બિલ્કિસ બાનો ગેંગરેપ અને પરિવારની હત્યાના કેસમાં બે દોષિતોની આજીવન કેદની સજાને સુપ્રીમ કોર્ટે સ્થગિત કરી દીધી છે અને તેમને જામીન આપ્યા છે. આ રાહત આપવા પાછળના કારણોમાં એ હકીકત સામેલ છે કે બંને વ્યક્તિઓ ૧૭ વર્ષથી વધુ સમય જેલમાં વિતાવી ચૂક્યા છે અને તેમાંથી એક દોષિત ગંભીર રીતે દિવ્યાંગ (શારીરિક અક્ષમતા ધરાવતો) છે. આ આદેશ ૨૮ ઓક્ટોબરે જસ્ટિસ એમ.એમ. સુન્દરેશ અને જસ્ટિસ પ્રસન્ના બી. વરાલેની ખંડપીઠ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
બંને દોષિતો ૧૭ વર્ષથી વધુ સમયથી જેલમાં છે
બિલ્કિસ બાનો કેસમાં જે બે દોષિતોને સુપ્રીમ કોર્ટે રાહત આપી છે તેમના નામ વિપિનચંદ્ર કનૈયાલાલ જોશી અને પ્રદીપ રમણલાલ મોઢિયા છે. તેઓ એ ૧૧ વ્યક્તિઓમાં સામેલ છે જેમની સમય પહેલાં થયેલી મુક્તિને સુપ્રીમ કોર્ટે જાન્યુઆરી ૨૦૨૪માં રદ કરી દીધી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે કે તે દોષિતોની અપીલો પર સુનાવણી કરશે જેમાં તથ્યો અને કાનૂની મુદ્દાઓ બંનેની તપાસ કરવામાં આવશે. સુપ્રીમ કોર્ટે બંને દોષિતોની આજીવન કેદની સજા સ્થગિત કરી છે અને તેમને જામીન પર મુક્ત કરવાનો આદેશ આપ્યો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે બંને ૧૭ વર્ષથી વધુ સમયથી જેલમાં બંધ છે. વધુમાં કોર્ટે એ હકીકતને પણ ધ્યાનમાં લીધી છે કે દોષિતોમાંથી એક ગંભીર રીતે દિવ્યાંગ છે.
દોષસિદ્ધિ સામેના પડકાર પર સુનાવણી ચાલુ રહેશે
સુપ્રીમ કોર્ટમાં કાર્યવાહી દરમિયાન બચાવ પક્ષે દલીલ કરી હતી કે એક દોષિતનું નામ મૂળ એફઆઈઆર (FIR)માં નહોતું અને ઘટનાના લગભગ ત્રણ વર્ષ પછી તેને આરોપી તરીકે નામિત કરવામાં આવ્યો હતો. ગુજરાત સરકારે જામીન અરજીનો વિરોધ કર્યો હતો. સુપ્રીમ કોર્ટે સંકેત આપ્યો છે કે અપીલોમાં તથ્યાત્મક અને કાનૂની બંને બાબતોની તપાસ કરવામાં આવશે. સંબંધિત ટ્રાયલ કોર્ટ જામીનની ચોક્કસ શરતો નક્કી કરશે. દરમિયાન દોષસિદ્ધિ સામેની અપીલ પર સુનાવણી ચાલુ રહેશે.
આ કેસ શું છે?
નોંધનીય છે કે આ સમગ્ર મામલો ૨૦૦૨માં ગોધરા ટ્રેન સળગાવવાની ઘટના બાદ ગુજરાતમાં થયેલા રમખાણો સાથે જોડાયેલો છે. આ રમખાણો દરમિયાન બિલ્કિસ બાનો પર ગેંગરેપ કરવામાં આવ્યો હતો અને તેના પરિવારના સાત સભ્યોની હત્યા કરવામાં આવી હતી. ઘટના સમયે બિલ્કિસ બાનો ૨૧ વર્ષની હતી અને પાંચ મહિનાની ગર્ભવતી હતી.