સાઉદી અરેબિયાના મહત્ત્વપૂર્ણ ઓઇલ એકમો અને લશ્કરી મથકો પર થયેલા મિસાઇલ તથા ડ્રોન હુમલાઓને લઈને રશિયાની સંડોવણી હોવાના આક્ષેપો સામે આવ્યા છે. એક જિયોસ્પેશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ કંપનીના વિશ્લેષણમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે હુમલાઓ પહેલાં અને પછી સાઉદી અરેબિયાના સંબંધિત વિસ્તારો પર રશિયાના સરકારી અને લશ્કરી જાસૂસી ઉપગ્રહોની ગતિવિધિ જોવા મળી હતી. આ દાવા સાચા સાબિત થાય તો પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષમાં રશિયા, ઈરાન અને હુથી બળવાખોરો વચ્ચેના સંભવિત સહયોગ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થઈ શકે છે. જોકે, ઉપગ્રહોની ગતિવિધિ અને હુમલાઓ વચ્ચે સંબંધ હોવાનો દાવો પોતાની મેળે એ સાબિત કરતો નથી કે રશિયાએ હુમલાઓ માટે સીધી મદદ પૂરી પાડી હતી.
આ અહેવાલમાં જણાવ્યા મુજબ, ગયા મહિને ઈરાન સમર્થિત હુથી બળવાખોરોએ સાઉદી અરેબિયાની મહત્ત્વપૂર્ણ ઓઇલ પાઇપલાઇનના પમ્પિંગ સ્ટેશનને નિશાન બનાવ્યું હતું. આ હુમલા બાદ થોડા દિવસોમાં સાઉદી અરેબિયાના એક લશ્કરી એરબેઝ પર પણ હુમલો થયો હતો. તેમાં હેન્ગરની અંદર ઊભેલા ઇટાલિયન બનાવટના લડાકુ વિમાનને નુકસાન થયું હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. બંને હુમલામાં નિશાન પર ચોકસાઈપૂર્વક પ્રહાર કરવામાં આવ્યા હોવાને કારણે હુમલાખોરોને સ્થળોની ચોક્કસ માહિતી કેવી રીતે મળી તે અંગે તપાસ અને ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
જિનિવામાં સ્થિત ઓરોરા જિયોસિગ્નલ ઇન્ટેલિજન્સ નામની કંપનીએ 1 જુલાઈથી 19 ઓક્ટોબર દરમિયાન સાઉદી અરેબિયા પર થયેલા 40 મિસાઇલ અને ડ્રોન હુમલાઓની તપાસ કરી હોવાનો દાવો કર્યો છે. આ હુમલાઓમાં યમનના હુથી બળવાખોરો અને ઇરાકમાં સક્રિય ઈરાન સમર્થિત જૂથોની સંડોવણી હોવાની વાત કરવામાં આવી છે. કંપનીના વિશ્લેષણમાં દરેક ઘટનામાં એક સમાન પેટર્ન જોવા મળી હોવાનો દાવો છે. તેના અનુસાર, હુમલાઓ પહેલાંના દિવસોમાં અને હુમલા બાદ પણ સંબંધિત વિસ્તારોની આસપાસ રશિયન સરકાર અને લશ્કર સાથે જોડાયેલા ઉપગ્રહોની ગતિવિધિ નોંધાઈ હતી.
કંપનીના સ્થાપક નવાફ ઓબૈદે દાવો કર્યો છે કે ઉપગ્રહોની ગતિવિધિ અને હુમલાઓ વચ્ચે નોંધપાત્ર મેળ જોવા મળ્યો હતો. તેમના મતે, આ પેટર્ન ઈરાન અને હુથી બળવાખોરોને સાઉદી અરેબિયાના ક્રૂડ ઓઇલના માળખાં તથા લશ્કરી સ્થળોને નિશાન બનાવવામાં મદદ મળી હોવાની સંભાવના તરફ ધ્યાન દોરે છે. જોકે, આ દાવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અને ઉપગ્રહોમાંથી મેળવવામાં આવેલી માહિતીનો ઉપયોગ કોણે કર્યો હતો તે અંગેની વિગતો જાહેર થયા વિના રશિયાની સીધી સંડોવણી અંગે અંતિમ નિષ્કર્ષ કાઢવો યોગ્ય નથી.
