IDBI બેંકના ખાનગીકરણને લઈને કેન્દ્ર સરકાર અને કોંગ્રેસ વચ્ચે રાજકીય વિવાદ વકર્યો છે. લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ બેંકના કર્મચારીઓનું સમર્થન કરતાં સરકારના નિર્ણય સામે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો છે કે કોંગ્રેસના શાસનકાળમાં દેશના ઔદ્યોગિક વિકાસ અને રાષ્ટ્રનિર્માણ માટે બેંકોની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી, જ્યારે હાલની સરકાર જાહેર ક્ષેત્રની બેંકોનું વેચાણ કરી રહી છે. રાહુલ ગાંધીએ IDBI બેંકના કર્મચારીઓને ખુલ્લો પત્ર લખીને કહ્યું છે કે જાહેર નાણાંથી બનેલી બેંકો વેચી નાખવાની સંપત્તિ નહીં, પરંતુ દેશના વિકાસનાં સાધનો છે.
રાહુલ ગાંધીએ પત્રમાં માર્ચ 2025ની એક મુલાકાતનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા મુજબ, તે સમયે IDBI બેંકના કર્મચારીઓનું એક પ્રતિનિધિમંડળ સંસદ ભવનમાં તેમને મળ્યું હતું. કર્મચારીઓએ સવાલ કર્યો હતો કે જે બેંકને તેમણે પોતાની મહેનતથી નફાકારક બનાવી છે, તેને સરકાર ખાનગી હાથોમાં શા માટે સોંપવા માગે છે? રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે તેમણે આ મુદ્દો લોકસભામાં પણ ઉઠાવ્યો હતો અને બેંકના કર્મચારીઓ તથા થાપણદારોના હિતોનું શું થશે તે અંગે સવાલ કર્યા હતા. જોકે, તેમના મતે સરકાર તરફથી આ અંગે સંતોષકારક જવાબ મળ્યો નહોતો.
9 હજાર કરોડથી વધુનો નફો કરતી બેંકના વેચાણ સામે સવાલ
રાહુલ ગાંધીએ IDBI બેંકની નાણાકીય સ્થિતિનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે સાત વર્ષ પહેલાં બેંક ખોટ કરી રહી હતી, પરંતુ કર્મચારીઓની મહેનતથી તેની સ્થિતિમાં સુધારો થયો છે. નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં બેંકે 9 હજાર કરોડ રૂપિયાથી વધુનો નફો નોંધાવ્યો હતો. રાહુલ ગાંધીએ આ સફળતાનો શ્રેય બેંકના કર્મચારીઓને આપતાં સવાલ કર્યો હતો કે બેંક નફાકારક બની રહી છે ત્યારે તેના ખાનગીકરણની જરૂર શા માટે પડી?
તેમણે પત્રમાં જણાવ્યું કે હાલમાં કેન્દ્ર સરકાર અને ભારતીય જીવન વીમા નિગમ (LIC) પાસે મળીને IDBI બેંકનો આશરે 95 ટકા હિસ્સો છે. પ્રસ્તાવિત વેચાણ પૂર્ણ થયા બાદ બંનેનો સંયુક્ત હિસ્સો ઘટીને 34 ટકા થઈ જશે. રાહુલ ગાંધીએ 2003માં સંસદમાં આપવામાં આવેલી ખાતરીનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા મુજબ, તે સમયે સરકારે IDBIમાં 50 ટકાથી વધુ હિસ્સો જાળવી રાખવાનું વચન આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે સંસદમાં આપવામાં આવેલી ખાતરી માત્ર કાયદાકીય બાબત નથી, પરંતુ તે જનતા પ્રત્યેની જવાબદારી પણ છે.
SC, ST અને OBC અનામત અંગે ચિંતા
IDBI બેંકના ખાનગીકરણથી કર્મચારીઓના અધિકારો અને અનામત વ્યવસ્થા પર અસર થવાની આશંકા પણ રાહુલ ગાંધીએ વ્યક્ત કરી છે. તેમના મતે, બેંક ખાનગી માલિકી હેઠળ જતાં અનુસૂચિત જાતિ (SC), અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) અને અન્ય પછાત વર્ગ (OBC)ના ઉમેદવારો માટેની અનામત વ્યવસ્થા પર અસર પડી શકે છે. આ ઉપરાંત બેંકના હાલના કર્મચારીઓની સેવા શરતો, પેન્શન અને અન્ય સુવિધાઓ અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. રાહુલ ગાંધીએ કર્મચારીઓની વાજબી માગણીઓને સમર્થન આપતાં તેમને એકજૂથ રહેવા અપીલ કરી છે.
53 હજાર કરોડ રૂપિયાથી વધુના સોદાને મંજૂરી
IDBI બેંકના ખાનગીકરણની પ્રક્રિયામાં 14 ઓક્ટોબરે મોટો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. કેન્દ્ર સરકારે કેનેડાની Fairfax Financial Holdings સાથે જોડાયેલી કંપનીને બેંકનો 60.72 ટકા હિસ્સો વેચવાની મંજૂરી આપી હતી. આ સોદાની કુલ કિંમત આશરે 52,878 કરોડ રૂપિયા નક્કી કરવામાં આવી છે. તેમાં કેન્દ્ર સરકારનો 30.48 ટકા અને LICનો 30.24 ટકા હિસ્સો સામેલ છે.
આ સોદા હેઠળ Fairfax પ્રતિ શેર 81 રૂપિયા ચૂકવશે. વેચાણ પૂર્ણ થયા બાદ કેન્દ્ર સરકાર પાસે બેંકનો 15 ટકા અને LIC પાસે 19 ટકા હિસ્સો રહેશે. આમ, બંનેનો કુલ હિસ્સો ઘટીને 34 ટકા થશે. જોકે, આ સોદો ભારતીય રિઝર્વ બેંકની જરૂરી મંજૂરીને આધીન છે અને ચાલુ નાણાકીય વર્ષના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થવાની અપેક્ષા છે.
IDBI બેંકના વેચાણને લઈને હવે રાજકીય વિરોધની સાથે કર્મચારી સંગઠનોની ચિંતાઓ પણ સામે આવી રહી છે. એક તરફ સરકાર આ સોદા દ્વારા બેંકમાં મોટો હિસ્સો ખાનગી રોકાણકારને સોંપવાની પ્રક્રિયા આગળ વધારી રહી છે, તો બીજી તરફ રાહુલ ગાંધી અને બેંકના કર્મચારીઓ તેના પરિણામો અંગે સવાલો ઉઠાવી રહ્યા છે. ખાસ કરીને બેંકની માલિકી બદલાયા બાદ કર્મચારીઓના અધિકારો, અનામત અને જાહેર ક્ષેત્રની ભૂમિકા પર શું અસર પડશે તે મુદ્દો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે.
