સુપર અલ નીનોને લઈને ગરમી અને તેના કારણે થતા મૃત્યુ અંગેના આંકડા ગંભીર ચિંતા ઊભી કરે છે. જોકે, અહીં એક મહત્ત્વની સ્પષ્ટતા જરૂરી છે: આપેલી માહિતીમાં ઓક્ટોબર 2026થી માર્ચ 2027 દરમિયાન 3.73 લાખથી વધુ વધારાના મૃત્યુ થવાની આશંકા દર્શાવવામાં આવી છે, પરંતુ આ આંકડો આગાહી આધારિત અંદાજ છે, નિશ્ચિત રીતે થનારા મૃત્યુની સંખ્યા નથી. સમુદ્રના તાપમાનમાં 3.4 ડિગ્રીનો વધારો થયો હોવાનો દાવો પણ ચકાસવો જરૂરી છે, કારણ કે અલ નીનોની તીવ્રતા માપવા માટે ચોક્કસ સમુદ્રી ક્ષેત્ર અને સામાન્ય તાપમાનની સરખામણીનો આધાર મહત્ત્વનો છે.
વિશ્વભરમાં સુપર અલ નીનોની સંભાવનાને લઈને ગરમી અને તેના આરોગ્ય પર પડનારા પ્રભાવ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. એક અંદાજ મુજબ, ઓક્ટોબર 2026થી માર્ચ 2027 દરમિયાન અતિશય ગરમીને કારણે વિશ્વભરમાં 3.73 લાખથી વધુ વધારાના મૃત્યુ થઈ શકે છે. આ અંદાજમાં ભારતને પણ સૌથી વધુ અસર થવાની સંભાવના ધરાવતા દેશોમાં સામેલ કરવામાં આવ્યું છે. જોકે, આ આંકડાઓને નિશ્ચિત આગાહી તરીકે નહીં, પરંતુ સંભવિત જોખમ દર્શાવતા અંદાજ તરીકે સમજવા જરૂરી છે.
અલ નીનો એ પેસિફિક મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વ ભાગમાં સમુદ્રની સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધવાની કુદરતી આબોહવાકીય ઘટના છે. તેની અસરથી વિશ્વના વિવિધ વિસ્તારોમાં વરસાદ, તાપમાન અને હવામાનની સામાન્ય પેટર્નમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. તેની તીવ્રતા અને અન્ય આબોહવાકીય પરિબળોના આધારે કેટલાક વિસ્તારોમાં ગરમી, દુષ્કાળ અને જંગલોમાં આગનું જોખમ વધી શકે છે, જ્યારે અન્ય સ્થળોએ ભારે વરસાદ અથવા પૂર જેવી સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.
આપવામાં આવેલા અંદાજ મુજબ, ઓક્ટોબર 2026થી માર્ચ 2027ના છ મહિનામાં ગરમીને કારણે સૌથી વધુ વધારાના મૃત્યુ નાઇજીરિયામાં થવાની આશંકા દર્શાવવામાં આવી છે. આ આંકડો 56 હજારથી વધુ હોવાનું જણાવાયું છે. ભારત માટે 55,200થી વધુ, ઇન્ડોનેશિયા માટે 29,300, બ્રાઝિલ માટે 19,500 અને સુદાન માટે 14,700 વધારાના મૃત્યુનો અંદાજ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, આ દેશવાર આંકડાઓની ગણતરી કઈ પદ્ધતિથી કરવામાં આવી છે અને તેમાં કયા પ્રકારના મૃત્યુનો સમાવેશ થાય છે તેની પુષ્ટિ જરૂરી છે.
આ જ માહિતીમાં જૂન 2026થી માર્ચ 2027 સુધીના નવ મહિનામાં વિશ્વભરમાં વધારાના મૃત્યુનો અંદાજ 8,57,400 સુધી પહોંચી શકે તેવી શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. આટલી મોટી સંખ્યાનો અંદાજ અતિશય ગરમીના જોખમ અને તેની સામે આરોગ્ય વ્યવસ્થા તથા સ્થાનિક વહીવટીતંત્રની તૈયારી કેટલી જરૂરી છે તે તરફ ધ્યાન દોરે છે. ગરમીની અસર ખાસ કરીને વૃદ્ધો, નાના બાળકો, બહાર ખુલ્લામાં કામ કરતા લોકો અને પહેલેથી જ આરોગ્યસંબંધિત સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકો પર વધુ ગંભીર બની શકે છે.
અલ નીનોની સંભવિત અસરોમાં ગરમી ઉપરાંત વરસાદની પેટર્નમાં ફેરફાર પણ સામેલ છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદની અછતને કારણે ખેતી, પીવાના પાણીની ઉપલબ્ધતા અને ખાદ્ય પુરવઠા પર અસર પડી શકે છે. લાંબા સમય સુધી ઊંચું તાપમાન રહે તો વીજળીની માંગ વધી શકે છે અને બહાર કામ કરતા લોકો માટે હીટસ્ટ્રોક તથા ડિહાઇડ્રેશનનું જોખમ પણ વધે છે. બીજી તરફ, સૂકી સ્થિતિ જંગલોમાં આગ લાગવાની સંભાવના વધારી શકે છે.
ભારત માટે ચોમાસાની સ્થિતિ ખાસ મહત્ત્વ ધરાવે છે. અલ નીનોની કેટલીક ઘટનાઓ દરમિયાન ભારતમાં ચોમાસાના વરસાદ પર અસર જોવા મળી છે, પરંતુ દરેક અલ નીનો વખતે વરસાદમાં સમાન ઘટાડો થાય જ એવું નથી. ચોમાસાની સ્થિતિ પર હિંદ મહાસાગરની પરિસ્થિતિ, વાતાવરણના અન્ય પરિબળો અને સ્થાનિક હવામાનની ગતિવિધિઓ પણ અસર કરે છે. તેથી માત્ર અલ નીનોના આધારે ચોમાસું નબળું રહેશે અથવા દેશમાં ગરમીથી ચોક્કસ સંખ્યામાં મૃત્યુ થશે એવું નક્કી કરી શકાય નહીં.
આવી સંભાવનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સરકારો અને સ્થાનિક વહીવટીતંત્ર માટે સમયસર તૈયારી કરવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ગરમીની લહેર અંગે વહેલી ચેતવણી આપવી, જાહેર સ્થળોએ પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા કરવી, આરોગ્ય કેન્દ્રોમાં જરૂરી સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ રાખવી અને જોખમ ધરાવતા લોકો સુધી માહિતી પહોંચાડવી જેવા પગલાં ગરમીથી થતી બીમારી અને મૃત્યુનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. શહેરોમાં કામના સમયનું આયોજન, છાંયડાવાળી જગ્યાઓ અને ગરમીથી બચવાના ઉપાયો અંગે જનજાગૃતિ પણ જરૂરી છે.
આબોહવાકીય જોખમો અંગેના અંદાજો નીતિ ઘડનારાઓને અગાઉથી આયોજન કરવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. જોકે, સુપર અલ નીનોની તીવ્રતા, તેની સંભવિત સમયમર્યાદા અને મૃત્યુના અંદાજ અંગેના દાવાઓને સત્તાવાર હવામાન માહિતી તથા સંશોધનની પદ્ધતિ સાથે ચકાસવા જરૂરી છે. હાલના આંકડાઓને નિશ્ચિત પરિણામ તરીકે રજૂ કરવાને બદલે સંભવિત જોખમ અંગેની ચેતવણી તરીકે જોવું વધુ યોગ્ય છે.
