ભૂતાનમાં ગ્લેશિયર સરોવર ફાટવાની ઘટના બાદ ભારતના આસામ અને પશ્ચિમ બંગાળમાં પૂરનું જોખમ ઊભું થયું છે. ભૂતાનના ગાસા જિલ્લામાં આવેલા શિંતાફૂ ગ્લેશિયર સરોવરમાંથી પાણીનો મોટો પ્રવાહ મોફુર નદી મારફતે સંકોશ નદી તરફ આગળ વધી રહ્યો હોવાની માહિતી સામે આવી છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને પશ્ચિમ બંગાળના અલીપુરદ્વાર, જલપાઈગુડી અને આસામના ધુબરી સહિત સરહદી વિસ્તારોમાં હાઈ એલર્ટ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. નદી કિનારે રહેતા લોકોને સાવચેત રહેવા અને જરૂર પડે તો તાત્કાલિક સુરક્ષિત સ્થળે ખસી જવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. મળતી માહિતી મુજબ, સંભવિત પૂરથી બચાવવા માટે રાતોરાત આશરે 10 હજાર લોકોને સુરક્ષિત સ્થળોએ ખસેડવામાં આવ્યા હતા.
ભૂતાનના લુંગો વિસ્તારમાં વાકિલા પર્વતની નીચે આવેલા શિંતાફૂ સરોવરમાંથી પાણીનો ભારે પ્રવાહ છૂટતાં આસપાસના વિસ્તારોમાં ચિંતાનો માહોલ સર્જાયો હતો. નદીના કિનારે વસતા લોકોને જોખમ અંગે જાણ કરવા રાતભર સાયરનો વગાડવામાં આવી હતી. અચાનક પાણીનો પ્રવાહ વધવાની શક્યતાને પગલે સ્થાનિક લોકોને નદીથી દૂર રહેવા અને ઊંચાણવાળા વિસ્તારોમાં આશરો લેવા જણાવાયું હતું.
પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને રાહત અને બચાવ કામગીરી માટે એનડીઆરએફ અને એસડીઆરએફની ટીમોને પશ્ચિમ બંગાળના તુફાનગંજ અને બોક્સીરહાટ સહિતના સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં તૈનાત કરવામાં આવી છે. વહીવટી તંત્ર દ્વારા નદી કિનારાના વિસ્તારો પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે અને લોકોને સમયસર સુરક્ષિત સ્થળે પહોંચાડવા માટે તૈયારીઓ કરવામાં આવી છે.
પશ્ચિમ બંગાળના વન મંત્રી મનોજ કુમાર ઉરાંવે સોશિયલ મીડિયા પર વીડિયો સંદેશ જાહેર કરીને સંકોશ નદીના કિનારે રહેતા લોકોને તાત્કાલિક ઘર ખાલી કરવાની અપીલ કરી હતી. તેમણે લોકોને કોઈ પણ પ્રકારનું જોખમ ન લેતા સુરક્ષિત અને ઊંચાણવાળા સ્થળોએ પહોંચી જવા જણાવ્યું હતું. સંભવિત પૂરનો સામનો કરવા માટે સ્થાનિક તંત્ર દ્વારા લોકોને સાવચેતી રાખવા અને વહીવટી સૂચનાઓનું પાલન કરવા પણ કહેવામાં આવ્યું છે.
આ ઘટનાની અસર ભારત-ભૂતાન સરહદ નજીકના વિસ્તારોમાં પણ જોવા મળી શકે છે. જારી કરાયેલી ચેતવણી મુજબ, ભૂતાનના ઉપરી જળવિસ્તારમાંથી નીકળેલું પૂરનું પાણી ભારતીય સરહદ સુધી પહોંચવામાં અંદાજે 6થી 8 કલાકનો સમય લાગી શકે છે. ભૂતાનમાંથી નીકળતી પુનાત્સાંગછૂ નદી ભારતમાં પ્રવેશ્યા બાદ સંકોશ નદી તરીકે ઓળખાય છે. આ નદીના જળસ્તરમાં અચાનક વધારો થવાની આશંકાને પગલે અલીપુરદ્વાર, જલપાઈગુડી અને દાર્જિલિંગના પહાડી વિસ્તારોમાં પણ સતર્કતા વધારવામાં આવી છે. આસામના ધુબરી જિલ્લામાં પણ સંભવિત પૂરની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને લોકોને સાવચેત રહેવા સૂચના આપવામાં આવી છે.
શિંતાફૂ સરોવર ભૂતાનની અત્યંત જોખમી ગણાતી ગ્લેશિયર સરોવરો પૈકીનું એક હોવાનું જણાવવામાં આવે છે. હિમાલયના ઊંચા પર્વતીય વિસ્તારોમાં બરફ પીગળવાથી આવા સરોવરોનું નિર્માણ થાય છે. સરોવરમાં પાણીનું પ્રમાણ અને દબાણ વધી જતાં કુદરતી બંધ તૂટી જાય તો અચાનક મોટા પ્રમાણમાં પાણી નીચેના વિસ્તારો તરફ ધસી શકે છે. આ પ્રકારની ઘટનાને ગ્લેશિયલ લેક આઉટબર્સ્ટ ફ્લડ (GLOF) કહેવામાં આવે છે.
GLOFની ઘટનાઓમાં પાણીની સાથે કાદવ, પથ્થરો અને કાટમાળનો ભારે પ્રવાહ પણ નીચેના વિસ્તારોમાં પહોંચે છે, જેના કારણે નદી કિનારે આવેલા ગામો, રસ્તાઓ, પુલો અને અન્ય માળખાંને નુકસાન થવાની શક્યતા રહે છે. ભૂતાનમાં બનેલી આ ઘટનાને પગલે ભારતના સરહદી વિસ્તારોમાં પણ પૂર સામે સાવચેતીનાં પગલાં લેવામાં આવી રહ્યાં છે. આગામી સમયમાં નદીના જળસ્તર અને પાણીના પ્રવાહ પર નજર રાખવી અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહેશે.
