કર્ણાટક સરકારે દૂધ વગર બનાવવામાં આવતા પનીર જેવા ઉત્પાદનો સામે મોટું પગલું ભર્યું છે. રાજ્યના ખાદ્ય સુરક્ષા અને ઔષધ વહીવટીતંત્રે ‘પનીર’ નામે વેચાતા બિન-ડેરી અથવા નકલી પનીરના ઉત્પાદન, પેકિંગ, સંગ્રહ, પરિવહન અને વેચાણ પર 1 વર્ષ માટે પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ પ્રતિબંધ 17 ઓગસ્ટ 2026થી અમલમાં આવ્યો છે અને 17 ઓગસ્ટ 2027 સુધી રહેશે. સરકારનું કહેવું છે કે આ નિર્ણય લોકોના સ્વાસ્થ્યને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે.
પનીર નામે શું વેચાતું હતું?
સામાન્ય પનીર દૂધમાંથી બને છે. તેના બદલે કેટલાક ઉત્પાદનોમાં દૂધની જગ્યાએ વનસ્પતિ તેલ, વનસ્પતિ ચરબી, સ્ટાર્ચ અને અન્ય વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આવા ઉત્પાદનોને સામાન્ય રીતે પનીર જેવા દેખાવ અને સ્વાદ સાથે તૈયાર કરવામાં આવે છે.
કર્ણાટકના ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દૂધમાંથી બનતા પનીર માટે નિયમો પહેલેથી નક્કી છે. તેમાં દૂધની ચરબી મુખ્ય ભાગ હોય છે. દૂધના ઘટકોની જગ્યાએ વનસ્પતિ ચરબી અથવા અન્ય બિન-ડેરી વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરીને તેને ‘પનીર’ તરીકે વેચી શકાય નહીં.
કયા કામ પર પ્રતિબંધ મૂકાયો?
સરકારના આદેશ બાદ હવે રાજ્યમાં બિન-ડેરી પનીર નામે વેચાતા ઉત્પાદનો સાથે નીચેના કામ કરી શકાશે નહીં:
- ઉત્પાદન અને પ્રક્રિયા કરવી
- પેકિંગ અને સંગ્રહ કરવો
- એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ લઈ જવું
- જથ્થાબંધ અને છૂટક વેચાણ કરવું
- વેચાણ માટે દુકાનમાં રાખવું
- હોટલ કે અન્ય ખાદ્ય સ્થળોએ તેનો ઉપયોગ કરવો
વિભાગે ખાદ્ય વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા લોકોને પણ આવા ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ, સંગ્રહ કે વેચાણ ન કરવા સૂચના આપી છે. નિયમોનું પાલન થાય છે કે નહીં તે જોવા માટે રાજ્યભરમાં તપાસ હાથ ધરવામાં આવશે.
રસપ્રદ વાત એ કે નમૂનામાં ભેળસેળ મળી નહોતી
આ નિર્ણય પાછળ એક મહત્વની વાત પણ સામે આવી છે. કર્ણાટકના ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગે જણાવ્યું કે પનીરના કેટલાક નમૂનાની તપાસ કરવામાં આવી હતી અને તેમાં વનસ્પતિ તેલ, વનસ્પતિ ચરબી કે અન્ય બિન-ડેરી વસ્તુઓની ભેળસેળ મળી નહોતી. તેમ છતાં સરકારે ‘પનીર’ નામે બિન-ડેરી ઉત્પાદન વેચાતું અટકાવવા માટે આ પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. સરકારનો મુખ્ય હેતુ એ છે કે ગ્રાહકોને જે વસ્તુ પનીર તરીકે આપવામાં આવે છે તે ખરેખર નિયમો મુજબનું દૂધથી બનેલું પનીર જ હોય.
દરેક બિન-ડેરી વસ્તુ પર પ્રતિબંધ નથી
આ નિર્ણયનો અર્થ એવો નથી કે દૂધ વગરના તમામ ખાદ્ય ઉત્પાદનો પર પ્રતિબંધ મૂકાયો છે. જે ઉત્પાદનો માટે પહેલેથી જ અલગ નિયમો અને ધોરણો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે, તે આ પ્રતિબંધમાં આવતા નથી. ઉદાહરણ તરીકે, ફ્રોઝન ડેઝર્ટ, પ્રોસેસ્ડ ચીઝ અને મિલ્ક ફેટ સ્પ્રેડ જેવા ઉત્પાદનો માટે અલગ નિયમો છે. તેથી આ ઉત્પાદનો પર આ પ્રતિબંધ લાગુ નહીં પડે. પ્રતિબંધ ખાસ કરીને એવા બિન-ડેરી અથવા નકલી પનીર પર છે જેને ‘પનીર’ તરીકે વેચવામાં આવે છે.
અન્ય રાજ્યો પણ લઈ રહ્યાં છે કડક પગલાં
કર્ણાટક આ પ્રકારનો પ્રતિબંધ મૂકનાર એકમાત્ર રાજ્ય નથી. છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં મહારાષ્ટ્ર, હિમાચલ પ્રદેશ, છત્તીસગઢ અને ગુજરાતમાં પણ બિન-ડેરી અથવા નકલી પનીર સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે. આ રીતે પનીરની ગુણવત્તા અને ગ્રાહકોને સાચી માહિતી મળે તે મુદ્દો દેશભરમાં ચર્ચામાં આવ્યો છે.
કર્ણાટક સરકારના આ નિર્ણય બાદ હવે હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ, કેટરિંગ અને અન્ય ખાદ્ય વ્યવસાય સાથે જોડાયેલા લોકોને ખાસ ધ્યાન રાખવું પડશે. ‘પનીર’ નામે વેચાતી વસ્તુ ખરેખર દૂધમાંથી બનેલી અને નક્કી કરેલા ધોરણો મુજબની છે કે નહીં, તેની તપાસ વધુ કડક બનવાની શક્યતા છે.