આક્ષેપો મુજબ, ઈરાન અને તેના સહયોગીઓને રશિયાની જાસૂસી માહિતી ઉપરાંત ચીનની ટેક્નોલોજીનો પણ લાભ મળ્યો હોઈ શકે છે. ત્રણ અધિકારીઓને ટાંકીને કરવામાં આવેલા દાવા અનુસાર, ઈરાનના સલાહકારોએ ઉપગ્રહો અથવા અન્ય માધ્યમોથી મળેલી માહિતીનું સ્થળ પર વિશ્લેષણ કરીને તેને હુમલાખોરો સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરી હતી. જો આ દાવાઓની પુષ્ટિ થાય તો આધુનિક યુદ્ધમાં ઉપગ્રહો દ્વારા મળતી માહિતી, સ્થળોની દેખરેખ અને ટેક્નોલોજીની ભૂમિકા અંગે નવા પ્રશ્નો ઊભા થશે.
સાઉદી અરેબિયાના વિદેશ મંત્રાલયે પણ ઈરાન અને હુથી બળવાખોરોને રશિયા તથા ચીન સાથે જોડાયેલા કેટલાક તત્વો પાસેથી જાસૂસી માહિતી મળતી હોવાનો આક્ષેપ કર્યો છે. મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, આ માહિતી પૂરી પાડવામાં ક્યારેક વ્યાપારી ક્ષેત્ર સાથે સંકળાયેલા તત્વો પણ સામેલ હોઈ શકે છે. સાઉદી અરેબિયાએ કહ્યું છે કે તે રશિયા અને ચીન સાથે વિવિધ મુદ્દાઓ પર નિયમિત ચર્ચા કરે છે અને આગળ પણ આ સંવાદ ચાલુ રાખશે. આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે રિયાધ આ મુદ્દાને માત્ર લશ્કરી સુરક્ષા પૂરતો મર્યાદિત ન રાખીને રાજદ્વારી સ્તરે પણ ઉઠાવી રહ્યું છે.
સાઉદી અરેબિયાના ઓઇલ માળખાં પર થતા હુમલાઓની અસર માત્ર પ્રાદેશિક સુરક્ષા સુધી મર્યાદિત રહેતી નથી. ક્રૂડ ઓઇલના ઉત્પાદન, સંગ્રહ અથવા પરિવહન સાથે જોડાયેલા મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થળોને નુકસાન થાય તો વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને બજારમાં ભાવની હિલચાલ પર અસર પડી શકે છે. આ કારણે આવા હુમલાઓ અને તેમાં સંભવિત બાહ્ય સહયોગ અંગેના આક્ષેપો આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ મહત્ત્વ ધરાવે છે. હાલમાં રશિયાના ઉપગ્રહોની ગતિવિધિ અને સાઉદી અરેબિયા પરના હુમલાઓ વચ્ચે સંબંધ હોવાના દાવાઓ ચર્ચામાં છે, પરંતુ આ માહિતીના આધારે રશિયાએ સીધી રીતે હુમલાઓનું આયોજન કર્યું કે હુમલાખોરોને ચોક્કસ લક્ષ્યોની વિગતો આપી હતી તે નિશ્ચિત રીતે કહી શકાય તેમ નથી. આક્ષેપોની સ્વતંત્ર તપાસ, ઉપગ્રહોના ડેટાની ચકાસણી અને સંબંધિત દેશોની સત્તાવાર પ્રતિક્રિયાઓથી જ સમગ્ર મામલાની વધુ સ્પષ્ટતા થઈ શકશે.
Saudi Arabia, Russia, Houthi Rebels, Iran Conflict, Satellite Intelligence
