સ
ઘટના સમયે ચંદ્રની પરિક્રમા કરી રહેલ કોઈ અવકાશયાન ઘટનાને કેપ્ચર કરવા માટે યોગ્ય સ્થિતિમાં નહોતું. પરિણામે કોઈ જીવંત છબીઓ ઉપલબ્ધ નથી. દક્ષિણ કોરિયાનું ‘દાનુરી’ ઓર્બિટર અને નાસાનું ‘લુનર રિકોનિસન્સ ઓર્બિટર’ (LRO) આગામી દિવસોમાં અથડામણ સ્થળ પરથી પસાર થશે અને છબીઓ કેપ્ચર કરશે. વૈજ્ઞાનિકો જૂના અને નવા ફોટોગ્રાફ્સની સરખામણી કરીને ચંદ્રની સપાટી પર નવા નિશાનને ઓળખશે.
ચંદ્ર પર પહેલેથી જ ૧૯૦ ટન કાટમાળ
આ અસર પછી ચંદ્ર પર પાછળ રહી ગયેલા અથવા ક્રેશ થયેલા માનવ-નિર્મિત પદાર્થોની સંખ્યા આશરે ૩,૦૦૦ થઈ ગઈ છે. તેમનું કુલ વજન લગભગ ૧૯૦ ટન સુધી પહોંચી ગયું છે. સપ્ટેમ્બર ૧૯૫૯માં સોવિયેત યુનિયનનું ‘લુના ૨’ ચંદ્રની સપાટી પર પહોંચનાર પ્રથમ માનવ-નિર્મિત પદાર્થ બન્યું. વધુમાં નાસાના એપોલો પ્રોગ્રામ સાથે સંકળાયેલી ૭૯૬ વસ્તુઓ ચંદ્ર પર હાજર છે.
ચંદ્રમાં વાતાવરણ કે પર્યાવરણનો અભાવ છે, તેથી આ કાટમાળ ત્યાં કોઈપણ ઇકોસિસ્ટમને નુકસાન પહોંચાડતો નથી. જો કે વૈજ્ઞાનિકો ચિંતિત છે કે ભવિષ્યમાં ચંદ્ર ટ્રાફિક વધવાથી ઐતિહાસિક એપોલો લેન્ડિંગ સાઇટ્સને નુકસાન થઈ શકે છે અને નવા અવકાશયાન સાથે અથડામણનું જોખમ વધી શકે છે.
નાસા અને વૈજ્ઞાનિકોને આ અસરથી કેવી રીતે ફાયદો થશે?
સાયન્સ મ્યુઝિયમ ખાતે અવકાશના વડા લિબી જેક્સનના મતે વૈજ્ઞાનિકો માટે આ એક ખૂબ જ રોમાંચક પ્રયોગ છે કારણ કે રોકેટની ગતિ, વજન અને કદ અંગેનો ડેટા પહેલાથી જ ઉપલબ્ધ હતો. સામાન્ય રીતે જ્યારે કોઈ કુદરતી ઉલ્કા ચંદ્ર પર અથડાય છે ત્યારે વૈજ્ઞાનિકો પાસે તેના વિશે પ્રારંભિક માહિતીનો અભાવ હોય છે. નવા ખાડા અને આ અથડામણથી ઉછળેલા ધૂળના સ્તરનો અભ્યાસ કરીને વૈજ્ઞાનિકો અબજો વર્ષો પહેલા ચંદ્ર અને આપણા સૌરમંડળની રચના કેવી રીતે થઈ હતી તે અંગે સમજ મેળવી શકશે.
