નેપાળમાં બુધવારે આવેલા ભયાનક ફ્લેશ ફ્લડની અસર હવે ભારતના બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશ સુધી પહોંચવાની ચિંતા વધી છે. નેપાળમાં ભોટેકોશી અને ત્રિશૂલી નદીમાં અચાનક પાણી વધ્યા બાદ ગંડક નદીનું જળસ્તર પણ વધવા લાગ્યું છે. સંભવિત ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશને હાઈ એલર્ટ પર રાખવામાં આવ્યા છે. બિહારના વાલ્મીકિનગર ગંડક બેરેજના તમામ 36 ગેટ ખોલી દેવામાં આવ્યા છે અને નદીના પ્રવાહ પર સતત નજર રાખવામાં આવી રહી છે. કેન્દ્ર સરકારે પણ સ્થિતિને ગંભીરતાથી લીધી છે. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રીઓ સાથે વાત કરીને સ્થિતિની માહિતી મેળવી છે અને કેન્દ્ર તરફથી સંપૂર્ણ સહાયનું આશ્વાસન આપ્યું છે. NDRFની વધારાની ટીમો પણ તૈનાત કરવામાં આવી છે.
નેપાળના પૂરે વધારી ભારતની ચિંતા
નેપાળના રસુવા જિલ્લામાં બુધવારે સવારે અચાનક આવેલા પૂરે ભારે તબાહી મચાવી છે. ભોટેકોશી નદીમાં પાણીનો પ્રવાહ અચાનક વધતાં ટિમુરે બજાર સહિતના વિસ્તારોમાં પાણી ફરી વળ્યું. રસ્તા, પુલ, મકાનો અને વાહનોને નુકસાન થયું છે. રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ બુધવાર મોડી રાત સુધી નેપાળમાં 157 લોકોનાં મોતની પુષ્ટિ થઈ હતી અને 400થી વધુ લોકો ગુમ હતા. આ આપત્તિમાં વિદેશી નાગરિકો પણ લાપતા છે. પૂરનું કારણ હિમનદી સાથે જોડાયેલુ મોટુ ભૂસ્ખલન અથવા બરફ-પથ્થરના ધરાશાયી થવાની ઘટના હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ ઘટનાથી પહાડી નદીઓમાં અચાનક મોટા પ્રમાણમાં પાણી અને કાટમાળનો પ્રવાહ આવ્યો હતો.
ગંડકમાં 3 મીટર સુધીની લહેરની આશંકા
નેપાળમાંથી આવતું પાણી ગંડક નદી પ્રણાલીમાં પહોંચે તેવી શક્યતાને કારણે બિહારનું વહીવટીતંત્ર ખાસ સતર્ક છે. રાજ્યના આપત્તિ વ્યવસ્થાપન વિભાગે ગંડકમાં લગભગ 3 મીટર સુધીની પૂરની લહેર આવી શકે તેવી ચેતવણી આપી છે. ગંડક નદી નેપાળમાં નારાયણી નામે ઓળખાય છે અને ભારતના બિહાર તથા ઉત્તર પ્રદેશમાંથી પસાર થાય છે. તેથી નેપાળના ઉપરવાસમાં અચાનક પાણી વધે ત્યારે તેની સીધી અસર ભારતના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પડી શકે છે.
આ 6 જિલ્લાઓ પર ખાસ નજર
બિહારમાં ગંડકના પ્રવાહને કારણે મુખ્યત્વે આ જિલ્લાઓમાં ચિંતા વધી છે:
- પશ્ચિમ ચંપારણ
- પૂર્વી ચંપારણ
- ગોપાલગંજ
- સારણ
- મુઝફ્ફરપુર
- વૈશાલી
ઉત્તર પ્રદેશના કુશીનગર સહિત સરહદી વિસ્તારોમાં પણ સાવચેતી રાખવામાં આવી રહી છે. NDRF અને SDRFની ટીમોને સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં તૈયાર રાખવામાં આવી છે.
36 ગેટ ખોલી પાણીનો પ્રવાહ નિયંત્રિત કરાયો
વાલ્મીકિનગર ગંડક બેરેજમાંથી બુધવારે રાત્રે લગભગ 1.04 લાખ ક્યુસેક પાણી છોડવામાં આવ્યું હતું, જ્યારે દિવસ દરમિયાન આ આંકડો આશરે 80 હજાર ક્યુસેક હતો. સામાન્ય ચોમાસા દરમિયાન બેરેજમાંથી 2 લાખ ક્યુસેક સુધીનું પાણી છોડવું સામાન્ય ગણાય છે, પરંતુ નેપાળમાંથી વધુ પાણી આવતાં પ્રવાહ આશરે 2.5 લાખ ક્યુસેક સુધી પહોંચી શકે તેવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. આ સ્થિતિમાં બેરેજના તમામ 36 ગેટ ખોલીને પાણીના દબાણને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. અધિકારીઓને ગેટનું સંચાલન એવી રીતે કરવા સૂચના અપાઈ છે કે અચાનક આવતા વધારાના પાણીને સુરક્ષિત રીતે આગળ કાઢી શકાય.
NDRF અને SSB પણ તૈયાર
પૂરની સંભાવનાને ધ્યાનમાં રાખીને NDRFની ટીમો બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશમાં તૈનાત કરવામાં આવી છે. બિહારમાં બેટિયા, ગોપાલગંજ અને મુઝફ્ફરપુર સહિતના વિસ્તારોમાં વધારાની ટીમો મોકલવામાં આવી છે. ભારત-નેપાળ સરહદ પર તૈનાત SSBએ પણ 11 રાહત અને બચાવ ટીમોને એલર્ટ કરી છે, જ્યારે 7 વધારાની ટીમોને સ્ટેન્ડબાય પર રાખવામાં આવી છે. સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર સાથે સતત સંપર્કમાં રહેવા માટે સરહદી બટાલિયનોને સૂચના આપવામાં આવી છે.
હાલ સૌથી મોટો ખતરો નીચાણવાળા વિસ્તારો માટે
નેપાળમાં પૂરનું પાણી આગળ વધતાં બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશમાં ગંડક તથા તેની આસપાસના નીચાણવાળા વિસ્તારો પર સૌથી વધુ નજર રાખવામાં આવી રહી છે. જોકે પાણીની પૂરની લહેર ભારતમાં પહોંચે ત્યાં સુધી તેના પ્રવાહમાં ઘટાડો થઈ શકે છે, તેમ છતાં અચાનક વધતા જળસ્તરને કારણે સ્થિતિ ઝડપથી બદલાઈ શકે છે. હાલ વહીવટીતંત્રનો મુખ્ય ભાર નદીના જળસ્તર, બેરેજ, તટબંધ અને નીચાણવાળા વિસ્તારોની સતત દેખરેખ પર છે. એટલે આગામી કેટલાક કલાકો બિહાર અને ઉત્તર પ્રદેશના સરહદી વિસ્તારો માટે અત્યંત મહત્વના બની શકે છે.
