ભારતમાં રમતગમતનાં સાધનોના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કેન્દ્ર સરકારે 1,856.67 કરોડની ‘ખેલો ઇન્ડિયા સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ સ્કીમ’ને મંજૂરી આપી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં મળેલી કેન્દ્રીય કેબિનેટની બેઠકમાં આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો. વર્ષ 2026-27થી 2033-34 સુધી અમલમાં રહેવાની આ યોજનાનો હેતુ દેશમાં રમતગમતનાં સાધનોનું ઉત્પાદન વધારવા, નવી ટેક્નોલોજી અને સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવા, રોજગારીની તકો ઊભી કરવા તથા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય ઉત્પાદનોની સ્પર્ધાત્મકતા વધારવાનો છે. આ યોજના કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27માં જાહેર કરવામાં આવી હતી.
યોજના હેઠળ રમતગમતનાં સાધનોના ઉત્પાદન માટે વિશેષ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઝોન વિકસાવવાની જોગવાઈ છે. આ ઝોનમાં રમતગમતનાં સાધનો બનાવતી કંપનીઓ, સપ્લાયર્સ, ઉત્પાદનની ગુણવત્તા તપાસવાની સુવિધાઓ, ડિઝાઇન સેન્ટર્સ અને પ્રોટોટાઇપિંગ સેન્ટર્સને એક જ ઔદ્યોગિક માળખા સાથે જોડવામાં આવશે. આ માટે હાલની ઔદ્યોગિક સુવિધાઓ અને નેશનલ ઇન્ડસ્ટ્રિયલ કોરિડોર ડેવલપમેન્ટ કોર્પોરેશન (NICDC)ના ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પાર્ક્સ સાથે સંકલન કરવામાં આવશે. આ વ્યવસ્થાથી ઉત્પાદન પ્રક્રિયા વધુ કાર્યક્ષમ બનાવવા, ઉદ્યોગો વચ્ચે સહયોગ વધારવા અને નવા રોકાણને આકર્ષવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે.
યોજનામાં ઉત્પાદન અને રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે ₹1,130 કરોડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ રકમનો ઉપયોગ એન્કર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ સપોર્ટ અને ટર્નઓવર આધારિત સહાય માટે કરવામાં આવશે. તેના દ્વારા મોટી ભારતીય તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને ભારતમાં ઉત્પાદન એકમો સ્થાપવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે. જે કંપનીઓ પોતાની ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવા અથવા વ્યવસાયનો વિસ્તાર કરવા માગે છે, તેમને પણ આ યોજનાથી લાભ મળી શકે છે. સરકારનો ઉદ્દેશ્ય સ્થાનિક ઉત્પાદન વધારવાની સાથે રમતગમતનાં સાધનોની આયાત પરની નિર્ભરતા ઘટાડવાનો અને આ ક્ષેત્રમાં ખાનગી રોકાણને વેગ આપવાનો છે.
આ યોજનામાં નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો એટલે કે MSMEને પણ મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું છે. રમતગમતનાં સાધનોનું ઉત્પાદન કરતા હાલના ઔદ્યોગિક ક્લસ્ટર્સમાં સામાન્ય સુવિધાઓ વિકસાવવા અને જરૂરી માળખાનું આધુનિકીકરણ કરવા માટે સહાય આપવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, ભારતીય ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો પ્રમાણે સુધારવા માટે 105 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે. આ રકમનો ઉપયોગ આંતરરાષ્ટ્રીય રમતગમત ફેડરેશનોનાં સર્ટિફિકેશન મેળવવા અને તેનું નવીનીકરણ કરવા માટે કરવામાં આવશે. જરૂરી પ્રમાણપત્રો મળવાથી ભારતીય ઉત્પાદકોને વિદેશી બજારોમાં પ્રવેશ મેળવવામાં અને આંતરરાષ્ટ્રીય ગુણવત્તાના માપદંડો પૂર્ણ કરવામાં મદદ મળી શકે છે.
યોજનામાં સંશોધન અને નવીનતા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. રમતગમતનાં સાધનો, મટીરિયલ સાયન્સ, ખેલાડીઓની સુરક્ષા માટેનાં સાધનો અને આધુનિક ઉત્પાદન ટેક્નોલોજી જેવા ક્ષેત્રોમાં સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવશે. આ માટે અગ્રણી શૈક્ષણિક અને સંશોધન સંસ્થાઓમાં સેન્ટર્સ ઑફ એક્સેલન્સ સ્થાપવામાં સહાય આપવામાં આવશે. આ કેન્દ્રો દ્વારા નવા પ્રકારનાં સાધનો વિકસાવવા, તેમની ગુણવત્તા અને કાર્યક્ષમતાનું પરીક્ષણ કરવા તથા ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં નવી ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ વધારવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
સ્ટાર્ટઅપ્સને પણ નવી ટેક્નોલોજી અને રમતગમતનાં સાધનોની નવી ડિઝાઇન વિકસાવવા માટે ટેકો આપવાની યોજના છે. નવા ઉત્પાદનોનું પરીક્ષણ કરવા અને તેમને બજારમાં રજૂ કરવા માટે જરૂરી સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવાનો હેતુ છે. તેની સાથે ઉદ્યોગની જરૂરિયાત મુજબ કુશળ કર્મચારીઓ તૈયાર કરવા માટે કૌશલ્ય વિકાસ કાર્યક્રમો પર ભાર મૂકવામાં આવશે. ઉત્પાદન, ડિઝાઇન, ગુણવત્તા તપાસ અને આધુનિક મશીનરીના સંચાલન જેવા ક્ષેત્રોમાં તાલીમથી રોજગારીની નવી તકો ઊભી થઈ શકે છે.
ભારતમાં રમતગમતનાં સાધનોનું ઉત્પાદન વધવાથી સ્થાનિક કંપનીઓને ઉત્પાદન ક્ષમતા વિકસાવવાની તક મળી શકે છે. સાથે જ નાના ઉદ્યોગો, સપ્લાયર્સ, ટેક્નોલોજી કંપનીઓ અને સંશોધન સંસ્થાઓ વચ્ચે સહયોગ વધવાની શક્યતા છે. જોકે, યોજનાની વાસ્તવિક અસર તેના અમલીકરણ, ઉદ્યોગોમાં થનારા રોકાણ, ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ભારતીય કંપનીઓની સ્પર્ધાત્મકતા પર નિર્ભર રહેશે. સરકારનો હેતુ ભારતને ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળાં રમતગમતનાં સાધનોના ઉત્પાદન માટે વૈશ્વિક કેન્દ્ર તરીકે વિકસાવવાનો છે.
